Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
2014 Kazýlarý Baþlarken ANTANDROS
FocaFoca.com'u ilk hazýrlamaya baþladýðýmýz on yýl kadar önce Turgay ile Phokaia Antik Kenti üzerine pek çok araþtýrma yapmýþtýk . Ne Herodot Tarihi kaldý okunmadýk ne de Ege ve Yunan Tarihi, ne de mitolojik kentler üzerine yazýlmýþ dokümanlar. Bütün bu eserler halen de baþucu kitaplarýmýzdýr. Gerçek bilgi üzerinden yürümek, soluk alýp yaþadýðýmýz kente vereceðimiz hizmetin saygýnlýðýný gösterirdi. Bu anlayýþ çerçevesinde Phokaia kazýlarý hep ilgi alanýmda oldu. Yerel halk ile bütünleþememiþ bir antik kent kazýsýnýn sancýlarýný Foça'da yaþadýðým on yýl boyunca hep hissettim. Eminim kazý ekibi ve sorumlularý da bu durumdan hoþnut deðillerdi! Kazýlar bir yana halk bir yana gibi siyah ve beyaz keskin çizgilere tanýklýk ettik hep. Koskoca Phokaia Antik Kenti bugün iyice kendini belli eder konuma gelmiþ olmasýna raðmen, Foça halký baðrýndaki bu eþsiz mirasý ne kadar sahipleniyor, onunla ne kadar bütünleþiyor? Bir "Phokaia Antik Kenti koruma ve Yaþatma Derneði" nin bile kurulamamýþ olmasý düþündürücü! Aþaðýdaki satýrlarda Antandros Antik Kenti'ni yazarken bir an bile aklýmdan çýkmadýn sevgili Phokaia. Ne aklýmdan ne yüreðimden..."
2014 Kazýlarý Baþlarken ANTANDROS
Böylesine de hiç rastlamamýþtým. Pek çok antik kentte bulundum, bazýlarýnýn kazý baþkanlarýyla söyleþiler de yaptým ne var ki böylesi bir ortama tanýklýðým hiç olmadý. “Kazý ekibini karþýlama, yeni kazý sezonu için enerji verme ve bir arada olup kaynaþmak için izzet-i ikramlý, slayt gösterili bir hoþgeldin partisi” kimin aklýna gelir?
Tarihi Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði’nin aklýna gelmiþ.
Tarihin küllü deðil dað ve kaya katmanlarýna gömülmüþ bir antik kentin yeniden doðuþunu yeryüzü insanlýðýna armaðan eden Prof. Dr. Gürcan Polat baþkanlýðýndaki kazý ekibine sevgi ve minnetle kucak açan dernek üyeleri ve Antandros gönüllüleri, diðer antik kentlere de örnek olacak keyifli bir hoþgeldin partisi hazýrlamýþlar. Þaþkýnlýðýmý gizleyemediðim bir partiye davet edilmiþtim ve olup biteni anlamaya çalýþýyordum!
Ege Üniversitesi Öðretim Üyelerinden Profesör Gürcan Polat ve eþi Doçent Doktor Yasemin Polat gencecik güler yüzlü iki güzel insan. Karý koca ayný kazýda çalýþýyorlar, kazý çalýþmalarý belli ki aile sýcaklýðý atmosferinde geçmekte. Ne güzel.
Hoþgeldin partisi, Ýda’nýn baðrýna yaslanmýþ Altýnoluk'da, dev çam aðaçlarýnýn gölgelediði taraçalý serin bir bahçede, tarihi Abdullah Efendi Konaðý’ndaydý. Burasý ayný zamanda Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði’nin kültür sanat etkinliklerinin gerçekleþtirildiði halka açýk bir konak. Muhteþem körfez manzarasýna ev sahipliði yapan konaðýn bir antik kentin yeniden doðuþuna olanak saðlayan çalýþmalara da imza atýyor olmasý, konaðýn deðerini öne çýkaran diðer bir öge. Konaðýn odalarý her biri kültür sanat ve el emeði çalýþmalarý ile dolu. Antandros Antik Kenti buluntularýnýn arþivsel deðeri olan bilgi ve fotoðraflar konaðýn giriþ taþlýðýnda ve yönetim odalarýnda halkýn gözlem ve paylaþýmlarýna açýk olarak sergilenmekte. Antandros kazýlarýndan çýkan antik kentin tarihine tanýklýk eden bulgulara öykünerek çalýþýlmýþ resim, fotoðraf, yastýk, tiþört, biblo gibi el iþi ve sanat eserleri de derneðe gelir amaçlý hizmet etmekteler.
