Sebahattin Karaca
SAHÝL YOLU VE DENÝZE ULAÞAMAYAN SULARIN HÝKÂYESÝ
Osmanlý Devleti, Foça’nýn Büyükdeniz kýyýsýnda bir rýhtým inþasýna karar vermiþ, ilk defa kazýk çakma sistemi denenerek yapýlan bu rýhtým 1870’li yýllarýn ikinci yarýsýnda tamamlanmýþtý. O döneme göre oldukça büyük ölçekte yapýlmýþ ve “Uluslararasý Liman” vasýflarýyla donatýlmýþtý.
Limana destek hizmetleri kapsamýnda Büyükdeniz’de iki, Küçükdeniz’de iki olmak üzere dört adet depo da yapýlmýþtý. Her birisi yaklaþýk beþ bin metre kare kapalý alaný olan depolarýn yapýmýnda kýsmen sur duvarlarýnýn taþlarý da yapý malzemesi olarak kullanýlmýþtý. Þu an hala kullanýlan Fener, Liman Baþkaný ve Düyun-u Umumiye Tuz Ticareti Ýþletme Müdürü Lojmanlarý ile Gümrük Ýdari Binasý ve Posta Ýdaresi binalarý tamamlandýðýnda, takvim yapraklarý 1881 yýlýný gösteriyordu.
Küçükdeniz’de, mevcut tuz depolarýnýn önüne, yani bugün küçük balýkçý teknelerinin baðlandýðý yerde rýhtým bulunmaktaydý.
Limanýn iþler hale gelmesi ve büyük yelkenli gemilerle ticaretin baþlamasýyla birlikte, iþ insanlarý ve limanda çalýþacak iþçiler Foça’ya akýn etti. Bu akýn önemli bir konut açýðý sorunu yarattý. Çözüm olarak, eski adýyla Talatpaþa þimdiki adý ile Fevzipaþa ve Ýsmetpaþa Mahallelerindeki bað ve bahçe olan alanlar imara açýldý. 1870’lerde rýhtým yapýmý sýrasýnda yapýlan az sayýda ev vardý, ama asýl yapýlaþma daha önce yapýlan evlerin varlýðý da gözetilerek 1880’li yýllarda gerçekleþti.
Planlama dahilinde, özellikle deniz kenarýnda bulunan parsellere tek ya da iki katlý taþ evler yapýldý. Bu evler aðýrlýklý olarak Ýzmir’den gelen Levantenler ile adalardan gelen tüccarlara aitti.
Sahile çok yakýn olarak inþa edilen evlerin, karaya bakan arka kýsýmlarý bahçe olarak düzenlendi. Eski hastaneden sonraki sahil yolu, 5–6 metre geniþliðinde, dere taþlarýyla döþenmiþ, büyük bölümü stabilize durumda olan bir yoldu. Hafif dalgalarda bile sular evlerin önüne kadar gelirdi.
Deniz seviyesinin yükseldiði ya da büyük dalgalar sahile vurduðunda, yol tamamen sular altýnda kalýr, geçiþe izin vermezdi. Böyle durumlarda sahilde oturanlar, evlerine, bahçe kapýlarýnýn açýldýðý arka sokaklardan girmek durumunda kalýrlardý.
Dalgalarýn ara sokaklara girdiði zamanlarda, türlü türlü balýklar ve deniz canlýlarý da sokak içlerine kadar sürüklenirdi. Dalgalar çekildiðinde, mahalle sakinleri, sokaklarda çýrpýnan balýklarý elleriyle toplar, sepetlerine koyar, ihtiyaç fazlasý olaný, komþularýyla paylaþýrdý. Komþularýn balýk dayanýþmasý, akþam sofralarýna bereket katardý.
Zamanla motorlu araçlar çoðaldý. Yol mahallenin ihtiyaçlarýna yetmez oldu. Araçlarýn ara sokaklara girip çýkamamasýnýn yaný sýra yol durumu yangýn için alýnmasý gereken tedbirleri de engelliyordu. Bu sorunlar 50- 60 yýl önce yapýlan hatalý imar planlamasýndan kaynaklanýyordu. Bazý arka sokaklarda yol geniþliði 3, bazýlarýnda 4 metre civarýndaydý.
