Sebahattin Karaca
Foça’nýn Mehter Marþý Turizmi
Bazý tesadüfler vardýr, sadece bir insanýn deðil, bazen de bir ilçenin, bir ilin, bir yörenin ve hatta bir ülkenin kaderini deðiþtirir. Bu söylemle ilgili olarak, tarihin sayfalarýnda milyonlarca örnek görmek mümkündür.
Foça turizminde, tatil köyünün önemini yazmayacaðým. Tatil köyünün açýlýþ ve kapanýþ hikayelerini ayrý ayrý olmak üzere araþtýrmýþ, yazmýþ ve yayýnlamýþtým. Ancak Foça’mýz ve yöremiz için çok önemli olan tatil köyünün, Foça’nýn tarihinden kaynaklanan sebeplerle yapýldýðýný bir baþka yazýmda anlatacaðým.
Bu yazýmda ise, Foça için, turizm için en büyük þans ve nimet olan tatil köyünün ardýndan, neden Foça’da turizmin istenilen seviyeye gelmediðini veya neden gerektiði gibi geliþmediðini anlatmaya çalýþacaðým... Anlatmaya çalýþacaðým çünkü;
Seçimden seçime turizm konusu, Foça siyasetinin vazgeçilmez ana konusu oluyor. Ve çok da istismar ediliyor. Hal böyle olunca seçim arifesinde olduðumuz þu günlerde, özellikle turizm konusu, bazý siyasilerin yine vazgeçilmezi oluyor. Bu anlamda konuþtuklarý zaman da mangalda kül býrakmýyorlar. Oysa seçim bitince, “Mangal eski mangal, kül eski kül” olmaya devam ediyor.
1950‘lerin ortalarýnda Alman Ekonomi Profesörü Fritz Baade’nin Türk hükümetine yaptýðý ýsrarlý tavsiyelerinin ardýndan baþlayan turizmde hareketlilik 1960’larýn baþýndan itibaren de devlet politikasýna dönüþmüþtür. Bu baðlamda ihtiyaç duyulan baþta altyapý, tesis, ara eleman, yönetici, tanýtým, ulaþým konularýnda devlet sahip olduðu imkanlarla Aþýk Veysel’in deyimi ile uzun ince zor bir yola girmiþtir.
Yurt Genelinde Emekli Sandýðý Devrede
Bu çerçevede tatil köyü Emekli Sandýðý tarafýndan yapýlmýþtýr. Türkiye’nin ilk tatil köyünü, iþletmesini ve pazarlamasýný yapabileceklerine inandýklarý Club Med’e (Fransýz Þirket) vermiþlerdir. Ancak Foça için mükemmel olan bu geliþmenin ardýndan devamý niteliðinde, ne Foçalýlarca ne de dýþarýdan yatýrýmcýlarca, ilçemize hatýrý sayýlýr büyüklükte ve yabancý turistlerin rahat edebileceði standartlarda tesisler yapýlmamýþtýr. Zamanýn hükümeti tarafýndan o dönemde tatil köyünden kent merkezine kadar turizm alaný ilan edilen deniz kenarýndaki arsalar, en baþta Meclis Evleri Sitesi ve devamýnda ise diðer siteler ve evler olmak üzere turistik tesis adý altýnda ruhsatlandýrýlarak turizm alanlarý talan edilmiþtir. Bu tür talanlarda maalesef belediyeyi yönetenler de sacýn bir ayaðý olmuþlardýr. Özellikle askeri yönetim dönemi de dahil olmak üzere 80’li yýllarda üst üste mevzi imar planlarý vasýtasýyla kiþi ve firmalarýn lehine kararlarla Foça’nýn imarý delik deþik edilmiþ, þehri güzelleþtirecek estetikten yoksul yapýlaþma ile kent dokusu bozulmuþ; yol, sokak, cadde, meydan, park bahçe gereksinimi yeteri kadar gözetilmemiþtir. Tarihi