Bir antik kentten aný ve armaðan olarak götürülecek piyasa iþi olmayan el yapýmý ürünlerin varlýðý, hiç kuþkusuz o kentin kadim deðerlerine saygýnýn göstergesidir!
Yerel halkýn ve meraklýlarýn ilgiyle kucaklamasý sonucu pek çok yaratýcý çalýþmaya da el veren dernek üyeleri ve gönüllülerin, Antandros Þehrini Kurtarma ve Yaþatma Derneði Baþkaný Mehmet Sakaroðlu, kurucu yönetim kurulu üyesi Gülçin Cömert ve antik kentin arkeolojik kazý baþkanlýðýný yürüten Prof. Dr. Gürcan Polat ile uyumlu bir çalýþma ve paylaþým içinde olduklarý gözden kaçmýyor.
Birlik ve beraberliðin bulunduðu her yerde olduðu üzere burada da güzel þeyler oluyor. Hazýrladýklarý web sitesinin sayfalarý arasýndan çýkmak istemiyorsunuz gezerken. (www.antandros.org) Öylesine bilgi dolu, öylesine özendirici ki… Kendinizi antik zaman büyücülerinin ellerine teslim etmiþ yeni heyecanlar ararken buluyorsunuz. Eski insanlar ders alýnacak yaþam kesitleri için ibretlik derler ya, iþte o hesap “ibretlik” nice kavramla boðuþurken birdenbire su yüzüne çýkýveren buzdaðý gibi gerçeklerle yüzyüze geliyorsunuz. Belki insanoðlunun en büyük yanýlgýsý her þeyi bilenin kendisi olma seçiciliði, kendi çaðýnýn biricikliði yanýlgýsý!
Kazý ekibine hoþgeldin partisiyle baþlayan sorgulamalarýn öncesi yok dersem doðru olmaz. Anadolu’muz, zengin Antik Kentler yumaðý olarak kadim bilgileri topraðýn derinliklerine gömmüþ anaç bir bilge gibi gülümsedikçe, insanýn aklýna türlü sorular takýlýyor. Her antik kent için geçerli olan merakýmý zaman zaman ilgililerle paylaþýrým; bazýlarýndan heyecan dolu yanýtlar alýrým bazýlarý ise, akademik çalýþmadýr yayýnlanmadan paylaþamayýz derler!
Deðirmencinin derdi un ile. Benim derdim de mutfaðýn týngýrdayýp fokurdayan tenceresiyle!
Acaba Antandros Antik Kenti’nin milattan önce ve sonrasýndaki mutfaklarýnda neler piþerdi? Merak bu ya! Yiyecekleri hangi usullerle yenilebilir hale sokarlardý, buðday ve arpayý, nohutu, baklayý nasýl tüketiyorlardý? Mýsýr ile fasulyenin anavataný gerçekten okyanus ötesi miydi? Tanrý Zeus fasulye yememiþ olamaz bana kalýrsa! Termiye baklasý (acý bakla), hatta bugün bildiðimiz yeþil mercimek, mýsýr ya da fasulyenin atasý olamaz mýydý? Mýsýrýn anavataný konusunda hep kararsýz kaldým zaten! Yumrulu kökleri kullanýyorlar mýydý, sarýmsaðýn saltanatý ve hakimiyeti hangi boyutlardaydý, tatlý meyveleri kýþa saklamak için bizlerin bilmediði hangi yöntemleri kullanýyorlardý?