Ýsmetpaþa Mahallesi’ne ihtiyaçlarý karþýlayacak bir sahil yolu gerekiyordu.
Bu amaçla ilk çalýþmayý Belediye Baþkaný Hilmi Bey (Sarý Hâkim) baþlattý. Sahil yolunu, eski hastane önlerine kadar hem geniþletti hem de daha stabil hale getirdi.
1930–1940 yýllarý arasýnda Belediye Baþkaný olan Raþit Dirim ise hastaneden, eskiden banyolar olarak anýlan bölgeye, þimdiki Celep Oteli önüne kadar rýhtým inþa etti. Evler ile deniz arasýndaki doðrudan baðlantý kesildi. Çeþitli dolgu malzemeleriyle yol stabilize edildi ve yükseltildi. Yol seviyesi, daðlardan gelen yaðmur sularýnýn denize ulaþmasýna imkân verecek þekilde düzenlendi.
Küçükdeniz sahil yolunda üçüncü çalýþma Reha Midilli’nin Belediye Baþkanlýðý döneminde yapýldý. Celep Otel’den Kavala Kafe’ye kadar uzanan sahil yolu tamamlandý.
Bin bir güçlük ve yokluklar içinde yapýlan sahil yolu zamanla, yine, yeterli olmamaya baþladý.
Yalnýzca yayalarýn deðil, günlük hayatta kullanýlan motorlu taþýtlarýn da hýzla artmasý sonucu, gidiþ-geliþ þeklinde düzenlenecek bir sahil yolunun yapýlmasý kaçýnýlmaz oldu.
Bugün Foça Restoranýn yanýnda bulunan meydanda, sýnýrlarý denize kadar uzanan iki katlý bir askeri mahfel (askeri gazino) ile marangozhane, iki adet kýraathane, parti ilçe binasý ve konut olmak üzere on civarýnda, taþ yapýlý, tarihi mekân vardý.
Mahfelin bahçesi yayalarýn geçiþine izin vermediðinden, vatandaþlar, evlerinden meydana, meydandan evlerine gitmek için, arka yoldan dolanmak, Celep restoranýn bitiþiðinde ki dar sokaktan geçmek zorunda kalýyorlardý. Bugün hala ayný durumda olan bu ara sokak bir at arabasýnýn bile geçebileceði geniþlikte deðildi.
Zamanýn belediyesinin bütçesi son derece sýnýrlýydý. Çalýþan sayýsý yalnýzca 5–6 kiþiyle kýsýtlýydý. Ama, sahil yolu, Foça’nýn kentsel geliþimi açýsýndan önemliydi.
Belediye Meclisi sýnýrlý bütçeye raðmen, yol yapýlmak üzere binalarýn istimlak edilmesi kararýný aldý. Karar doðrultusunda mülk sahiplerinin bazýlarý gönüllü olarak belediye lehine mekânýndan feragat ederken, birçoðu ile de yer takasý yapýldý. Önce Mahfel, ardýndan diðer binalar yýkýldý. Gidiþ geliþli geniþçe bir yol yapýldý.
1985 yýlýndan bugüne Ýsmetpaþa Mahallesi’nin ara yollarý dört defa iþlem gördü, dört defa yükseltildi.
Sahil yolu ise 2000 yýlýndan sonra, yapýlan iki iþlemle iki kez yükseldi.
Bu yükselmelerin sonucunda bugün görüyoruz ki, yaðmur sularý bazen kendi doðal akýþý ile denize ulaþamýyor. Eski taþ binalarýn bodrum katlarýný, bina giriþlerini ve bahçelerini yaðmur sularý basýyor.
Bir çözüm üretilemez ise bu durumu þiddetli her yaðmur yaðýþýnda yaþamaya devam edeceðiz gibi görünüyor.
Umarým, son yaðýþlarda, sel ve taþkýnlardan zarar görülmemesi için çok çaba sarf eden Ýlimiz ve ilçemizin seçilmiþ ve atanmýþ tüm karar vericileri, bu soruna etkili bir çözüm üretirler.
Foça; dünyanýn antik kentler üzerinde hala yaþamýn sürdüðü 7 kentinden biri olarak anýlýyor.
Antik Phokaia’nýn külleri üzerinde süren yaþamýn, tarihe saygýlý ama çaðdaþ ihtiyaçlarýn karþýlandýðý bir yapýya kavuþturulmasý gerekiyor.
