Sebahattin Karaca
Foça su kemerlerinin yapýlýþý ve turizme katkýsý
Bu yazýmda Foça için çok önemli olduðunu düþündüðüm, Antik ‘su kemerlerini’ ele alarak, yapýlýþýný ve bugünkü durumunu sizlerle paylaþmak istedim.
Foça’nýn çok deðerli tarihi eserleri vardýr. Bunlar Antik Phokaia’yý koruyan Kale Duvarlarý - Anfi Tiyatro - Athena Tapýnaðý – Beþ kapýlar - Fatih Cami gibi tarihi deðerlerdir. Toprak altýnda olup da gün ýþýðýna çýkarýlmayý bekleyen çok sayýda tarihi eser bulunmasýnýn yaný sýra, toprak üstünde olmak üzere de baþka tarihi kalýntýlarý çýplak gözle görmek mümkündür. Onlardan birisi de, Foça’ya 750 yýldan fazla olmak üzere, suyu taþýmýþ ‘Su Kemerleri‘’ kalýntýlarýdýr.
Su ihtiyacý neden arttý
Kale içindeki nüfusun çoðalarak antik Phokaia’nýn surlarýnýn dýþýna taþmasý, yerleþimin ve geniþlemesinin 1275 yýlýndan itibaren olduðu görülmektedir. 1275 yýlýnda Bizans topraklarý olan Phokaia’da Bizans kralý VIII. Michael Palaiologos’dan yýllýk bedel karþýlýðý, þap madeni çýkartmak, iþlemek, üretimini ve pazarlamasýný yapmak üzere , Cenovalý amiral ve tüccar olan Benedetto- Manuele Zaccaria kardeþler izin almýþlardýr. Manuele önce, kendisi ve ailesi için Phokaia’da yaptýrmýþ olduklarý eve (bugünkü aðalar konaðý olmasý ihtimali çok yüksektir) yerleþtikten sonra, önce þehrin Kale Duvarlarý‘ný korsanlardan korumak için onarttý ve yükseltti. Vakit geçirmeden þap üretimi ve ticaretine baþladý. Þap üretimi ve ticareti sayesinde Foça hýzla büyüdü. Ekonomisi canlandý. Öyle ki, 1275 yýlýnda þap madeninde ve üretiminde 50 kiþi çalýþýrken, bu sayý 1307 yýlýna gelindiðinde 3000 çalýþana ulaþarak Dünya’nýn en kaliteli þapýný üretmeyi baþardýlar. Bu durum nüfus artýþýný doðrudan tetikledi. 1275-1455 yýllarý arasýnda özellikle þap üretimi, iþlenmesi ve pazarlanmasýndan dolayý zenginleþen, hayat standardý yükselen Foça (Phokaia) baþta Venedik korsanlarý olmak üzere Akdeniz’de dolaþan tüm korsanlarýn iþtahýný kabartmýþtýr. Sýkça denizden korsanlarýn, karadan ise Türk beyliklerinin saldýrýsýna maruz kalmýþtýr. 1288 yýlýnda Manuele ‘nin ölümünden sonra þehrin yönetimini ve þap üretim ve pazarlama iþini oðul Tedesio devir aldý. Tedesio Zaccaria; Ýlerleyen yýllarda, surlarýn dýþýna taþan þehri korumak için, Ceneviz Duvarlarý‘ný yaptýrmýþtýr. Ancak þehir büyüdükçe nüfus arttýkça suya olan ihtiyaçta artmýþtýr.