Sorular, sorular…
Toprak ve madeni kap kacaðýn, sikkelerin, kullaným eþyalarýnýn þeklinden, üzerlerindeki rölyef ve iþaretlerden ipuçlarýný çekeleyerek bir yerlere varýlabilir, inanýyorum buna. Ah, topraðýn derinliklerinden birkaç fosil, çizim ya da baþka bir iþaret çýkýp gelse…
Kazý ekibinin vereceði müjdeler ile yeni ufuklara yelken açmaz mýyýz o zaman? Bu sözüm; Anadolu’daki bütün kazý ekiplerine, bu sýcakta teri topraða deðen tüm arkeolog arkadaþlara… Tanrý yardýmcýlarý olsun. Yelken açmak deyince, kýyý þeridinde yerleþimi olan bütün antik kentlerde öne çýkan kayýk, kadýrga, tekne adý altýnda kürekli ya da yelkenli deniz ulaþým araçlarýnýn önemine vurgu yapmak geliyor aklýma!
Azra Erhat’ýn Yunanca aslýndan sunduðu Herodotos Tarihi’ndeki alýntýlardan da anlaþýlacaðý üzere kýyýlarda aðacýn ormanýn bol olduðu bölgelerde kürekli kayýk ve gemiler öne çýkýyor. Ayrýca; Vergilius'un Aeneas Destaný'ndan elde edilen bilgilere göre,“Antandros Ýda Daðý’ndan elde edilen kerestelerin ihraç edildiði limanlarý ve gemi yapýmcýlýðýyla ünlü tersaneleriyle, geçmiþi Troia Savaþý’na kadar geriye giden bir kent. At hilesiyle Troia'nýn düþmesinin ardýndan, klanýyla birlikte kentten ayrýlan Aeneas, dað yollarýný kullanarak Ýda'yý aþar ve gemi yaptýrýp atalarýnýn topraklarýna yola çýkma planýyla Antandros'a gelir”
Geçmiþ dediðimiz kökleri uzay boþluðuna uzayan bilinmezlikler, bir dolu heyecaný da sepetinde taþýyor. Bu heyecan ile giriþtim Kazdaðý çöreði yapmaya! Mademki Antandros kazý ekibine hoþgeldiniz denilecek, çorbada tuz iyidir. Kutsal Ýda’nýn, bugünkü adýyla Kazdaðý’nýn türlü baharatlý otlarýyla, özellikle zeytiniyle katýðý içinde ekmek-çörek karýþýmý bir çeþit çýktý ortaya! Ýçinde yok yok. Kazdaðý adaçayý, pembe kekik, karabaþ, kiþniþ, dereotu, nane, kepekli buðday unu ve kavrulmuþ mýsýrunu, yumurta, yoðurt, çekirdeði çýkarýlmýþ zeytin, kýrmýzýbiber ve zeytinyaðý ile doðaçlama hazýrlanmýþ günün anýsýna bir çörek yapýp götürdüm beraberimde.
Antik yazarlara göre kökeni Troia Savaþý'na kadar uzanan Antandros'un geçen yüzyýllar boyunca tarih sahnesinde býraktýðý izleri MÖ 13. yüzyýldan MS 18. yüzyýlda yeniden keþfediliþine ve 2000'lerde baþlayan ilk bilimsel çalýþmalara kadar Antandros hakkýnda her þey, her bulgu çok yeni. Her yeni þey gibi merak ve ilgi uyandýrýyor tabi. Mitolojik öykülerin gücünden de yararlanarak yepyeni öyküler yazmanýn zamanýdýr belki kim bilir! Elimdeki çörek tabaðýný tutarken kendimi Herodot Baba’ya hoþ göstermeye çalýþan zaman yolcusu gibi hissettim.
Herodot Baba yok bugün, o yok ama Antandros kazý alanýnda kazý çalýþmalarýný canla baþla yürüten bir ekip var. Onlara birer “merhaba, kolay gelsin” demek, ev yapýmý börek çörek ikramýnda bulunmak için uðramak ne güzel olur. Bu fikir, Antandros Þehrini Kurtarma ve Yaþatma Derneði Antandros yönetim kurulu üyesi Gülçin Cömert’in fikri. Ýþte böyle.
