Sebahattin Karaca
YENÝ FOÇA’ NIN KURULUÞU
Cenevizlilerin Pkoaia (Eski Foça)’ ya geliþi:
Cenevizli Amiral, korsan ve tüccar olan Benedetto ve Manuele Zaccaria kardeþlerin yollarý bir gün Kostantinapol (Ýstanbul)’e düþer. Yunan –Bizans kralý Michael VIII. Palaiologos ile sarayda tanýþýrlar. Bu tanýþmanýn iki sonucu vardýr.
Birincisi; Benedetto Zaccaria kralýn kýz kardeþi ile evlenir.
Ýkincisi; 1275 Yýlýnda Zaccaria kardeþler, Symrna(Ýzmir) ve Phokaia’ (Foça) da Þap Madeni üretimi ve ailesinin de yerleþimi için izin alýrlar. Bu izin karþýlýðýnda da yýllýk yüksek kullaným bedeli ödemeyi kabul ederler. Benedetto Akdeniz de amiralliðe ve korsanlýða devam ederken, Manuele de; bundan sonra içinde yaþayacaðý Phokaia’(Foça)nýn , (Ýtalyanca “FOGLÝA VECCHÝA”) saldýrýlara karþý önce eski kale duvarlarýný (bugünkü kale içi mevkii) onarým ve tamir etmekle iþe baþlamýþtýr. Hemen akabinde ise ailesini Phokaia’ ya yerleþtirmiþtir. Bu sýrada Þap madenlerinin bulunduðu daðýn eteklerine (bugünkü Yeni Foça Merkezi) 50 tane çalýþan iþçi istihdam etmiþtir. Buradaki þap üretimi ile kýsa sürede Phokaia Þap’ýnýn adýný duyurmuþtur. Bu arada Cenevizliler Sakýz adasýnda büyük bir liman, nakliye gemileri ayrýca Foça limanýn sýð olmasý nedeniyle özel kadýrgalar imal etmiþlerdir. Kadýrgalarla Foça’dan aldýklarý Þap’ý, Sakýz Adasý’na oradan da Büyük gemilerle Avrupa’ya göndermiþlerdir. Bu þekilde Þap nakliyesini daha ekonomik yapmayý baþarmýþlardýr. Manuele toplam 13 yýl Foça’da kaldýðý sürede, bir taraftan korsan saldýrýlara karþý, Eski Foça’nýn kale duvarlarýný onartmýþ, yükselttirmiþ ve geniþletmiþtir..Foça’nýn geliþmesini saðlamakla uðraþmýþ, diðer taraftan bugünkü Yeni Foça’nýn olduðu alanda kendisinin 50 iþçi ile kurduðu ve iþlettiði þap madeni ve üretim tesislerini geliþtirmiþtir. Çalýþanlarýn sayýsý da 50’den 1000’lere ulaþmýþtýr. Þap madenlerinde çalýþanlarýn sayýsý arttýkça, bugünkü Þap daðýnýn eteklerinde Yeni Foça’nýn temelleri atýlmaya, yerleþkeler oluþturulmaya baþlanmýþtýr.
Manuele’ nin ölümü :
1288’de Manuele Zaccaria öldükten sonra, kardeþi Benedetto Foça’ya gelerek iþin baþýna geçmiþ. Þirketi yöneterek þap üretimine devam etmiþtir. Ancak kendisi tam bir deniz adamý olduðundan, aklý fikri denizde kalmýþtýr. Çünkü o kardeþi Manuele ile öncelikli olarak Latin, sonrada diðer korsanlarýn gemilerine el koyar, ya korsanlarý öldürür, yada kör ederlerdi. Zaccaria kardeþler Venedikli korsanlarýn korkulu rüyasý diye anýlýrlardý. 1296’ da Cenevizliler ve Venedikliler arasýnda savaþ hüküm sürerken, Venedikli Amiral Ruggiero Morosini komutasýndaki deniz filosu Konstantinepol’de (Ýstanbul) bulunan Ceneviz kolonisini (Bugünkü Galata) kuþattý. Yaðmaladý ve talan etti. Dönüþ yolu üzerinde Phokaia’ya gelerek kale duvarlarýnýn bir kýsmýný yýktý. Þehre girdi. Burayý da yaðmaladý, talan etti. Hemen arkasýndan þehrin kuzeyindeki þap madeni ocaklarýný ve üretim tesislerini tahrip etti, yaktý ve yýktý. Oradan Sakýz adasýna giderek ayný þekilde zarar vermeye devam ettiler. Venediklilerin bu tür nokta saldýrýlarý, Cenevizlilerin Doðu Akdeniz’deki yaþamýna ve güçlü ticaretine büyük darbe indirdi. Bu darbeden özellikle Zaccaria ailesi de nasibini almýþtý. Bu olaylar sýrasýnda Batý Akdeniz’de bulunan Benedetto ailesinin de bulunduðu Phokaia’ya geri döndü. Vakit kaybetmeden kale duvarlarýný onarttý. Þehri yeniden ayaða kaldýrdý ve hiç zaman kaybetmeden, þehrin kuzeyindeki þap madeni üretimini yeniden hayata geçirdi. Çalýþanlarýn da gönüllü desteðini arkasýna alarak Þap üretimini, ticaretini ve kazancýný zirveye çýkardý. Her þeyi yoluna koyduktan sonra, yeðeni Manuele’nin büyük oðlu,Tedesio Zaccaria’yý iþin baþýna geçmesini saðlayarak denizlere döndü.
