Iþýk Teoman
GÜL KURUSU VE PEMBE TONLARIYLA SARIMSAK TAÞI
Ayvalýk’ýn kilometrelerce uzanan pýrýl pýrýl kumsallarýyla dünyaca ünlü Sarýmsaklý’nýn adýnýn kökenini hiç merak ettiniz mi? Bu ismin ardýnda yalnýzca bir sahil beldesi deðil, kentin hafýzasýna kazýnmýþ bir jeolojik miras saklý. Badavut’taki antik taþ ocaklarýndan çýkarýlan ve zamanla sarýmtýrak tonlara bürünen ignimbirit, halk arasýnda “Sarýmsak Taþý” olarak anýlmaya baþlanmýþ; Sarýmsaklý ismi de tam bu doðal dönüþümden doðmuþ.
Sarýmsak Taþý, Ayvalýk’ýn mimari kimliðinin sessiz ama en güçlü anlatýcýlarýndan biri. Dayanýklýlýðý, kolay iþlenebilir yapýsý ve uzun ömrü sayesinde kapýlarda, pencerelerde, merdivenlerde ve duvarlarda kendine yer bulan bu taþ; gülkurusu ve pembe tonlarýyla kente karakteristik bir estetik kazandýrmýþ. Güneþ ýþýðýnda yumuþak bir sýcaklýkla parlayan yüzeyi, Ayvalýk evlerine yalnýzca saðlamlýk deðil, zamansýz bir zarafet de katmýþ.
Ayvalýk sokaklarýnda yürürken imrenerek baktýðýmýz tescilli evler, aslýnda bu taþýn zamana meydan okuyan hikâyesini anlatýr. 100–150 yýllýk yapýlar, Neo-Klasik üslubun etkileyici örnekleriyle göz kamaþtýrýrken; Sarýmsak Taþý’nýn kent dokusundaki belirleyici rolü adeta gözle görülür hale gelir. 19. yüzyýl ortalarýna tarihlenen konutlar ve daha erken dönemlere uzanan dini yapýlar, bu taþýn yalnýzca bir yapý malzemesi deðil, Ayvalýk’ýn kültürel sürekliliðinin temel unsurlarýndan biri olduðunu ortaya koyar.
Badavut Taþ Ocaðý ise bu hikâyenin baþladýðý yer olarak ayrý bir öneme sahiptir. Taþýdýðý doðal ve kültürel deðerler nedeniyle 1989 yýlýnda I. Derece Doðal Sit Alaný ilan edilerek taþ temini durdurulmuþ; 1995 yýlýnda Ýda-Madra Jeoparký sýnýrlarýna dahil edilerek koruma altýna alýnmýþ. Bugün Badavut, yalnýzca bir taþ ocaðý deðil, Ayvalýk’ýn jeolojik geçmiþini ve mimari ruhunu birlikte koruyan yaþayan bir açýk hava arþivi niteliði taþýyor.
Ayvalýk’a bakarken gördüðümüz þey, yalnýzca taþ ve yapý deðildir. Her cephede, her merdivende, her pencerede doðanýn milyonlarca yýllýk sabrýyla insan emeðinin zarif buluþmasý saklýdýr. Sarýmsaklý’nýn adý da iþte bu buluþmanýn, kentin belleðinde yer eden en güzel izlerinden biridir.
Badavut Taþ Ocaðý, Ayvalýk ilçesinde, Sarýmsaklý Yarýmadasý’nýn güneybatý ucunda, Tuz Gölü’nün güneyinde konumlanýr. Ayvalýk ve yakýn çevresinin geleneksel mimarisinde farklý dönemler boyunca yaygýn biçimde kullanýlan Sarýmsak Taþý, Badavut’taki bu antik taþ ocaðýndan elde edilmiþ. Kentteki zeytinyaðý fabrikalarý, sabunhaneler, atölyeler, depolar ve konutlarýn yaný sýra manastýr, kilise, þapel, cami, okul ve çeþitli resmi yapýlar gibi anýtsal mimari örneklerde görülen temel yapý malzemesi, bu ocaktan çýkarýlan ignimbirit, yani Sarýmsak Taþý’dýr.