deðerler ve taþ evler konusu ise daha vahimdir. Foça tarihine ve tarihi eserlere, kazýlara seçilen yöneticilerin %90’ý yeteri kadar duyarlýlýk göstermemiþtir. Hatta bizzat belediye aracýlýðý ile “Sit gelecek, taþ binalar tescillenecek” diye Rum yapýsý taþ binalarýn yýkýmý teþvik edilmiþtir. Ýlerleyen yýllarda, bir deprem sonrasý orta ölçekli 130’un üstünde hasarlý binanýn onarýmýný teþvik etmek, destek vermek gerekirken, taþ binalarýn tescilden düþürülmesine ön ayak olunmuþ, yýkýlan her taþ binanýn yerine bahçesiyle birlikte apartman daireleri yapýlmýþtýr. Böylece tatil köyü ile birlikte yeterli derecede Foça’nýn tarihine sahip çýkýlmamýþtýr. Daha 1922 yýlýnda Foça’da yaþayan 6100 Rum’dan geriye kalan estetik ve güzellik abidesi olan tarihi taþ evler, bahçeleri ile birlikte ayakta kalýp yaþýyor olsalardý, bugün Foça’nýn yanýnda Alaçatý’nýn adý bile geçmezdi. Hele hele þayet yüksek duvarlarýyla, geniþ kapýlarýyla ustalýk eseri olan Küçükdeniz’deki asýrlýk “Tuz Depolarý”; ki Foça tarihinin en önemli istihdam alaný, ilçenin geçim kaynaðý, ihracat ve ticaret binasýydý; Küçükdeniz’e yakýþýr, Foça’ya deðer üstüne deðer kazandýracak þekilde korunarak, aslýna uygun restore edilseydi eðer, sur duvarlarý kadar etkili olurdu. Turizme bugünkü durumundan çok daha fazla katký saðlar, sürdürülebilir turizm için gerekli olan temel taþlarýndan birini oluþtururdu.
Özel Teþebbüs Durmadý
Buna raðmen 2850 kiþinin yaþadýðý, 700 su ve elektrik abonesinin olduðu, park sorununun bulunmadýðý, herkesin birbirine saygýlý olduðu, güvendiði, kapýlarýný bile kilitlemediði dönemde Norveçli tur operatörü Gulliver Reisers’ýn sahibi olduðu Frode’yi; Foça’ya, Norveçli turist göndermesi doðrultusunda ikna eden, bu anlamda Ayvalýk’ta faaliyet gösteren, Frode’nin, Türkiye’deki acentasý B... Yalý seyahat acentasýnýn da Foça’ya gelmesini saðlayan, gururla söylüyorum bendim. Yýl 1988 – 89’du. Yaklaþýk 10 yýl boyunca Frude’nin Gullivers Reiser firmasý Norveçli guruplarý getirdi. Bunun yaný sýra hatýrlayanlar bilir. 1992 yýlýnda büyük hissesi bende olan “Nemtur” adýnda yerel bir seyahat acentasý kurdum. 93’ten baþlamak üzere baþta Finlandiya’dan, Hollanda’dan, Ýngiltere’den olmak üzere sadece Foça’ya turist guruplarý getiriyorduk. Faaliyetimiz 1999’a kadar sürdü. Ýþte bu yýllarda Fransýz Tatil Köyü’nün yaný sýra iki acentanýn Foça’ya getirdiði turist akýný ile Foça, tarihinde olmadýðý kadar turizmde hareketlilik yaþadý.
Bu geliþmelere maalesef hiçbir belediye baþkaný dahil olmamýþtýr. Keþke olsalardý…
Ancak þunu da yazmadan geçemeyeceðim, Nihat Dirim’in 2. dönem baþkanlýðýnda 400 yataklý bir otel açýldý. Çok da iyi oldu. Bir turistik kent için en önemli ihtiyaç olan kanalizasyon ve arýtma tesisi yapmak ise Nihat Dirim ve Ali Ýlçan baþkanlara nasip oldu.