Su kemerleri
Ceneviz duvarlarýný yaptýran Tedesio Zaccaria, þehrin su ihtiyacýný karþýlamak üzere su kemerlerini de yaptýrmýþ olmasý doðrultusunda yaygýn kanaat vardýr. 180 kemerden oluþan toplam uzunluðu 500 mt. den fazla olan su kemerleri 1920’li yýllara kadar þehrin büyük ölçüde su ihtiyacýný karþýlamýþtýr. Þehrin dýþýndan antik su kemerleri ile merkeze ulaþan su, 3 adet çeþme ile halkýn ihtiyacýný asýrlar boyu karþýlamýþtýr. Þehirde su kemerlerinin yapýldýðý tarihe kadar, oyulmuþ taþlarla yapýlmýþ küçük su kanallarý ve irili ufaklý çok miktarda kuyu vardý. Ancak istihdamýn artmasý, kent ekonomisinin canlanmasý, nüfusun artmasýna ciddi ölçüde sebep olmuþtur. Bunun sonucunda mevcut su kanallarý ve kuyularý yetersiz kalmýþtýr, þehrin dýþýndan su getirme ihtiyacý doðunca kemerler üzerinden su taþýma hattý yapýlmýþtýr.
Su Kemerler‘ devþirme taþlarla yapýlmýþtýr. Kemerlerin içinde Sütunlar- Taþtan Ýþlenmiþ su oluklarý - bina köþe taþlarý, hatta Ý.Ö.3.yy. ait þehrin lisesinin (Gymnasium) alýn taþlarýnýn olduðu görülmektedir. Bu gün maalesef 180 kemerden oluþan su taþýma duvarýnýn içinde 30 civarýnda kemer ayakta kalmayý baþarmýþtýr. Geriye kalan kýsmý türlü ihtiyaçlardan dolayý sökülmüþ, yýkýlmýþ ve baþka amaçlarla kullanýlmýþtýr. Yerinden sökülerek götürülmüþtür. Hali hazýrda duran bazý kemerlerin içi ise, taþ ve baþka dolgu malzemeleri kapatýlmýþtýr.
SU KEMERLERÝNÝN FOÇA TURÝZMÝNE KATKISI
Yazýdan da anlaþýldýðý gibi Foça; yaþadýðý tarihsel olaylar ve geride býraktýðý tarihi kalýntýlar, çýkan eserlerle tarihi dokusu zengin olan bir ilçedir. Bunlarýn içerisinde Su Kemerleri de önemini korumaktadýr. Diðer tarihi deðerler gibi Su Kemerleri’nin aslýna uygun haline getirilmek üzere onarýlmasý için vakti gelmiþtir. Çevre düzenlemesinin yapýlmasý, ýþýklandýrýlmasý hatta devir-daim pompalarý ile su akýþ ve dönüþünün saðlanmasý, Foça turizmine çok önemli katký saðlar. Her yýl biraz daha tahrip olan, biraz daha kemer sayýsý azalan bu tarihi yapýnýn Foça’ya ve Foça turizmine kazandýrýlmasý ve bunun da bir an önce yapýlmasý þarttýr.
Foça artýk turizmde sýnýf deðiþtirmeye ihtiyaç duymaktadýr. Bu güne kadar aðýrlýklý olarak Güneþ, Kum, Deniz ile sürdürülen turizmin çeþitlendirilmesi gerekmektedir. Çeþitlilik içinde en uygun olaný Tarih Turizmi’dir. Sahip olduðu tarihi deðerleri gün ýþýðýna çýkarmaya çalýþan Foça, tarih turizmi ile çevresinde ne tür geliþmeler olursa olsun turizmini sürdürülebilir. Son zamanlarda Termal su arayýþlarýnýn olduðunu biliyoruz. Termal tesis yapan Dünyaca meþhur uluslararasý kuruluþlar vardýr. Onlarýn dikkatini Foça’ya çekmek gerekir. Tarih turizminin yaný sýra termal tesislerle saðlýk turizmi de hayata geçirebilse mükemmel olur. Bunun için aslýna bakýlýrsa her türlü olanak vardýr. Bütün bunlarýn yaný sýra Foça’nýn kendisi baþlý baþýna bir çekim merkezidir.