Geçmiþte bölgenin en önemli yapý malzemelerinden biri olan Sarýmsak Taþý, Alt Miyosen (Neojen Döneminin ilk jeolojik çaðý) yaþlý, pembemsi tonlara sahip, bol fiamme (alev) yapýlý ve pumisçe (Pomza taþý) zengin Ayvalýk ignimbiritleri içinde yer alýr. Taþ ocaðý ve çevresinde ignimbirit tüfleri (volkanik çökelti taþý) hakimdir. Bu jeolojik oluþumlar, yaklaþýk 20–22 milyon yýl önce gerçekleþen patlamalý volkanik faaliyetlerin sonucunda meydana gelmiþ. Günümüzde ise bazý ignimbirit kaynaklarýnýn toprak ve bitki örtüsüyle kaplandýðý gözlemlenir.
Badavut Taþ Ocaðý’nda, eski çaðlarda yaygýn olarak kullanýlan kanal açma ve kama tekniklerine dair belirgin izlere rastlanmaz. Bunun yerine, soðuma çatlaklarýyla þekillenen doðal fay yüzeylerinin taþ temininde kýlavuz görevi üstlendiði anlaþýlmaktadýr. Ocakta gözlemlenen düþey çatlaklar, adeta doðal birer kanal gibi kullanýlarak düzgün geometrik formlara sahip taþ bloklarýn çýkarýlmasýný mümkün kýlmýþ. Bu özellik, Sarýmsak Taþý’nýn iþlenebilirliðini ve mimaride tercih edilmesini doðrudan etkilemiþ.
Dayanýklýlýðý, kolay iþlenebilir yapýsý, uzun ömrü ve karakteristik rengi (gül kurusu ve pembe tonlarý), Sarýmsak Taþý’ný bölge mimarisinin vazgeçilmez malzemelerinden biri haline getirmiþ. Yöreye özgü bu taþla inþa edilen 100–150 yýllýk yapýlar, Neo-Klasik üslubun etkileyici örneklerini sunuyor. 19. yüzyýlýn ortalarýna kadar tarihlendirilebilen konutlar ve daha erken dönemlere uzanan dini yapýlar, Sarýmsak Taþý’nýn Ayvalýk kent dokusundaki belirleyici rolünü açýkça ortaya koyuyor.
Badavut Taþ Ocaðý, taþýdýðý doðal ve kültürel deðerler nedeniyle 1989 yýlýnda I. Derece Doðal Sit Alaný ilan edilmiþ, böylece buradan taþ temini durdurulmuþtur. 1995 yýlýnda ise alan, Ýda-Madra Jeoparký sýnýrlarý içerisine alýnarak koruma altýna alýnmýþ.
Milyonlarca yýllýk jeolojik süreçlerin ürünü olan ignimbiritin bölgedeki varlýðý, Ayvalýk’ta yalnýzca bir yapý malzemesi deðil, ayný zamanda kentin kimliðini þekillendiren temel unsurlardan biri olmuþ. Konutlardan endüstri yapýlarýna, istinat ve bahçe duvarlarýndan anýtsal eserlere kadar geniþ bir alanda kullanýlan Sarýmsak Taþý; malzemesi, rengi ve dokusuyla Ayvalýk’a özgü, bütüncül ve karakteristik bir kent silueti oluþmasýný saðlamýþ.
