Sebahattin Karaca
FOÇA’DA TURÝZM ALANLARI NASIL HEDER EDÝLDÝ
1960'larýn ortalarýnda, Foça’nýn merkezinden Fransýz Tatil Köyü'nün bulunduðu yere kadar “1. Derece Turizm Alaný” ilan edilen 1. 2. 3. Mersinaki’yi de kapsayan ve imar planýna iþlenen alanlara “1980 Ýhtilali”nden sonra nasýl site ve konutlar yapýldý?
O dönemde imar yasasýnýn 49. Maddesi'ne göre özel parsellerde imar planý yapýlýyor; bu planlar belediye meclisi kabul ederse geçerli oluyordu. Bu özel madde, turizm alanlarý için de geçerliydi. Bunun adýna da “Turizmin Geliþtirilmesi Ýçin Kolaylýk ve Teþvik” denilmiþti.
49. madde, 4. Mersinaki'de D. Sitesi ve M. Evleri için de uygulandý. Böyle böyle Foça turizm alanlarý delindi. Foça’da imar planý ilk defa 1957'lerde baþladý. Daha sonraki yýllarda defalarca deðiþtirildi.
O yýllarda tüm Türkiye’de þehirlerin imar planlarýný ya Bayýndýrlýk Bakanlýðý kendi yapar ya da belediyelerin yaptýðý planlarý onaylardý. 1980 yýlýnda yürürlükte bulunan imar kanunlarýnýn 49. Madde’si de aynen böyle bir istisnai madde idi. Mal sahiplerinin turizm alanlarýnda, özel plan ve proje yapmalarýna cevap veriyordu.
Dolayýsýyla arsa sahipleri mevzi imar planý yaptýrýyor ve belediye meclisine sunuyorlardý. Belediye meclisinin de kabul etmesi ile inþaat ruhsatýný alan mal sahipleri veya müteahhitler inþaatlar yapýyordu.
Mersinaki evlerinin çoðu motel ruhsatlýdýr
Mersinaki'de yapýlan evlerin tamamý turizm alanýnda yapýlmýþtýr ve pek çoðu “motel” ruhsatlýdýr. Esasýnda “motel” tanýmýna da uygun deðildirler. Çünkü “Motel: Motorlu araçlarla iki nokta arasýnda seyahat eden yolcularýn yol kenarýnda konakladýklarý yerdir. Genelde þehirlerarasý yol güzergahlarýnda bulunurlar.” biçiminde tanýmlanýr. Aslýnda Foça’nýn bir imar planý vardý. Ama bu plan, uygulama aþamasýnda çok sýkýntý yaratýyordu. Vatandaþýn arsasýný bulmak bile zordu. O bakýmdan herkesin arsasý komþu parsele bir þekilde girmiþ oluyordu. Bu da beraberinde maddi ve manevi tazminatlarý, anlaþmazlýklarý ve sýkýntýlarý doðuruyordu. En kötüsü, Foça Turizm Pilot Bölgesi ilan edilmesine raðmen, kent merkezinden tatil köyüne kadar imar ve turizm uygulama planý da yoktu. Hatta bu plan Foça 1977 yýlýnda Foça’nýn turizm pilot bölgelikten çýkarýldýðý yýlda dahi yoktu. Çünkü söz konusu plan ve harita çalýþmalarý 10 yýl kadar sürdü ve ancak 1981’de tamamlanabildi.
Baþkanlar neler yaptý?
Foça Turistik Pilot Bölge ilan edildikten sonra kendini Foça turizminin geliþmesine adayan, bu baðlamda imar planlarý yaptýrmak isteyen dönemin belediye baþkaný (Rahmetli) Selçuk Dirim, plan için hemen kollarý sývadý. Çalýþmalarý planlarý, haritalarý yakýndan takip ediyordu. O günlerin gençleri, bugünün yaþlýlarý, “Selçuk Dirim’in ömrü uzun olsaydý, Foça kýsa sürede turizmdeki geliþimini tamamlar, bir dünya markasý olurdu.” diye hâlâ konuþurlar.