Bunu görmek, anlamak, kýymetini çok iyi bilmek, bozana izin vermemek, bozulmasýna göz yummamak gerekir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Bu yazýmda Foça için çok önemli olduðunu düþündüðüm, Antik ‘su kemerlerini’ ele alarak, yapýlýþýný ve bugünkü durumunu sizlerle paylaþmak istedim.
Foça’nýn çok deðerli tarihi eserleri vardýr. Bunlar Antik Phokaia’yý koruyan Kale Duvarlarý - Anfi Tiyatro - Athena Tapýnaðý – Beþ kapýlar - Fatih Cami gibi tarihi deðerlerdir. Toprak altýnda olup da gün ýþýðýna çýkarýlmayý bekleyen çok sayýda tarihi eser bulunmasýnýn yaný sýra, toprak üstünde olmak üzere de baþka tarihi kalýntýlarý çýplak gözle görmek mümkündür. Onlardan birisi de, Foça’ya 750 yýldan fazla olmak üzere, suyu taþýmýþ ‘Su Kemerleri‘’ kalýntýlarýdýr.
Su ihtiyacý neden arttý
Kale içindeki nüfusun çoðalarak antik Phokaia’nýn surlarýnýn dýþýna taþmasý, yerleþimin ve geniþlemesinin 1275 yýlýndan itibaren olduðu görülmektedir. 1275 yýlýnda Bizans topraklarý olan Phokaia’da Bizans kralý VIII. Michael Palaiologos’dan yýllýk bedel karþýlýðý, þap madeni çýkartmak, iþlemek, üretimini ve pazarlamasýný yapmak üzere , Cenovalý amiral ve tüccar olan Benedetto- Manuele Zaccaria kardeþler izin almýþlardýr. Manuele önce, kendisi ve ailesi için Phokaia’da yaptýrmýþ olduklarý eve (bugünkü aðalar konaðý olmasý ihtimali çok yüksektir) yerleþtikten sonra, önce þehrin Kale Duvarlarý‘ný korsanlardan korumak için onarttý ve yükseltti. Vakit geçirmeden þap üretimi ve ticaretine baþladý. Þap üretimi ve ticareti sayesinde Foça hýzla büyüdü. Ekonomisi canlandý. Öyle ki, 1275 yýlýnda þap madeninde ve üretiminde 50 kiþi çalýþýrken, bu sayý 1307 yýlýna gelindiðinde 3000 çalýþana ulaþarak Dünya’nýn en kaliteli þapýný üretmeyi baþardýlar. Bu durum nüfus artýþýný doðrudan tetikledi. 1275-1455 yýllarý arasýnda özellikle þap üretimi, iþlenmesi ve pazarlanmasýndan dolayý zenginleþen, hayat standardý yükselen Foça (Phokaia) baþta Venedik korsanlarý olmak üzere Akdeniz’de dolaþan tüm korsanlarýn iþtahýný kabartmýþtýr. Sýkça denizden korsanlarýn, karadan ise Türk beyliklerinin saldýrýsýna maruz kalmýþtýr. 1288 yýlýnda Manuele ‘nin ölümünden sonra þehrin yönetimini ve þap üretim ve pazarlama iþini oðul Tedesio devir aldý. Tedesio Zaccaria; Ýlerleyen yýllarda, surlarýn dýþýna taþan þehri korumak için, Ceneviz Duvarlarý‘ný yaptýrmýþtýr. Ancak þehir büyüdükçe nüfus arttýkça suya olan ihtiyaçta artmýþtýr.