Ýyi þeyler yapanlar, iyi þeylerle karþýlaþsýn, son sözüm bu olsun.
Fotoðraf - kaynak: Tarihi Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...
FocaFoca.com'u ilk hazýrlamaya baþladýðýmýz on yýl kadar önce Turgay ile Phokaia Antik Kenti üzerine pek çok araþtýrma yapmýþtýk . Ne Herodot Tarihi kaldý okunmadýk ne de Ege ve Yunan Tarihi, ne de mitolojik kentler üzerine yazýlmýþ dokümanlar. Bütün bu eserler halen de baþucu kitaplarýmýzdýr. Gerçek bilgi üzerinden yürümek, soluk alýp yaþadýðýmýz kente vereceðimiz hizmetin saygýnlýðýný gösterirdi. Bu anlayýþ çerçevesinde Phokaia kazýlarý hep ilgi alanýmda oldu. Yerel halk ile bütünleþememiþ bir antik kent kazýsýnýn sancýlarýný Foça'da yaþadýðým on yýl boyunca hep hissettim. Eminim kazý ekibi ve sorumlularý da bu durumdan hoþnut deðillerdi! Kazýlar bir yana halk bir yana gibi siyah ve beyaz keskin çizgilere tanýklýk ettik hep. Koskoca Phokaia Antik Kenti bugün iyice kendini belli eder konuma gelmiþ olmasýna raðmen, Foça halký baðrýndaki bu eþsiz mirasý ne kadar sahipleniyor, onunla ne kadar bütünleþiyor? Bir "Phokaia Antik Kenti koruma ve Yaþatma Derneði" nin bile kurulamamýþ olmasý düþündürücü! Aþaðýdaki satýrlarda Antandros Antik Kenti'ni yazarken bir an bile aklýmdan çýkmadýn sevgili Phokaia. Ne aklýmdan ne yüreðimden..."
2014 Kazýlarý Baþlarken ANTANDROS
Böylesine de hiç rastlamamýþtým. Pek çok antik kentte bulundum, bazýlarýnýn kazý baþkanlarýyla söyleþiler de yaptým ne var ki böylesi bir ortama tanýklýðým hiç olmadý. “Kazý ekibini karþýlama, yeni kazý sezonu için enerji verme ve bir arada olup kaynaþmak için izzet-i ikramlý, slayt gösterili bir hoþgeldin partisi” kimin aklýna gelir?
Tarihi Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði’nin aklýna gelmiþ.
Tarihin küllü deðil dað ve kaya katmanlarýna gömülmüþ bir antik kentin yeniden doðuþunu yeryüzü insanlýðýna armaðan eden Prof. Dr. Gürcan Polat baþkanlýðýndaki kazý ekibine sevgi ve minnetle kucak açan dernek üyeleri ve Antandros gönüllüleri, diðer antik kentlere de örnek olacak keyifli bir hoþgeldin partisi hazýrlamýþlar. Þaþkýnlýðýmý gizleyemediðim bir partiye davet edilmiþtim ve olup biteni anlamaya çalýþýyordum!
Ege Üniversitesi Öðretim Üyelerinden Profesör Gürcan Polat ve eþi Doçent Doktor Yasemin Polat gencecik güler yüzlü iki güzel insan. Karý koca ayný kazýda çalýþýyorlar, kazý çalýþmalarý belli ki aile sýcaklýðý atmosferinde geçmekte. Ne güzel.
Hoþgeldin partisi, Ýda’nýn baðrýna yaslanmýþ Altýnoluk'da, dev çam aðaçlarýnýn gölgelediði taraçalý serin bir bahçede, tarihi Abdullah Efendi Konaðý’ndaydý. Burasý ayný zamanda Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði’nin kültür sanat etkinliklerinin gerçekleþtirildiði halka açýk bir konak. Muhteþem körfez manzarasýna ev sahipliði yapan konaðýn bir antik kentin yeniden doðuþuna olanak saðlayan çalýþmalara da imza atýyor olmasý, konaðýn deðerini öne çýkaran diðer bir öge. Konaðýn odalarý her biri kültür sanat ve el emeði çalýþmalarý ile dolu. Antandros Antik Kenti buluntularýnýn arþivsel deðeri olan bilgi ve fotoðraflar konaðýn giriþ taþlýðýnda ve yönetim odalarýnda halkýn gözlem ve paylaþýmlarýna açýk olarak sergilenmekte. Antandros kazýlarýndan çýkan antik kentin tarihine tanýklýk eden bulgulara öykünerek çalýþýlmýþ resim, fotoðraf, yastýk, tiþört, biblo gibi el iþi ve sanat eserleri de derneðe gelir amaçlý hizmet etmekteler.
