Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
Zeytinyaðý, ceviz, badem, fýndýk
Alýnan yaðýn miktarýndan çok kalitesi önemli.
Yaklaþýk 50 yýl önce Ancel Keys (Amerikalý Fizyolog) Dünya Saðlýk Örgütü istatistiklerinden Akdeniz çevresi insanlarýn kalp damar hastalýklarýna daha az yakalandýðýný ve daha az kalp damar hastalýklarýna baðlý nedenlerden öldüklerini þaþýrarak farketmiþti.
Ayný araþtýrmacý yaklaþýk 15 yýllýk bir gözlem süresini kapsayan (7 ülke 1600 erkek denek) bir araþtýrma sonucunda Giritli insanlarda hemen hemen hiç kalp krizi görülmediðini gözlemlemiþ ve bunu Girit diyetine baðlamýþtý. Böylece Akdeniz tipi diyetinin mitosu doðmuþtu. Bol sebze meyveli, balýk ve zeytinyaðlý ve sýklýkla kýrmýzý þarabýn tüketildiði bir diyetti bu. Ancel Keys bu diyetin kalbi saðlam tuttuðunu yayýnlarýnda vurgulamýþtý.
Akdeniz tipi diyet ve kalp damar hastalýklarýna olan pozitif etkisi arasýndaki indirek iliþki daha sonraki yýllarda pek çok ileriye dönük gözlem araþtýrmasýnda (prospektif) gösterildi, fakat buradaki bu pozitif etki saðlýklý yaþamaya baðlý diðer etkilerden tam ayrýlamamýþtý.
Daha küçük bir araþtýrma olan Lyon Kalp Araþtýrmasý çok küçük bir grupta (sekonder profilakside = hastalýk tanýsý konduktan sonra) koroner arter hastalýðý tanýsý konmuþ insanlarda Akdeniz tipi beslenmenin daha sonraki dönemde yeni olaylarýn oluþmasýnýn %50 kadar azalttýðýný gösterebilmiþti. (de Lorgeril, M., et al.: Circulation 1999, 99, 779).
Risk faktörleri olan henüz saðlýklý insanlarda (hastalýk oluþmadan yani primer profilakside) koruyucu Akdeniz diyetini araþtýran bir yayýn yoktu..
Geçen yýl çok önemli bir dergi olan New England Jourmal of Medicine de Ýspanyol araþtýrmacýlar„ Prevención con Dieta Med- iterránea“ ya da PERÝMED araþtýrmasýnda nihayet bu konuya yanýt veren bir yayýnla bizi umutlandýrdý.
7447 kalp damar hastalýklarý için risk faktörleri olan denek (80% Hipertansiyonlu, %50 diyabetli, %70 kolesterol yüksekliði olanlar) kura ile 3 gruba ayýrmýþlar. 1. gruba az yaðlý normal batý tipi beslenmesi söylenmiþ, diðer iki gruba Akdeniz tipi diyetle beslenmeleri söylenmiþ. Bu iki Akdeniz diyeti alan gruplardan birine Akdeniz tipi diyet yanýnda her gün dolu dolu 4 yemek kaþýðý zeytinyaðý (extra vergine) almalarý söylenmiþ, diðer gruba ise Akdeniz tipi diyet yanýnda her gün toplam bir avuç dolusu ceviz, fýndýk, badem (30 gr toplam 15 gr Ceviz, 7.5 gr Badem, 7.5 gr fýndýk) tüketmeleri söylenmiþ. Akdeniz tipi diyetle beslenen gruplara doyasýya gýda almalarý söylenmiþ: örnek günde 3 meyve öðünü, iki sebze öðünü, haftada en az 3 kez balýk menüsü yanýnda her akþam bir kadeh þarap içmelerine izin verilmiþ. Akdeniz tipi beslenenlere ayrýca yüksek yüzdeli kakao içeren çikolata yanýnda yumurta ile de beslenmelerine izin verilmiþ.
Akdeniz tipi beslenenlere sadece sucuk, sosis, salam gibi et ürünleri yanýnda unlu ürünler ve sütlü ürünler yasaklanmýþ. Et olarak kýrmýzý et yerine beyaz et tüketmeleri söylenmiþ. Her üç guruba da günlük hareket konusunda herhangi bir tavsiyede veya motivasyonda bulunulmamýþ.
4 yýl sonra az yaðlý batý tipi beslenen grupta hastalýk ve ölümlerin sýklýðýndan dolayý etik problemli olduðu için araþtýrmaya devam edilmemiþ.