Su kemerleri
Ceneviz duvarlarýný yaptýran Tedesio Zaccaria, þehrin su ihtiyacýný karþýlamak üzere su kemerlerini de yaptýrmýþ olmasý doðrultusunda yaygýn kanaat vardýr. 180 kemerden oluþan toplam uzunluðu 500 mt. den fazla olan su kemerleri 1920’li yýllara kadar þehrin büyük ölçüde su ihtiyacýný karþýlamýþtýr. Þehrin dýþýndan antik su kemerleri ile merkeze ulaþan su, 3 adet çeþme ile halkýn ihtiyacýný asýrlar boyu karþýlamýþtýr. Þehirde su kemerlerinin yapýldýðý tarihe kadar, oyulmuþ taþlarla yapýlmýþ küçük su kanallarý ve irili ufaklý çok miktarda kuyu vardý. Ancak istihdamýn artmasý, kent ekonomisinin canlanmasý, nüfusun artmasýna ciddi ölçüde sebep olmuþtur. Bunun sonucunda mevcut su kanallarý ve kuyularý yetersiz kalmýþtýr, þehrin dýþýndan su getirme ihtiyacý doðunca kemerler üzerinden su taþýma hattý yapýlmýþtýr.
Su Kemerler‘ devþirme taþlarla yapýlmýþtýr. Kemerlerin içinde Sütunlar- Taþtan Ýþlenmiþ su oluklarý - bina köþe taþlarý, hatta Ý.Ö.3.yy. ait þehrin lisesinin (Gymnasium) alýn taþlarýnýn olduðu görülmektedir. Bu gün maalesef 180 kemerden oluþan su taþýma duvarýnýn içinde 30 civarýnda kemer ayakta kalmayý baþarmýþtýr. Geriye kalan kýsmý türlü ihtiyaçlardan dolayý sökülmüþ, yýkýlmýþ ve baþka amaçlarla kullanýlmýþtýr. Yerinden sökülerek götürülmüþtür. Hali hazýrda duran bazý kemerlerin içi ise, taþ ve baþka dolgu malzemeleri kapatýlmýþtýr.
SU KEMERLERÝNÝN FOÇA TURÝZMÝNE KATKISI
Yazýdan da anlaþýldýðý gibi Foça; yaþadýðý tarihsel olaylar ve geride býraktýðý tarihi kalýntýlar, çýkan eserlerle tarihi dokusu zengin olan bir ilçedir. Bunlarýn içerisinde Su Kemerleri de önemini korumaktadýr. Diðer tarihi deðerler gibi Su Kemerleri’nin aslýna uygun haline getirilmek üzere onarýlmasý için vakti gelmiþtir. Çevre düzenlemesinin yapýlmasý, ýþýklandýrýlmasý hatta devir-daim pompalarý ile su akýþ ve dönüþünün saðlanmasý, Foça turizmine çok önemli katký saðlar. Her yýl biraz daha tahrip olan, biraz daha kemer sayýsý azalan bu tarihi yapýnýn Foça’ya ve Foça turizmine kazandýrýlmasý ve bunun da bir an önce yapýlmasý þarttýr.
Foça artýk turizmde sýnýf deðiþtirmeye ihtiyaç duymaktadýr. Bu güne kadar aðýrlýklý olarak Güneþ, Kum, Deniz ile sürdürülen turizmin çeþitlendirilmesi gerekmektedir. Çeþitlilik içinde en uygun olaný Tarih Turizmi’dir. Sahip olduðu tarihi deðerleri gün ýþýðýna çýkarmaya çalýþan Foça, tarih turizmi ile çevresinde ne tür geliþmeler olursa olsun turizmini sürdürülebilir. Son zamanlarda Termal su arayýþlarýnýn olduðunu biliyoruz. Termal tesis yapan Dünyaca meþhur uluslararasý kuruluþlar vardýr. Onlarýn dikkatini Foça’ya çekmek gerekir. Tarih turizminin yaný sýra termal tesislerle saðlýk turizmi de hayata geçirebilse mükemmel olur. Bunun için aslýna bakýlýrsa her türlü olanak vardýr. Bütün bunlarýn yaný sýra Foça’nýn kendisi baþlý baþýna bir çekim merkezidir.
Bunu görmek, anlamak, kýymetini çok iyi bilmek, bozana izin vermemek, bozulmasýna göz yummamak gerekir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...