Yeni Foça (FOGLIA NUOVA)’ nýn kuruluþu :
Amcasý Benedetto tarafýndan iþin baþýna getirilen Tedesio, babasý gibi bir taraftan Eski Foça’yý yönetirken, diðer taraftan Eski Foça’nýn kuzeyinde (25 km uzaðýn da) bulunan alanda (bugünkü Þap daðý eteði), maden çýkarýmý ve þap üretimi için, iþ baþýnda kaldýðý 15 yýl içerisinde, çalýþanlarýn sayýsýný 3000 Ceneviz ve Yunanlýya çýkartmýþtýr. Yýllýk þap üretimi 700 tonu aþmýþtýr. Tedesio için artýk þap madeni çevresindeki yerleþkelerden bir þehir kurma zamaný gelmiþtir. Fikrini amcasý Benedetto ile paylaþtýktan sonra, Benedetto’nun da izni ve desteði ile 1307 Yýlýnda Yeni Foça (FOGLÝA NUOVA)’yý kurmuþtur. Yeni Foça kurulduktan sonra ilerleyen yýllarda Cenevizliler, Eski Foça’dan Yeni Foça’ya büyük ölçüde göç ederek yerleþmiþ ve yaþamýný orada sürdürmeye baþlamýþlardýr.
Ortaçað’da þap çok önemli bir madendi. Þap: hafif ilaçlar kategorisinde, yün ve pamuk dokumacýlýðýnda, dokuma ve dikiþ ipliði üretiminde, tekstil renklendirmesinde, deri imalatýnda, tabaklamada, kâðýt üretiminde çok önemli hammadde olarak kullanýlmakta idi. Yalnýzca Foça þapýndan özelikle mor, pembe ve kýrmýzýya yakýn renkler üretildiði için çok deðerliydi. Bugün hala týraþ kesiklerinde, kan taþý, deodorant yapýmýnda kullanýlmaktadýr.
Foça Turizmine Tarihin katkýsý :
Yeni Foça kuruluþunda, önemli rol oynayan Cenevizliler; ve yaþamýþ olduklarý tarihi bir süreç vardýr. Tam da bu noktada Ýtalyan turistler için, ilçemiz tarih turizmi adýna çekim merkezi olabilir. Ýtalyanlara, ilçemiz tarihini iyi anlatabilmemiz, hatta Yeni Foça ile kardeþ þehir iliþkisi kurulabilmesi faydalý olacaktýr. Özellikle Ýtalya’nýn Ceneviz bölgesinden, atalarýnýn kurduðu Yeni Foça’ya ve geliþimini saðladýklarý Eski Foça’ya organizeli turist getirmek imkaný doðar. Bu amaçla ilgililer ve yetkililer plan ve projeler üretilebilirler. Ýtalya ve nokta olarak Ceneviz bölgesine yönelebilir, iliþkiler kurabilirler. Bu doðrultu da yapýlacak her türlü çalýþma þüphesiz Foça turizminin geliþmesine katký saðlar.