Birinci Anap hükümeti
1. Anap hükümeti zamanýnda tüm belediyelere imar planý yapma yetkisi verildi. Bu yetki Yenifoça ve Foça için de geçerliydi. Yenifoça’nýn bu yetki sayesinde nereden nereye geldiðini, eski halini bilenler ve bugününü görenler çok daha iyi deðerlendirir. Yenifoça 1307 yýlýnda Cenevizliler tarafýndan kurulmuþ, Ortaçað’da üretilen þap madeni ile Dünyanýn gözdesi olmuþ bir kentti. Tarihi bir kent olan Yenifoça’da 1922’de 5000 Rum nüfusun yaþadýðý taþ evlerin her biri birbirinden güzeldi, tarihi deðer taþýrdý. Bunlarý koruyup kollayýp, onarýmýný teþvik etmek yaþatmak, turizme kazandýrmak varken, þehri % 1.000 büyütmek neyin nesi hangi aklýn, hangi fikrin eseriydi? Aradan onca yýl geçti, ben hala anlayamadým. Bir þehir elbette planla büyür. Büyütülürken sosyal yaþam için gerekli otopark, bisiklet yollarý, yaya yollarý, okul, cami, ticari alanlar, tarihi kent olmasýndan dolayý turizm geliþim alanlarý, parklar bahçeler ile birlikte her türlü ihtiyaca cevap verecek þekilde yapýlýr. Kent planý yapýlýr. Yenifoça’da kent planý, en fazla %100 büyütmek amaçlý yapýlmak yerine, %1000’den fazla büyütmek amaçlý yapýldý. Planda turizm amaçlý (yeme – içme – konaklama tesisleri için) alanlar ya hiç ayrýlmadý ya da göstermelik olsun diye nokta halinde plana iþlendi. Sonuç ne oldu. Ne olacak çok deðil daha 35 sene önce yapýlmýþ kent imar planý ve gerçekleþen imar uygulamalarýyla daha þimdiden özellikle yaz aylarýnda kentte yaþamak zorlaþmýþtýr. 20 sene sonrasýný düþünmek bile istemiyorum.
Benzer þeyleri Foça’da yaþadý
Ayný tarihlerde Foça da benzer þeyleri yaþadý. Burada da büyük imar planý, o dönemde yapýldý. Bu plan neticesinde bir yandan Atatürk Mahallesi, Deniz Kent’in tepelerine kadar büyüdü. Diðer yandan Yenifoça’ya giden karayolunun dað tarafý, tatil köyüne kadar konut ile doldu. Peki yapýlan imar planýnýn yüzde kaçý Foça’da turizm geliþsin diye “Turizm Alaný” olarak ayrýldý. Düþünen ve sorgulayan herkes bunun farkýna varýr. Otopark sorununun, iþ bu plan ile nereye kadar çözüldüðü ise herkesin malumudur. Bu plan ile þehir büyürken planda olmayan ama sonrasýnda ihtiyaç duyulan okul, hastane, hükümet konaðý gibi binalar hep sonradan çok ciddi uðraþlar ve imar tadilatlarý ile çözülmüþtür. Halbuki bunlar en baþtan çözülebilirdi. Býrakalým bunlarý, þayet o dönem yapýlan planýn sadece % 5 kadarý “Turizm Alanlarý” olarak ayrýlsaydý, bugün Foça turizmde çað atlamýþ haliyle Kuzey Ege’nin göz bebeði olurdu.
Þimdi çýkýp birileri diyecek ki, sende o planlarýn yapýldýðýnda meclis üyesiydin. Elin armut mu topladý?... Doðru, doðru olmasýna da, amma ve lakin bir baþka doðru daha var: Biz muhalefet partisinden gelen 3 üyeydik. O günün iktidar partisinden gelen rüzgarla yapýlan, Foça’nýn her þeyine çözüm üretemeyen, turizmine de katký saðlamayacak, konut aðýrlýklý olan iþ bu planýn, sadece daha da büyümesine mani olabildik.
Tarih, bugünkü teknoloji ile bundan böyle, tüm baþkanlarýn görev yaptýðý sýrada neleri nasýl yaptýðýný da yazacak. Ya da neleri niçin yapamadýðýný da.
Tarih sayfalarýna iyi yazýlmakta var, kötü yazýlmakta var..!