Ayvalýk’ýn dar sokaklarýnda dolaþmaya çýktýðýnýzda, karþýnýza birbirinden etkileyici evler çýkar. Bu tescilli yapýlarýn geçmiþi 100-150 yýl öncesine uzanýr. Duvarlarý, pencereleri, kapýlarý ve merdivenleri Sarýmsak Taþý’nýn zarif dokusuyla bezenmiþ. Yalnýzca evlerde deðil, kentin birçok dini yapýsýnda da ayný taþýn izlerine rastlanýr. Sarýmsak Taþý’nýn en güzel örneklerinden biri ise Taksiyarhis Anýt Müzesi’nin giriþ merdivenleri ve duvarlarýnda görülür.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
Ayvalýk’ýn kilometrelerce uzanan pýrýl pýrýl kumsallarýyla dünyaca ünlü Sarýmsaklý’nýn adýnýn kökenini hiç merak ettiniz mi? Bu ismin ardýnda yalnýzca bir sahil beldesi deðil, kentin hafýzasýna kazýnmýþ bir jeolojik miras saklý. Badavut’taki antik taþ ocaklarýndan çýkarýlan ve zamanla sarýmtýrak tonlara bürünen ignimbirit, halk arasýnda “Sarýmsak Taþý” olarak anýlmaya baþlanmýþ; Sarýmsaklý ismi de tam bu doðal dönüþümden doðmuþ.
Sarýmsak Taþý, Ayvalýk’ýn mimari kimliðinin sessiz ama en güçlü anlatýcýlarýndan biri. Dayanýklýlýðý, kolay iþlenebilir yapýsý ve uzun ömrü sayesinde kapýlarda, pencerelerde, merdivenlerde ve duvarlarda kendine yer bulan bu taþ; gülkurusu ve pembe tonlarýyla kente karakteristik bir estetik kazandýrmýþ. Güneþ ýþýðýnda yumuþak bir sýcaklýkla parlayan yüzeyi, Ayvalýk evlerine yalnýzca saðlamlýk deðil, zamansýz bir zarafet de katmýþ.
Ayvalýk sokaklarýnda yürürken imrenerek baktýðýmýz tescilli evler, aslýnda bu taþýn zamana meydan okuyan hikâyesini anlatýr. 100–150 yýllýk yapýlar, Neo-Klasik üslubun etkileyici örnekleriyle göz kamaþtýrýrken; Sarýmsak Taþý’nýn kent dokusundaki belirleyici rolü adeta gözle görülür hale gelir. 19. yüzyýl ortalarýna tarihlenen konutlar ve daha erken dönemlere uzanan dini yapýlar, bu taþýn yalnýzca bir yapý malzemesi deðil, Ayvalýk’ýn kültürel sürekliliðinin temel unsurlarýndan biri olduðunu ortaya koyar.
Badavut Taþ Ocaðý ise bu hikâyenin baþladýðý yer olarak ayrý bir öneme sahiptir. Taþýdýðý doðal ve kültürel deðerler nedeniyle 1989 yýlýnda I. Derece Doðal Sit Alaný ilan edilerek taþ temini durdurulmuþ; 1995 yýlýnda Ýda-Madra Jeoparký sýnýrlarýna dahil edilerek koruma altýna alýnmýþ. Bugün Badavut, yalnýzca bir taþ ocaðý deðil, Ayvalýk’ýn jeolojik geçmiþini ve mimari ruhunu birlikte koruyan yaþayan bir açýk hava arþivi niteliði taþýyor.
Ayvalýk’a bakarken gördüðümüz þey, yalnýzca taþ ve yapý deðildir. Her cephede, her merdivende, her pencerede doðanýn milyonlarca yýllýk sabrýyla insan emeðinin zarif buluþmasý saklýdýr. Sarýmsaklý’nýn adý da iþte bu buluþmanýn, kentin belleðinde yer eden en güzel izlerinden biridir.
Badavut Taþ Ocaðý, Ayvalýk ilçesinde, Sarýmsaklý Yarýmadasý’nýn güneybatý ucunda, Tuz Gölü’nün güneyinde konumlanýr. Ayvalýk ve yakýn çevresinin geleneksel mimarisinde farklý dönemler boyunca yaygýn biçimde kullanýlan Sarýmsak Taþý, Badavut’taki bu antik taþ ocaðýndan elde edilmiþ. Kentteki zeytinyaðý fabrikalarý, sabunhaneler, atölyeler, depolar ve konutlarýn yaný sýra manastýr, kilise, þapel, cami, okul ve çeþitli resmi yapýlar gibi anýtsal mimari örneklerde görülen temel yapý malzemesi, bu ocaktan çýkarýlan ignimbirit, yani Sarýmsak Taþý’dýr.