Daha sonra baþkanlýk koltuðuna Mustafa Konuk ve Reha Midilli oturdu. Reha Midilli çok emek sarf etti. Ýzmir’de, Manisa’da ve bölgede yaþayan çok sayýda þehir plancýsý ve mimarla sýkça toplantýlar yaptý. Þehrin eline geçirdiði bu fýrsatý fevkalade deðerlendirmek istiyordu. Ona göre þehir, ancak iyi bir plan ile saðlýklý geliþirdi. O bakýmdan geniþ kapsamlý bir plan yapýlmasý esas alýnmalýydý. Hazýrlýklar tamamlandýktan sonra, imar planý yapma yetkisi Ýller Bankasý'na verildi.
Bu arada Türkiye’de 1980 yýlýnda ülke yönetimi askerin eline geçti. Askeri yönetiminin öncelikleri farklýydý. O dönemde askeri idare belediye baþkaný olarak Süleyman Ege’yi görevlendirdi.
Maalesef Genel Ýmar Kanunu içerisinde 49. Madde'ye istinaden 80'li yýllarda da 1. Mersinaki'de “turistik tesis veya motel” adý altýnda konutlar yapýldý. Durumun farkýna varan Süleyman Ege olup bitenleri anlýyordu. Ýmar çalýþmalarýný hýzlandýrmaktan baþka çare yoktu.
Çözüm üretmek ve olumsuz geliþmeleri engellemek için Ankara'ya gitti. 10 yýldýr yapýlmakta olan planlarýn peþine düþtü. Ankara’da Foçalý komutanlardan Sabri Yirmibeþoðlu ve Danýþma Meclisi üyelerinden Türe Tunçbay’ýn da desteðiyle Bayýndýrlýk Bakanlýðý raflarýnda duran projelerin tamamýný onaylatarak çantasýna koyup Foça’ya getirdikten sonra derin bir nefes aldý. Nihayet Foça’nýn uzun vadeli bir imar ve uygulama planý vardý.
Yeþiltepe ve yarým ada
Yeþiltepe asfalttan baþlayýp Ýngiliz Burnu'ndaki dar boðaza kadar olan kýsýmdýr. Buradaki mülkiyetlerin önemli bir bölümü 44 parsel ile M. Yapý Kooperatifi'ne aittir. Onlar da 49. maddeye istinaden ayný dönem içerisinde yerel plan yaptýrarak belediye meclisine sunmuþlar; hatta inþaat için gerekli olan elektrik direklerini, telleri, keresteyi, su borularý ve diðer ihtiyaç malzemelerini getirip alana yýðmýþlardý. Henüz görüþmeler devam ederken “Kültür ve Tabiat Varlýklarý Kurumu”, alanýn tamamýný Ýngiliz Burnu ile beraber 1. Dereceden Doðal Sit ilan etti. Eðer doðal sit ilan edilmeseydi yine “turizm alaný” olarak planlanmýþ baþka bir bölge daha konutlarla heder edilecekti. M. Yapý Kooperatifi halen doðal sitin kaldýrýlmasý, bölgenin yapýlaþmaya açýlmasý için çalýþmalarýný sürdürmektedir. Ada, dar boðazdan itibaren belediye mülkiyetindedir.
Foça’nýn muhtelif bölgelerinde doðal sit alanlarý ilan edilmemiþ olsaydý, bugün muhtemelen Foça’nýn her tarafý - buna turizm alanlarý da dahil olmak üzere- týpký Didim, Kuþadasý gibi yoðun bir yapýlaþmaya maruz kalacaktý.
Foça için alarm
O günlerdeki riskleri kendi dinamikleriyle bertaraf eden Foça’yý bugün kuzeyden ve güneyden gelen yoðun baský beklemektedir. Ýzmir kuzey yönünde büyüyerek Foça’nýn üstüne doðru gelirken Foça, kuzeyden de Aliaða ve aðýr sanayinin olumsuz tesiri altýnda kalmaktadýr. Foça gelecek 50 yýl için ihtiyaç duyduðu projeleri ve planlamalarý bugünden hayata geçirmek zorundadýr. Þayet bunu yapamaz ise her zaman yapýlaþma yoðunluðu tehdidi altýnda olacaktýr.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
1960'larýn ortalarýnda, Foça’nýn merkezinden Fransýz Tatil Köyü'nün bulunduðu yere kadar “1. Derece Turizm Alaný” ilan edilen 1. 2. 3. Mersinaki’yi de kapsayan ve imar planýna iþlenen alanlara “1980 Ýhtilali”nden sonra nasýl site ve konutlar yapýldý?