Her þeyden önce bu konuda yazýlacak daha çok konu var. En iyisi burada noktayý koymak. Arif olanlar anlar.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Bazý tesadüfler vardýr, sadece bir insanýn deðil, bazen de bir ilçenin, bir ilin, bir yörenin ve hatta bir ülkenin kaderini deðiþtirir. Bu söylemle ilgili olarak, tarihin sayfalarýnda milyonlarca örnek görmek mümkündür.
Foça turizminde, tatil köyünün önemini yazmayacaðým. Tatil köyünün açýlýþ ve kapanýþ hikayelerini ayrý ayrý olmak üzere araþtýrmýþ, yazmýþ ve yayýnlamýþtým. Ancak Foça’mýz ve yöremiz için çok önemli olan tatil köyünün, Foça’nýn tarihinden kaynaklanan sebeplerle yapýldýðýný bir baþka yazýmda anlatacaðým.
Bu yazýmda ise, Foça için, turizm için en büyük þans ve nimet olan tatil köyünün ardýndan, neden Foça’da turizmin istenilen seviyeye gelmediðini veya neden gerektiði gibi geliþmediðini anlatmaya çalýþacaðým... Anlatmaya çalýþacaðým çünkü;
Seçimden seçime turizm konusu, Foça siyasetinin vazgeçilmez ana konusu oluyor. Ve çok da istismar ediliyor. Hal böyle olunca seçim arifesinde olduðumuz þu günlerde, özellikle turizm konusu, bazý siyasilerin yine vazgeçilmezi oluyor. Bu anlamda konuþtuklarý zaman da mangalda kül býrakmýyorlar. Oysa seçim bitince, “Mangal eski mangal, kül eski kül” olmaya devam ediyor.
1950‘lerin ortalarýnda Alman Ekonomi Profesörü Fritz Baade’nin Türk hükümetine yaptýðý ýsrarlý tavsiyelerinin ardýndan baþlayan turizmde hareketlilik 1960’larýn baþýndan itibaren de devlet politikasýna dönüþmüþtür. Bu baðlamda ihtiyaç duyulan baþta altyapý, tesis, ara eleman, yönetici, tanýtým, ulaþým konularýnda devlet sahip olduðu imkanlarla Aþýk Veysel’in deyimi ile uzun ince zor bir yola girmiþtir.
Yurt Genelinde Emekli Sandýðý Devrede
Bu çerçevede tatil köyü Emekli Sandýðý tarafýndan yapýlmýþtýr. Türkiye’nin ilk tatil köyünü, iþletmesini ve pazarlamasýný yapabileceklerine inandýklarý Club Med’e (Fransýz Þirket) vermiþlerdir. Ancak Foça için mükemmel olan bu geliþmenin ardýndan devamý niteliðinde, ne Foçalýlarca ne de dýþarýdan yatýrýmcýlarca, ilçemize hatýrý sayýlýr büyüklükte ve yabancý turistlerin rahat edebileceði standartlarda tesisler yapýlmamýþtýr. Zamanýn hükümeti tarafýndan o dönemde tatil köyünden kent merkezine kadar turizm alaný ilan edilen deniz kenarýndaki arsalar, en baþta Meclis Evleri Sitesi ve devamýnda ise diðer siteler ve evler olmak üzere turistik tesis adý altýnda ruhsatlandýrýlarak turizm alanlarý talan edilmiþtir. Bu tür talanlarda maalesef belediyeyi yönetenler de sacýn bir ayaðý olmuþlardýr. Özellikle askeri yönetim dönemi de dahil olmak üzere 80’li yýllarda üst üste mevzi imar planlarý vasýtasýyla kiþi ve firmalarýn lehine kararlarla Foça’nýn imarý delik deþik edilmiþ, þehri güzelleþtirecek estetikten yoksul yapýlaþma ile kent dokusu bozulmuþ; yol, sokak, cadde, meydan, park