Geçmiþte bölgenin en önemli yapý malzemelerinden biri olan Sarýmsak Taþý, Alt Miyosen (Neojen Döneminin ilk jeolojik çaðý) yaþlý, pembemsi tonlara sahip, bol fiamme (alev) yapýlý ve pumisçe (Pomza taþý) zengin Ayvalýk ignimbiritleri içinde yer alýr. Taþ ocaðý ve çevresinde ignimbirit tüfleri (volkanik çökelti taþý) hakimdir. Bu jeolojik oluþumlar, yaklaþýk 20–22 milyon yýl önce gerçekleþen patlamalý volkanik faaliyetlerin sonucunda meydana gelmiþ. Günümüzde ise bazý ignimbirit kaynaklarýnýn toprak ve bitki örtüsüyle kaplandýðý gözlemlenir.
Badavut Taþ Ocaðý’nda, eski çaðlarda yaygýn olarak kullanýlan kanal açma ve kama tekniklerine dair belirgin izlere rastlanmaz. Bunun yerine, soðuma çatlaklarýyla þekillenen doðal fay yüzeylerinin taþ temininde kýlavuz görevi üstlendiði anlaþýlmaktadýr. Ocakta gözlemlenen düþey çatlaklar, adeta doðal birer kanal gibi kullanýlarak düzgün geometrik formlara sahip taþ bloklarýn çýkarýlmasýný mümkün kýlmýþ. Bu özellik, Sarýmsak Taþý’nýn iþlenebilirliðini ve mimaride tercih edilmesini doðrudan etkilemiþ.
Dayanýklýlýðý, kolay iþlenebilir yapýsý, uzun ömrü ve karakteristik rengi (gül kurusu ve pembe tonlarý), Sarýmsak Taþý’ný bölge mimarisinin vazgeçilmez malzemelerinden biri haline getirmiþ. Yöreye özgü bu taþla inþa edilen 100–150 yýllýk yapýlar, Neo-Klasik üslubun etkileyici örneklerini sunuyor. 19. yüzyýlýn ortalarýna kadar tarihlendirilebilen konutlar ve daha erken dönemlere uzanan dini yapýlar, Sarýmsak Taþý’nýn Ayvalýk kent dokusundaki belirleyici rolünü açýkça ortaya koyuyor.
Badavut Taþ Ocaðý, taþýdýðý doðal ve kültürel deðerler nedeniyle 1989 yýlýnda I. Derece Doðal Sit Alaný ilan edilmiþ, böylece buradan taþ temini durdurulmuþtur. 1995 yýlýnda ise alan, Ýda-Madra Jeoparký sýnýrlarý içerisine alýnarak koruma altýna alýnmýþ.
Milyonlarca yýllýk jeolojik süreçlerin ürünü olan ignimbiritin bölgedeki varlýðý, Ayvalýk’ta yalnýzca bir yapý malzemesi deðil, ayný zamanda kentin kimliðini þekillendiren temel unsurlardan biri olmuþ. Konutlardan endüstri yapýlarýna, istinat ve bahçe duvarlarýndan anýtsal eserlere kadar geniþ bir alanda kullanýlan Sarýmsak Taþý; malzemesi, rengi ve dokusuyla Ayvalýk’a özgü, bütüncül ve karakteristik bir kent silueti oluþmasýný saðlamýþ.
Ayvalýk’ýn dar sokaklarýnda dolaþmaya çýktýðýnýzda, karþýnýza birbirinden etkileyici evler çýkar. Bu tescilli yapýlarýn geçmiþi 100-150 yýl öncesine uzanýr. Duvarlarý, pencereleri, kapýlarý ve merdivenleri Sarýmsak Taþý’nýn zarif dokusuyla bezenmiþ. Yalnýzca evlerde deðil, kentin birçok dini yapýsýnda da ayný taþýn izlerine rastlanýr. Sarýmsak Taþý’nýn en güzel örneklerinden biri ise Taksiyarhis Anýt Müzesi’nin giriþ merdivenleri ve duvarlarýnda görülür.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
"Iþýk Teoman" bütün yazýlarý için týklayýn...