O dönemde imar yasasýnýn 49. Maddesi'ne göre özel parsellerde imar planý yapýlýyor; bu planlar belediye meclisi kabul ederse geçerli oluyordu. Bu özel madde, turizm alanlarý için de geçerliydi. Bunun adýna da “Turizmin Geliþtirilmesi Ýçin Kolaylýk ve Teþvik” denilmiþti.
49. madde, 4. Mersinaki'de D. Sitesi ve M. Evleri için de uygulandý. Böyle böyle Foça turizm alanlarý delindi. Foça’da imar planý ilk defa 1957'lerde baþladý. Daha sonraki yýllarda defalarca deðiþtirildi.
O yýllarda tüm Türkiye’de þehirlerin imar planlarýný ya Bayýndýrlýk Bakanlýðý kendi yapar ya da belediyelerin yaptýðý planlarý onaylardý. 1980 yýlýnda yürürlükte bulunan imar kanunlarýnýn 49. Madde’si de aynen böyle bir istisnai madde idi. Mal sahiplerinin turizm alanlarýnda, özel plan ve proje yapmalarýna cevap veriyordu.
Dolayýsýyla arsa sahipleri mevzi imar planý yaptýrýyor ve belediye meclisine sunuyorlardý. Belediye meclisinin de kabul etmesi ile inþaat ruhsatýný alan mal sahipleri veya müteahhitler inþaatlar yapýyordu.
Mersinaki evlerinin çoðu motel ruhsatlýdýr
Mersinaki'de yapýlan evlerin tamamý turizm alanýnda yapýlmýþtýr ve pek çoðu “motel” ruhsatlýdýr. Esasýnda “motel” tanýmýna da uygun deðildirler. Çünkü “Motel: Motorlu araçlarla iki nokta arasýnda seyahat eden yolcularýn yol kenarýnda konakladýklarý yerdir. Genelde þehirlerarasý yol güzergahlarýnda bulunurlar.” biçiminde tanýmlanýr. Aslýnda Foça’nýn bir imar planý vardý. Ama bu plan, uygulama aþamasýnda çok sýkýntý yaratýyordu. Vatandaþýn arsasýný bulmak bile zordu. O bakýmdan herkesin arsasý komþu parsele bir þekilde girmiþ oluyordu. Bu da beraberinde maddi ve manevi tazminatlarý, anlaþmazlýklarý ve sýkýntýlarý doðuruyordu. En kötüsü, Foça Turizm Pilot Bölgesi ilan edilmesine raðmen, kent merkezinden tatil köyüne kadar imar ve turizm uygulama planý da yoktu. Hatta bu plan Foça 1977 yýlýnda Foça’nýn turizm pilot bölgelikten çýkarýldýðý yýlda dahi yoktu. Çünkü söz konusu plan ve harita çalýþmalarý 10 yýl kadar sürdü ve ancak 1981’de tamamlanabildi.
Baþkanlar neler yaptý?
Foça Turistik Pilot Bölge ilan edildikten sonra kendini Foça turizminin geliþmesine adayan, bu baðlamda imar planlarý yaptýrmak isteyen dönemin belediye baþkaný (Rahmetli) Selçuk Dirim, plan için hemen kollarý sývadý. Çalýþmalarý planlarý, haritalarý yakýndan takip ediyordu. O günlerin gençleri, bugünün yaþlýlarý, “Selçuk Dirim’in ömrü uzun olsaydý, Foça kýsa sürede turizmdeki geliþimini tamamlar, bir dünya markasý olurdu.” diye hâlâ konuþurlar.