Bir antik kentten aný ve armaðan olarak götürülecek piyasa iþi olmayan el yapýmý ürünlerin varlýðý, hiç kuþkusuz o kentin kadim deðerlerine saygýnýn göstergesidir!
Yerel halkýn ve meraklýlarýn ilgiyle kucaklamasý sonucu pek çok yaratýcý çalýþmaya da el veren dernek üyeleri ve gönüllülerin, Antandros Þehrini Kurtarma ve Yaþatma Derneði Baþkaný Mehmet Sakaroðlu, kurucu yönetim kurulu üyesi Gülçin Cömert ve antik kentin arkeolojik kazý baþkanlýðýný yürüten Prof. Dr. Gürcan Polat ile uyumlu bir çalýþma ve paylaþým içinde olduklarý gözden kaçmýyor.
Birlik ve beraberliðin bulunduðu her yerde olduðu üzere burada da güzel þeyler oluyor. Hazýrladýklarý web sitesinin sayfalarý arasýndan çýkmak istemiyorsunuz gezerken. (www.antandros.org) Öylesine bilgi dolu, öylesine özendirici ki… Kendinizi antik zaman büyücülerinin ellerine teslim etmiþ yeni heyecanlar ararken buluyorsunuz. Eski insanlar ders alýnacak yaþam kesitleri için ibretlik derler ya, iþte o hesap “ibretlik” nice kavramla boðuþurken birdenbire su yüzüne çýkýveren buzdaðý gibi gerçeklerle yüzyüze geliyorsunuz. Belki insanoðlunun en büyük yanýlgýsý her þeyi bilenin kendisi olma seçiciliði, kendi çaðýnýn biricikliði yanýlgýsý!
Kazý ekibine hoþgeldin partisiyle baþlayan sorgulamalarýn öncesi yok dersem doðru olmaz. Anadolu’muz, zengin Antik Kentler yumaðý olarak kadim bilgileri topraðýn derinliklerine gömmüþ anaç bir bilge gibi gülümsedikçe, insanýn aklýna türlü sorular takýlýyor. Her antik kent için geçerli olan merakýmý zaman zaman ilgililerle paylaþýrým; bazýlarýndan heyecan dolu yanýtlar alýrým bazýlarý ise, akademik çalýþmadýr yayýnlanmadan paylaþamayýz derler!
Deðirmencinin derdi un ile. Benim derdim de mutfaðýn týngýrdayýp fokurdayan tenceresiyle!
Acaba Antandros Antik Kenti’nin milattan önce ve sonrasýndaki mutfaklarýnda neler piþerdi? Merak bu ya! Yiyecekleri hangi usullerle yenilebilir hale sokarlardý, buðday ve arpayý, nohutu, baklayý nasýl tüketiyorlardý? Mýsýr ile fasulyenin anavataný gerçekten okyanus ötesi miydi? Tanrý Zeus fasulye yememiþ olamaz bana kalýrsa! Termiye baklasý (acý bakla), hatta bugün bildiðimiz yeþil mercimek, mýsýr ya da fasulyenin atasý olamaz mýydý? Mýsýrýn anavataný konusunda hep kararsýz kaldým zaten! Yumrulu kökleri kullanýyorlar mýydý, sarýmsaðýn saltanatý ve hakimiyeti hangi boyutlardaydý, tatlý meyveleri kýþa saklamak için bizlerin bilmediði hangi yöntemleri kullanýyorlardý?