bahçe gereksinimi yeteri kadar gözetilmemiþtir. Tarihi deðerler ve taþ evler konusu ise daha vahimdir. Foça tarihine ve tarihi eserlere, kazýlara seçilen yöneticilerin %90’ý yeteri kadar duyarlýlýk göstermemiþtir. Hatta bizzat belediye aracýlýðý ile “Sit gelecek, taþ binalar tescillenecek” diye Rum yapýsý taþ binalarýn yýkýmý teþvik edilmiþtir. Ýlerleyen yýllarda, bir deprem sonrasý orta ölçekli 130’un üstünde hasarlý binanýn onarýmýný teþvik etmek, destek vermek gerekirken, taþ binalarýn tescilden düþürülmesine ön ayak olunmuþ, yýkýlan her taþ binanýn yerine bahçesiyle birlikte apartman daireleri yapýlmýþtýr. Böylece tatil köyü ile birlikte yeterli derecede Foça’nýn tarihine sahip çýkýlmamýþtýr. Daha 1922 yýlýnda Foça’da yaþayan 6100 Rum’dan geriye kalan estetik ve güzellik abidesi olan tarihi taþ evler, bahçeleri ile birlikte ayakta kalýp yaþýyor olsalardý, bugün Foça’nýn yanýnda Alaçatý’nýn adý bile geçmezdi. Hele hele þayet yüksek duvarlarýyla, geniþ kapýlarýyla ustalýk eseri olan Küçükdeniz’deki asýrlýk “Tuz Depolarý”; ki Foça tarihinin en önemli istihdam alaný, ilçenin geçim kaynaðý, ihracat ve ticaret binasýydý; Küçükdeniz’e yakýþýr, Foça’ya deðer üstüne deðer kazandýracak þekilde korunarak, aslýna uygun restore edilseydi eðer, sur duvarlarý kadar etkili olurdu. Turizme bugünkü durumundan çok daha fazla katký saðlar, sürdürülebilir turizm için gerekli olan temel taþlarýndan birini oluþtururdu.
Özel Teþebbüs Durmadý
Buna raðmen 2850 kiþinin yaþadýðý, 700 su ve elektrik abonesinin olduðu, park sorununun bulunmadýðý, herkesin birbirine saygýlý olduðu, güvendiði, kapýlarýný bile kilitlemediði dönemde Norveçli tur operatörü Gulliver Reisers’ýn sahibi olduðu Frode’yi; Foça’ya, Norveçli turist göndermesi doðrultusunda ikna eden, bu anlamda Ayvalýk’ta faaliyet gösteren, Frode’nin, Türkiye’deki acentasý B... Yalý seyahat acentasýnýn da Foça’ya gelmesini saðlayan, gururla söylüyorum bendim. Yýl 1988 – 89’du. Yaklaþýk 10 yýl boyunca Frude’nin Gullivers Reiser firmasý Norveçli guruplarý getirdi. Bunun yaný sýra hatýrlayanlar bilir. 1992 yýlýnda büyük hissesi bende olan “Nemtur” adýnda yerel bir seyahat acentasý kurdum. 93’ten baþlamak üzere baþta Finlandiya’dan, Hollanda’dan, Ýngiltere’den olmak üzere sadece Foça’ya turist guruplarý getiriyorduk. Faaliyetimiz 1999’a kadar sürdü. Ýþte bu yýllarda Fransýz Tatil Köyü’nün yaný sýra iki acentanýn Foça’ya getirdiði turist akýný ile Foça, tarihinde olmadýðý kadar turizmde hareketlilik yaþadý.
Bu geliþmelere maalesef hiçbir belediye baþkaný dahil olmamýþtýr. Keþke olsalardý…
Ancak þunu da yazmadan geçemeyeceðim, Nihat Dirim’in 2. dönem baþkanlýðýnda 400 yataklý bir otel açýldý. Çok da iyi oldu. Bir turistik kent için en önemli ihtiyaç olan kanalizasyon ve arýtma tesisi yapmak ise Nihat Dirim ve Ali Ýlçan baþkanlara nasip oldu.