Daha sonra baþkanlýk koltuðuna Mustafa Konuk ve Reha Midilli oturdu. Reha Midilli çok emek sarf etti. Ýzmir’de, Manisa’da ve bölgede yaþayan çok sayýda þehir plancýsý ve mimarla sýkça toplantýlar yaptý. Þehrin eline geçirdiði bu fýrsatý fevkalade deðerlendirmek istiyordu. Ona göre þehir, ancak iyi bir plan ile saðlýklý geliþirdi. O bakýmdan geniþ kapsamlý bir plan yapýlmasý esas alýnmalýydý. Hazýrlýklar tamamlandýktan sonra, imar planý yapma yetkisi Ýller Bankasý'na verildi.
Bu arada Türkiye’de 1980 yýlýnda ülke yönetimi askerin eline geçti. Askeri yönetiminin öncelikleri farklýydý. O dönemde askeri idare belediye baþkaný olarak Süleyman Ege’yi görevlendirdi.
Maalesef Genel Ýmar Kanunu içerisinde 49. Madde'ye istinaden 80'li yýllarda da 1. Mersinaki'de “turistik tesis veya motel” adý altýnda konutlar yapýldý. Durumun farkýna varan Süleyman Ege olup bitenleri anlýyordu. Ýmar çalýþmalarýný hýzlandýrmaktan baþka çare yoktu.
Çözüm üretmek ve olumsuz geliþmeleri engellemek için Ankara'ya gitti. 10 yýldýr yapýlmakta olan planlarýn peþine düþtü. Ankara’da Foçalý komutanlardan Sabri Yirmibeþoðlu ve Danýþma Meclisi üyelerinden Türe Tunçbay’ýn da desteðiyle Bayýndýrlýk Bakanlýðý raflarýnda duran projelerin tamamýný onaylatarak çantasýna koyup Foça’ya getirdikten sonra derin bir nefes aldý. Nihayet Foça’nýn uzun vadeli bir imar ve uygulama planý vardý.
Yeþiltepe ve yarým ada
Yeþiltepe asfalttan baþlayýp Ýngiliz Burnu'ndaki dar boðaza kadar olan kýsýmdýr. Buradaki mülkiyetlerin önemli bir bölümü 44 parsel ile M. Yapý Kooperatifi'ne aittir. Onlar da 49. maddeye istinaden ayný dönem içerisinde yerel plan yaptýrarak belediye meclisine sunmuþlar; hatta inþaat için gerekli olan elektrik direklerini, telleri, keresteyi, su borularý ve diðer ihtiyaç malzemelerini getirip alana yýðmýþlardý. Henüz görüþmeler devam ederken “Kültür ve Tabiat Varlýklarý Kurumu”, alanýn tamamýný Ýngiliz Burnu ile beraber 1. Dereceden Doðal Sit ilan etti. Eðer doðal sit ilan edilmeseydi yine “turizm alaný” olarak planlanmýþ baþka bir bölge daha konutlarla heder edilecekti. M. Yapý Kooperatifi halen doðal sitin kaldýrýlmasý, bölgenin yapýlaþmaya açýlmasý için çalýþmalarýný sürdürmektedir. Ada, dar boðazdan itibaren belediye mülkiyetindedir.
Foça’nýn muhtelif bölgelerinde doðal sit alanlarý ilan edilmemiþ olsaydý, bugün muhtemelen Foça’nýn her tarafý - buna turizm alanlarý da dahil olmak üzere- týpký Didim, Kuþadasý gibi yoðun bir yapýlaþmaya maruz kalacaktý.
Foça için alarm
O günlerdeki riskleri kendi dinamikleriyle bertaraf eden Foça’yý bugün kuzeyden ve güneyden gelen yoðun baský beklemektedir. Ýzmir kuzey yönünde büyüyerek Foça’nýn üstüne doðru gelirken Foça, kuzeyden de Aliaða ve aðýr sanayinin olumsuz tesiri altýnda kalmaktadýr. Foça gelecek 50 yýl için ihtiyaç duyduðu projeleri ve planlamalarý bugünden hayata geçirmek zorundadýr. Þayet bunu yapamaz ise her zaman yapýlaþma yoðunluðu tehdidi altýnda olacaktýr.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...