Bu meyanda Foça Þap Daðý eteklerinde örnek þap ocaðý, dinlendirme havuzlarý, (kristalleþtirme) alanlarý tesis edilmeli ve çevre düzenlemesi yapýlmalýdýr. Bu tür bir çalýþmanýn Foça’da baþlatýlmasý, tarih turizminin geliþtirilmesi için gerekli mihenk taþlarýndan birisi olur. Foça için bu türden çalýþmalar önemsenmelidir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Cenevizlilerin Pkoaia (Eski Foça)’ ya geliþi:
Cenevizli Amiral, korsan ve tüccar olan Benedetto ve Manuele Zaccaria kardeþlerin yollarý bir gün Kostantinapol (Ýstanbul)’e düþer. Yunan –Bizans kralý Michael VIII. Palaiologos ile sarayda tanýþýrlar. Bu tanýþmanýn iki sonucu vardýr.
Birincisi; Benedetto Zaccaria kralýn kýz kardeþi ile evlenir.
Ýkincisi; 1275 Yýlýnda Zaccaria kardeþler, Symrna(Ýzmir) ve Phokaia’ (Foça) da Þap Madeni üretimi ve ailesinin de yerleþimi için izin alýrlar. Bu izin karþýlýðýnda da yýllýk yüksek kullaným bedeli ödemeyi kabul ederler. Benedetto Akdeniz de amiralliðe ve korsanlýða devam ederken, Manuele de; bundan sonra içinde yaþayacaðý Phokaia’(Foça)nýn , (Ýtalyanca “FOGLÝA VECCHÝA”) saldýrýlara karþý önce eski kale duvarlarýný (bugünkü kale içi mevkii) onarým ve tamir etmekle iþe baþlamýþtýr. Hemen akabinde ise ailesini Phokaia’ ya yerleþtirmiþtir. Bu sýrada Þap madenlerinin bulunduðu daðýn eteklerine (bugünkü Yeni Foça Merkezi) 50 tane çalýþan iþçi istihdam etmiþtir. Buradaki þap üretimi ile kýsa sürede Phokaia Þap’ýnýn adýný duyurmuþtur. Bu arada Cenevizliler Sakýz adasýnda büyük bir liman, nakliye gemileri ayrýca Foça limanýn sýð olmasý nedeniyle özel kadýrgalar imal etmiþlerdir. Kadýrgalarla Foça’dan aldýklarý Þap’ý, Sakýz Adasý’na oradan da Büyük gemilerle Avrupa’ya göndermiþlerdir. Bu þekilde Þap nakliyesini daha ekonomik yapmayý baþarmýþlardýr. Manuele toplam 13 yýl Foça’da kaldýðý sürede, bir taraftan korsan saldýrýlara karþý, Eski Foça’nýn kale duvarlarýný onartmýþ, yükselttirmiþ ve geniþletmiþtir..Foça’nýn geliþmesini saðlamakla uðraþmýþ, diðer taraftan bugünkü Yeni Foça’nýn olduðu alanda kendisinin 50 iþçi ile kurduðu ve iþlettiði þap madeni ve üretim tesislerini geliþtirmiþtir. Çalýþanlarýn sayýsý da 50’den 1000’lere ulaþmýþtýr. Þap madenlerinde çalýþanlarýn sayýsý arttýkça, bugünkü Þap daðýnýn eteklerinde Yeni Foça’nýn temelleri atýlmaya, yerleþkeler oluþturulmaya baþlanmýþtýr.
Manuele’ nin ölümü :
1288’de Manuele Zaccaria öldükten sonra, kardeþi Benedetto Foça’ya gelerek iþin baþýna geçmiþ. Þirketi yöneterek þap üretimine devam etmiþtir. Ancak kendisi tam bir deniz adamý olduðundan, aklý fikri denizde kalmýþtýr. Çünkü o kardeþi Manuele ile öncelikli olarak Latin, sonrada diðer korsanlarýn gemilerine el koyar, ya korsanlarý öldürür, yada kör ederlerdi. Zaccaria kardeþler Venedikli korsanlarýn korkulu rüyasý diye anýlýrlardý. 1296’ da Cenevizliler ve Venedikliler arasýnda savaþ hüküm sürerken, Venedikli Amiral Ruggiero Morosini komutasýndaki deniz filosu Konstantinepol’de (Ýstanbul) bulunan Ceneviz kolonisini (Bugünkü Galata) kuþattý. Yaðmaladý ve talan etti. Dönüþ yolu üzerinde Phokaia’ya gelerek kale duvarlarýnýn bir kýsmýný yýktý. Þehre girdi. Burayý da yaðmaladý, talan etti. Hemen arkasýndan þehrin kuzeyindeki þap madeni ocaklarýný ve üretim tesislerini tahrip etti, yaktý ve yýktý. Oradan Sakýz adasýna giderek ayný þekilde zarar vermeye devam ettiler. Venediklilerin bu tür nokta saldýrýlarý, Cenevizlilerin Doðu Akdeniz’deki yaþamýna ve güçlü ticaretine büyük darbe indirdi. Bu darbeden özellikle Zaccaria ailesi de nasibini almýþtý. Bu olaylar sýrasýnda Batý Akdeniz’de bulunan Benedetto ailesinin de bulunduðu Phokaia’ya geri döndü. Vakit kaybetmeden kale duvarlarýný onarttý. Þehri yeniden ayaða kaldýrdý ve hiç zaman kaybetmeden, þehrin kuzeyindeki þap madeni üretimini yeniden hayata geçirdi. Çalýþanlarýn da gönüllü desteðini arkasýna alarak Þap üretimini, ticaretini ve kazancýný zirveye çýkardý. Her þeyi yoluna koyduktan sonra, yeðeni Manuele’nin büyük oðlu,Tedesio Zaccaria’yý iþin baþýna geçmesini saðlayarak denizlere döndü.