Birinci Anap hükümeti
1. Anap hükümeti zamanýnda tüm belediyelere imar planý yapma yetkisi verildi. Bu yetki Yenifoça ve Foça için de geçerliydi. Yenifoça’nýn bu yetki sayesinde nereden nereye geldiðini, eski halini bilenler ve bugününü görenler çok daha iyi deðerlendirir. Yenifoça 1307 yýlýnda Cenevizliler tarafýndan kurulmuþ, Ortaçað’da üretilen þap madeni ile Dünyanýn gözdesi olmuþ bir kentti. Tarihi bir kent olan Yenifoça’da 1922’de 5000 Rum nüfusun yaþadýðý taþ evlerin her biri birbirinden güzeldi, tarihi deðer taþýrdý. Bunlarý koruyup kollayýp, onarýmýný teþvik etmek yaþatmak, turizme kazandýrmak varken, þehri % 1.000 büyütmek neyin nesi hangi aklýn, hangi fikrin eseriydi? Aradan onca yýl geçti, ben hala anlayamadým. Bir þehir elbette planla büyür. Büyütülürken sosyal yaþam için gerekli otopark, bisiklet yollarý, yaya yollarý, okul, cami, ticari alanlar, tarihi kent olmasýndan dolayý turizm geliþim alanlarý, parklar bahçeler ile birlikte her türlü ihtiyaca cevap verecek þekilde yapýlýr. Kent planý yapýlýr. Yenifoça’da kent planý, en fazla %100 büyütmek amaçlý yapýlmak yerine, %1000’den fazla büyütmek amaçlý yapýldý. Planda turizm amaçlý (yeme – içme – konaklama tesisleri için) alanlar ya hiç ayrýlmadý ya da göstermelik olsun diye nokta halinde plana iþlendi. Sonuç ne oldu. Ne olacak çok deðil daha 35 sene önce yapýlmýþ kent imar planý ve gerçekleþen imar uygulamalarýyla daha þimdiden özellikle yaz aylarýnda kentte yaþamak zorlaþmýþtýr. 20 sene sonrasýný düþünmek bile istemiyorum.
Benzer þeyleri Foça’da yaþadý
Ayný tarihlerde Foça da benzer þeyleri yaþadý. Burada da büyük imar planý, o dönemde yapýldý. Bu plan neticesinde bir yandan Atatürk Mahallesi, Deniz Kent’in tepelerine kadar büyüdü. Diðer yandan Yenifoça’ya giden karayolunun dað tarafý, tatil köyüne kadar konut ile doldu. Peki yapýlan imar planýnýn yüzde kaçý Foça’da turizm geliþsin diye “Turizm Alaný” olarak ayrýldý. Düþünen ve sorgulayan herkes bunun farkýna varýr. Otopark sorununun, iþ bu plan ile nereye kadar çözüldüðü ise herkesin malumudur. Bu plan ile þehir büyürken planda olmayan ama sonrasýnda ihtiyaç duyulan okul, hastane, hükümet konaðý gibi binalar hep sonradan çok ciddi uðraþlar ve imar tadilatlarý ile çözülmüþtür. Halbuki bunlar en baþtan çözülebilirdi. Býrakalým bunlarý, þayet o dönem yapýlan planýn sadece % 5 kadarý “Turizm Alanlarý” olarak ayrýlsaydý, bugün Foça turizmde çað atlamýþ haliyle Kuzey Ege’nin göz bebeði olurdu.
Þimdi çýkýp birileri diyecek ki, sende o planlarýn yapýldýðýnda meclis üyesiydin. Elin armut mu topladý?... Doðru, doðru olmasýna da, amma ve lakin bir baþka doðru daha var: Biz muhalefet partisinden gelen 3 üyeydik. O günün iktidar partisinden gelen rüzgarla yapýlan, Foça’nýn her þeyine çözüm üretemeyen, turizmine de katký saðlamayacak, konut aðýrlýklý olan iþ bu planýn, sadece daha da büyümesine mani olabildik.
Tarih, bugünkü teknoloji ile bundan böyle, tüm baþkanlarýn görev yaptýðý sýrada neleri nasýl yaptýðýný da yazacak. Ya da neleri niçin yapamadýðýný da.
Tarih sayfalarýna iyi yazýlmakta var, kötü yazýlmakta var..!
Her þeyden önce bu konuda yazýlacak daha çok konu var. En iyisi burada noktayý koymak. Arif olanlar anlar.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...