28 Þubat 2026
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Osmanlý Devleti, Foça’nýn Büyükdeniz kýyýsýnda bir rýhtým inþasýna karar vermiþ, ilk defa kazýk çakma sistemi denenerek yapýlan bu rýhtým 1870’li yýllarýn ikinci yarýsýnda tamamlanmýþtý. O döneme göre oldukça büyük ölçekte yapýlmýþ ve “Uluslararasý Liman” vasýflarýyla donatýlmýþtý.
Limana destek hizmetleri kapsamýnda Büyükdeniz’de iki, Küçükdeniz’de iki olmak üzere dört adet depo da yapýlmýþtý. Her birisi yaklaþýk beþ bin metre kare kapalý alaný olan depolarýn yapýmýnda kýsmen sur duvarlarýnýn taþlarý da yapý malzemesi olarak kullanýlmýþtý. Þu an hala kullanýlan Fener, Liman Baþkaný ve Düyun-u Umumiye Tuz Ticareti Ýþletme Müdürü Lojmanlarý ile Gümrük Ýdari Binasý ve Posta Ýdaresi binalarý tamamlandýðýnda, takvim yapraklarý 1881 yýlýný gösteriyordu.
Küçükdeniz’de, mevcut tuz depolarýnýn önüne, yani bugün küçük balýkçý teknelerinin baðlandýðý yerde rýhtým bulunmaktaydý.
Limanýn iþler hale gelmesi ve büyük yelkenli gemilerle ticaretin baþlamasýyla birlikte, iþ insanlarý ve limanda çalýþacak iþçiler Foça’ya akýn etti. Bu akýn önemli bir konut açýðý sorunu yarattý. Çözüm olarak, eski adýyla Talatpaþa þimdiki adý ile Fevzipaþa ve Ýsmetpaþa Mahallelerindeki bað ve bahçe olan alanlar imara açýldý. 1870’lerde rýhtým yapýmý sýrasýnda yapýlan az sayýda ev vardý, ama asýl yapýlaþma daha önce yapýlan evlerin varlýðý da gözetilerek 1880’li yýllarda gerçekleþti.
Planlama dahilinde, özellikle deniz kenarýnda bulunan parsellere tek ya da iki katlý taþ evler yapýldý. Bu evler aðýrlýklý olarak Ýzmir’den gelen Levantenler ile adalardan gelen tüccarlara aitti.
Sahile çok yakýn olarak inþa edilen evlerin, karaya bakan arka kýsýmlarý bahçe olarak düzenlendi. Eski hastaneden sonraki sahil yolu, 5–6 metre geniþliðinde, dere taþlarýyla döþenmiþ, büyük bölümü stabilize durumda olan bir yoldu. Hafif dalgalarda bile sular evlerin önüne kadar gelirdi.
Deniz seviyesinin yükseldiði ya da büyük dalgalar sahile vurduðunda, yol tamamen sular altýnda kalýr, geçiþe izin vermezdi. Böyle durumlarda sahilde oturanlar, evlerine, bahçe kapýlarýnýn açýldýðý arka sokaklardan girmek durumunda kalýrlardý.
Dalgalarýn ara sokaklara girdiði zamanlarda, türlü türlü balýklar ve deniz canlýlarý da sokak içlerine kadar sürüklenirdi. Dalgalar çekildiðinde, mahalle sakinleri, sokaklarda çýrpýnan balýklarý elleriyle toplar, sepetlerine koyar, ihtiyaç fazlasý olaný, komþularýyla paylaþýrdý. Komþularýn balýk dayanýþmasý, akþam sofralarýna bereket katardý.
Zamanla motorlu araçlar çoðaldý. Yol mahallenin ihtiyaçlarýna yetmez oldu. Araçlarýn ara sokaklara girip çýkamamasýnýn yaný sýra yol durumu yangýn için alýnmasý gereken tedbirleri de engelliyordu. Bu sorunlar 50- 60 yýl önce yapýlan hatalý imar planlamasýndan kaynaklanýyordu. Bazý arka sokaklarda yol geniþliði 3, bazýlarýnda 4 metre civarýndaydý.
Ýsmetpaþa Mahallesi’ne ihtiyaçlarý karþýlayacak bir sahil yolu gerekiyordu.