Yeni Foça (FOGLIA NUOVA)’ nýn kuruluþu :
Amcasý Benedetto tarafýndan iþin baþýna getirilen Tedesio, babasý gibi bir taraftan Eski Foça’yý yönetirken, diðer taraftan Eski Foça’nýn kuzeyinde (25 km uzaðýn da) bulunan alanda (bugünkü Þap daðý eteði), maden çýkarýmý ve þap üretimi için, iþ baþýnda kaldýðý 15 yýl içerisinde, çalýþanlarýn sayýsýný 3000 Ceneviz ve Yunanlýya çýkartmýþtýr. Yýllýk þap üretimi 700 tonu aþmýþtýr. Tedesio için artýk þap madeni çevresindeki yerleþkelerden bir þehir kurma zamaný gelmiþtir. Fikrini amcasý Benedetto ile paylaþtýktan sonra, Benedetto’nun da izni ve desteði ile 1307 Yýlýnda Yeni Foça (FOGLÝA NUOVA)’yý kurmuþtur. Yeni Foça kurulduktan sonra ilerleyen yýllarda Cenevizliler, Eski Foça’dan Yeni Foça’ya büyük ölçüde göç ederek yerleþmiþ ve yaþamýný orada sürdürmeye baþlamýþlardýr.
Ortaçað’da þap çok önemli bir madendi. Þap: hafif ilaçlar kategorisinde, yün ve pamuk dokumacýlýðýnda, dokuma ve dikiþ ipliði üretiminde, tekstil renklendirmesinde, deri imalatýnda, tabaklamada, kâðýt üretiminde çok önemli hammadde olarak kullanýlmakta idi. Yalnýzca Foça þapýndan özelikle mor, pembe ve kýrmýzýya yakýn renkler üretildiði için çok deðerliydi. Bugün hala týraþ kesiklerinde, kan taþý, deodorant yapýmýnda kullanýlmaktadýr.
Foça Turizmine Tarihin katkýsý :
Yeni Foça kuruluþunda, önemli rol oynayan Cenevizliler; ve yaþamýþ olduklarý tarihi bir süreç vardýr. Tam da bu noktada Ýtalyan turistler için, ilçemiz tarih turizmi adýna çekim merkezi olabilir. Ýtalyanlara, ilçemiz tarihini iyi anlatabilmemiz, hatta Yeni Foça ile kardeþ þehir iliþkisi kurulabilmesi faydalý olacaktýr. Özellikle Ýtalya’nýn Ceneviz bölgesinden, atalarýnýn kurduðu Yeni Foça’ya ve geliþimini saðladýklarý Eski Foça’ya organizeli turist getirmek imkaný doðar. Bu amaçla ilgililer ve yetkililer plan ve projeler üretilebilirler. Ýtalya ve nokta olarak Ceneviz bölgesine yönelebilir, iliþkiler kurabilirler. Bu doðrultu da yapýlacak her türlü çalýþma þüphesiz Foça turizminin geliþmesine katký saðlar.
Bu meyanda Foça Þap Daðý eteklerinde örnek þap ocaðý, dinlendirme havuzlarý, (kristalleþtirme) alanlarý tesis edilmeli ve çevre düzenlemesi yapýlmalýdýr. Bu tür bir çalýþmanýn Foça’da baþlatýlmasý, tarih turizminin geliþtirilmesi için gerekli mihenk taþlarýndan birisi olur. Foça için bu türden çalýþmalar önemsenmelidir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...