Her iki Akdeniz tipi diyetle beslenen grupta kalp krizi, felç ve kalpten ölüm istatistiksel anlamlý olarak % 30 kadar düþük bulunmuþ. Þaþýrtýcý olan bir diðer nokta ise Akdeniz tipi diyet grubundakiler bol yaðlý çok iyi beslenmelerine karþýn (kesinlikle aç kalmamýþlar) diðer az yaðlý beslenen grubun aksine hiç kilo almamýþlar.
Bu çok önemli araþtýrma biz kardiyologlarýn çoktan varsaydýðý durumu nihayet ispatlar durumda.
Ýyi bir beslenme kalp damar ve felç hastalýklarýnýn oluþmasýný engelleyebilir. Bu pozitif etki hastalýk tanýsý konmuþ olanlarda da gözlenmiþ (sekonder profilaksi).
Akdeniz tipi diye arteroskleroz (kireçlenme) komplikasyonlarýný azaltýldýðý gibi kanser riskini de %25-30 kadar düþürebilir. Hatta bellek fonksiyonlarý üzerine olan iyi etkilerini gösteren yeni bir araþtýrma kýsa süre önce yayýnlandý.
Beslenmenin kalp damar hastalýðý oluþmadan (primer profilaksi ) olan koruyucu etkisinin kanýta dayalý ispatý þimdiye kadar eksikti ve böylece bu eksik giderildi.
Bu yeni araþtýrma Akdeniz’in klasikleri olan güneþ, deniz havasý ve doðada yürüyüþlerden ayrý olarak saðlýklý beslenmenin önemini bir kez daha vurgulamakta. Yaðýn miktarýndan çok kalitesinin önemini vurgulamakta. Sonuçta aç kalmak deðil dengeli, saðlýklý beslenmek önemli. Zaten bu tür bir beslenmenin pratikte uygulanabilirliði daha kolay. Hem iyi beslenme hem de þiþmanlamama ümit verici. Bu yayýn biz hekimler için beslenme önerilerinde bir mihenk taþý.
Henüz cevabý olmayan soru ise Akdeniz tipi diyetinin neden saðlýklý olduðudur? Bu sorunun yanýtýný bundan sonraki çalýþmalarda görebilmek dileðiyle.
Estruch et al. Primary Prevention of Cardiovascular Dýsease with a Mediterranean Diet. N Engl J Med 2013, published on February 25, 2013, at NEJM.org Çok zor deðil aslýnda
Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
nazan.walpoth@insel.ch
Alýnan yaðýn miktarýndan çok kalitesi önemli.
Yaklaþýk 50 yýl önce Ancel Keys (Amerikalý Fizyolog) Dünya Saðlýk Örgütü istatistiklerinden Akdeniz çevresi insanlarýn kalp damar hastalýklarýna daha az yakalandýðýný ve daha az kalp damar hastalýklarýna baðlý nedenlerden öldüklerini þaþýrarak farketmiþti.
Ayný araþtýrmacý yaklaþýk 15 yýllýk bir gözlem süresini kapsayan (7 ülke 1600 erkek denek) bir araþtýrma sonucunda Giritli insanlarda hemen hemen hiç kalp krizi görülmediðini gözlemlemiþ ve bunu Girit diyetine baðlamýþtý. Böylece Akdeniz tipi diyetinin mitosu doðmuþtu. Bol sebze meyveli, balýk ve zeytinyaðlý ve sýklýkla kýrmýzý þarabýn tüketildiði bir diyetti bu. Ancel Keys bu diyetin kalbi saðlam tuttuðunu yayýnlarýnda vurgulamýþtý.
Akdeniz tipi diyet ve kalp damar hastalýklarýna olan pozitif etkisi arasýndaki indirek iliþki daha sonraki yýllarda pek çok ileriye dönük gözlem araþtýrmasýnda (prospektif) gösterildi, fakat buradaki bu pozitif etki saðlýklý yaþamaya baðlý diðer etkilerden tam ayrýlamamýþtý.
Daha küçük bir araþtýrma olan Lyon Kalp Araþtýrmasý çok küçük bir grupta (sekonder profilakside = hastalýk tanýsý konduktan sonra) koroner arter hastalýðý tanýsý konmuþ insanlarda Akdeniz tipi beslenmenin daha sonraki dönemde yeni olaylarýn oluþmasýnýn %50 kadar azalttýðýný gösterebilmiþti. (de Lorgeril, M., et al.: Circulation 1999, 99, 779).
Risk faktörleri olan henüz saðlýklý insanlarda (hastalýk oluþmadan yani primer profilakside) koruyucu Akdeniz diyetini araþtýran bir yayýn yoktu..
Geçen yýl çok önemli bir dergi olan New England Jourmal of Medicine de Ýspanyol araþtýrmacýlar„ Prevención con Dieta Med- iterránea“ ya da PERÝMED araþtýrmasýnda nihayet bu konuya yanýt veren bir yayýnla bizi umutlandýrdý.