Bu amaçla ilk çalýþmayý Belediye Baþkaný Hilmi Bey (Sarý Hâkim) baþlattý. Sahil yolunu, eski hastane önlerine kadar hem geniþletti hem de daha stabil hale getirdi.
1930–1940 yýllarý arasýnda Belediye Baþkaný olan Raþit Dirim ise hastaneden, eskiden banyolar olarak anýlan bölgeye, þimdiki Celep Oteli önüne kadar rýhtým inþa etti. Evler ile deniz arasýndaki doðrudan baðlantý kesildi. Çeþitli dolgu malzemeleriyle yol stabilize edildi ve yükseltildi. Yol seviyesi, daðlardan gelen yaðmur sularýnýn denize ulaþmasýna imkân verecek þekilde düzenlendi.
Küçükdeniz sahil yolunda üçüncü çalýþma Reha Midilli’nin Belediye Baþkanlýðý döneminde yapýldý. Celep Otel’den Kavala Kafe’ye kadar uzanan sahil yolu tamamlandý.
Bin bir güçlük ve yokluklar içinde yapýlan sahil yolu zamanla, yine, yeterli olmamaya baþladý.
Yalnýzca yayalarýn deðil, günlük hayatta kullanýlan motorlu taþýtlarýn da hýzla artmasý sonucu, gidiþ-geliþ þeklinde düzenlenecek bir sahil yolunun yapýlmasý kaçýnýlmaz oldu.
Bugün Foça Restoranýn yanýnda bulunan meydanda, sýnýrlarý denize kadar uzanan iki katlý bir askeri mahfel (askeri gazino) ile marangozhane, iki adet kýraathane, parti ilçe binasý ve konut olmak üzere on civarýnda, taþ yapýlý, tarihi mekân vardý.
Mahfelin bahçesi yayalarýn geçiþine izin vermediðinden, vatandaþlar, evlerinden meydana, meydandan evlerine gitmek için, arka yoldan dolanmak, Celep restoranýn bitiþiðinde ki dar sokaktan geçmek zorunda kalýyorlardý. Bugün hala ayný durumda olan bu ara sokak bir at arabasýnýn bile geçebileceði geniþlikte deðildi.
Zamanýn belediyesinin bütçesi son derece sýnýrlýydý. Çalýþan sayýsý yalnýzca 5–6 kiþiyle kýsýtlýydý. Ama, sahil yolu, Foça’nýn kentsel geliþimi açýsýndan önemliydi.
Belediye Meclisi sýnýrlý bütçeye raðmen, yol yapýlmak üzere binalarýn istimlak edilmesi kararýný aldý. Karar doðrultusunda mülk sahiplerinin bazýlarý gönüllü olarak belediye lehine mekânýndan feragat ederken, birçoðu ile de yer takasý yapýldý. Önce Mahfel, ardýndan diðer binalar yýkýldý. Gidiþ geliþli geniþçe bir yol yapýldý.
1985 yýlýndan bugüne Ýsmetpaþa Mahallesi’nin ara yollarý dört defa iþlem gördü, dört defa yükseltildi.
Sahil yolu ise 2000 yýlýndan sonra, yapýlan iki iþlemle iki kez yükseldi.
Bu yükselmelerin sonucunda bugün görüyoruz ki, yaðmur sularý bazen kendi doðal akýþý ile denize ulaþamýyor. Eski taþ binalarýn bodrum katlarýný, bina giriþlerini ve bahçelerini yaðmur sularý basýyor.
Bir çözüm üretilemez ise bu durumu þiddetli her yaðmur yaðýþýnda yaþamaya devam edeceðiz gibi görünüyor.
Umarým, son yaðýþlarda, sel ve taþkýnlardan zarar görülmemesi için çok çaba sarf eden Ýlimiz ve ilçemizin seçilmiþ ve atanmýþ tüm karar vericileri, bu soruna etkili bir çözüm üretirler.
Foça; dünyanýn antik kentler üzerinde hala yaþamýn sürdüðü 7 kentinden biri olarak anýlýyor.
Antik Phokaia’nýn külleri üzerinde süren yaþamýn, tarihe saygýlý ama çaðdaþ ihtiyaçlarýn karþýlandýðý bir yapýya kavuþturulmasý gerekiyor.
28 Þubat 2026
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...