7447 kalp damar hastalýklarý için risk faktörleri olan denek (80% Hipertansiyonlu, %50 diyabetli, %70 kolesterol yüksekliði olanlar) kura ile 3 gruba ayýrmýþlar. 1. gruba az yaðlý normal batý tipi beslenmesi söylenmiþ, diðer iki gruba Akdeniz tipi diyetle beslenmeleri söylenmiþ. Bu iki Akdeniz diyeti alan gruplardan birine Akdeniz tipi diyet yanýnda her gün dolu dolu 4 yemek kaþýðý zeytinyaðý (extra vergine) almalarý söylenmiþ, diðer gruba ise Akdeniz tipi diyet yanýnda her gün toplam bir avuç dolusu ceviz, fýndýk, badem (30 gr toplam 15 gr Ceviz, 7.5 gr Badem, 7.5 gr fýndýk) tüketmeleri söylenmiþ. Akdeniz tipi diyetle beslenen gruplara doyasýya gýda almalarý söylenmiþ: örnek günde 3 meyve öðünü, iki sebze öðünü, haftada en az 3 kez balýk menüsü yanýnda her akþam bir kadeh þarap içmelerine izin verilmiþ. Akdeniz tipi beslenenlere ayrýca yüksek yüzdeli kakao içeren çikolata yanýnda yumurta ile de beslenmelerine izin verilmiþ.
Akdeniz tipi beslenenlere sadece sucuk, sosis, salam gibi et ürünleri yanýnda unlu ürünler ve sütlü ürünler yasaklanmýþ. Et olarak kýrmýzý et yerine beyaz et tüketmeleri söylenmiþ. Her üç guruba da günlük hareket konusunda herhangi bir tavsiyede veya motivasyonda bulunulmamýþ.
4 yýl sonra az yaðlý batý tipi beslenen grupta hastalýk ve ölümlerin sýklýðýndan dolayý etik problemli olduðu için araþtýrmaya devam edilmemiþ.
Her iki Akdeniz tipi diyetle beslenen grupta kalp krizi, felç ve kalpten ölüm istatistiksel anlamlý olarak % 30 kadar düþük bulunmuþ. Þaþýrtýcý olan bir diðer nokta ise Akdeniz tipi diyet grubundakiler bol yaðlý çok iyi beslenmelerine karþýn (kesinlikle aç kalmamýþlar) diðer az yaðlý beslenen grubun aksine hiç kilo almamýþlar.
Bu çok önemli araþtýrma biz kardiyologlarýn çoktan varsaydýðý durumu nihayet ispatlar durumda.
Ýyi bir beslenme kalp damar ve felç hastalýklarýnýn oluþmasýný engelleyebilir. Bu pozitif etki hastalýk tanýsý konmuþ olanlarda da gözlenmiþ (sekonder profilaksi).
Akdeniz tipi diye arteroskleroz (kireçlenme) komplikasyonlarýný azaltýldýðý gibi kanser riskini de %25-30 kadar düþürebilir. Hatta bellek fonksiyonlarý üzerine olan iyi etkilerini gösteren yeni bir araþtýrma kýsa süre önce yayýnlandý.
Beslenmenin kalp damar hastalýðý oluþmadan (primer profilaksi ) olan koruyucu etkisinin kanýta dayalý ispatý þimdiye kadar eksikti ve böylece bu eksik giderildi.
Bu yeni araþtýrma Akdeniz’in klasikleri olan güneþ, deniz havasý ve doðada yürüyüþlerden ayrý olarak saðlýklý beslenmenin önemini bir kez daha vurgulamakta. Yaðýn miktarýndan çok kalitesinin önemini vurgulamakta. Sonuçta aç kalmak deðil dengeli, saðlýklý beslenmek önemli. Zaten bu tür bir beslenmenin pratikte uygulanabilirliði daha kolay. Hem iyi beslenme hem de þiþmanlamama ümit verici. Bu yayýn biz hekimler için beslenme önerilerinde bir mihenk taþý.
Henüz cevabý olmayan soru ise Akdeniz tipi diyetinin neden saðlýklý olduðudur? Bu sorunun yanýtýný bundan sonraki çalýþmalarda görebilmek dileðiyle.
Estruch et al. Primary Prevention of Cardiovascular Dýsease with a Mediterranean Diet. N Engl J Med 2013, published on February 25, 2013, at NEJM.org Çok zor deðil aslýnda
Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
nazan.walpoth@insel.ch
"Doç. Dr. B. Nazan Walpoth" bütün yazýlarý için týklayýn...