Sorular, sorular…
Toprak ve madeni kap kacaðýn, sikkelerin, kullaným eþyalarýnýn þeklinden, üzerlerindeki rölyef ve iþaretlerden ipuçlarýný çekeleyerek bir yerlere varýlabilir, inanýyorum buna. Ah, topraðýn derinliklerinden birkaç fosil, çizim ya da baþka bir iþaret çýkýp gelse…
Kazý ekibinin vereceði müjdeler ile yeni ufuklara yelken açmaz mýyýz o zaman? Bu sözüm; Anadolu’daki bütün kazý ekiplerine, bu sýcakta teri topraða deðen tüm arkeolog arkadaþlara… Tanrý yardýmcýlarý olsun. Yelken açmak deyince, kýyý þeridinde yerleþimi olan bütün antik kentlerde öne çýkan kayýk, kadýrga, tekne adý altýnda kürekli ya da yelkenli deniz ulaþým araçlarýnýn önemine vurgu yapmak geliyor aklýma!
Azra Erhat’ýn Yunanca aslýndan sunduðu Herodotos Tarihi’ndeki alýntýlardan da anlaþýlacaðý üzere kýyýlarda aðacýn ormanýn bol olduðu bölgelerde kürekli kayýk ve gemiler öne çýkýyor. Ayrýca; Vergilius'un Aeneas Destaný'ndan elde edilen bilgilere göre,“Antandros Ýda Daðý’ndan elde edilen kerestelerin ihraç edildiði limanlarý ve gemi yapýmcýlýðýyla ünlü tersaneleriyle, geçmiþi Troia Savaþý’na kadar geriye giden bir kent. At hilesiyle Troia'nýn düþmesinin ardýndan, klanýyla birlikte kentten ayrýlan Aeneas, dað yollarýný kullanarak Ýda'yý aþar ve gemi yaptýrýp atalarýnýn topraklarýna yola çýkma planýyla Antandros'a gelir”
Geçmiþ dediðimiz kökleri uzay boþluðuna uzayan bilinmezlikler, bir dolu heyecaný da sepetinde taþýyor. Bu heyecan ile giriþtim Kazdaðý çöreði yapmaya! Mademki Antandros kazý ekibine hoþgeldiniz denilecek, çorbada tuz iyidir. Kutsal Ýda’nýn, bugünkü adýyla Kazdaðý’nýn türlü baharatlý otlarýyla, özellikle zeytiniyle katýðý içinde ekmek-çörek karýþýmý bir çeþit çýktý ortaya! Ýçinde yok yok. Kazdaðý adaçayý, pembe kekik, karabaþ, kiþniþ, dereotu, nane, kepekli buðday unu ve kavrulmuþ mýsýrunu, yumurta, yoðurt, çekirdeði çýkarýlmýþ zeytin, kýrmýzýbiber ve zeytinyaðý ile doðaçlama hazýrlanmýþ günün anýsýna bir çörek yapýp götürdüm beraberimde.
Antik yazarlara göre kökeni Troia Savaþý'na kadar uzanan Antandros'un geçen yüzyýllar boyunca tarih sahnesinde býraktýðý izleri MÖ 13. yüzyýldan MS 18. yüzyýlda yeniden keþfediliþine ve 2000'lerde baþlayan ilk bilimsel çalýþmalara kadar Antandros hakkýnda her þey, her bulgu çok yeni. Her yeni þey gibi merak ve ilgi uyandýrýyor tabi. Mitolojik öykülerin gücünden de yararlanarak yepyeni öyküler yazmanýn zamanýdýr belki kim bilir! Elimdeki çörek tabaðýný tutarken kendimi Herodot Baba’ya hoþ göstermeye çalýþan zaman yolcusu gibi hissettim.
Herodot Baba yok bugün, o yok ama Antandros kazý alanýnda kazý çalýþmalarýný canla baþla yürüten bir ekip var. Onlara birer “merhaba, kolay gelsin” demek, ev yapýmý börek çörek ikramýnda bulunmak için uðramak ne güzel olur. Bu fikir, Antandros Þehrini Kurtarma ve Yaþatma Derneði Antandros yönetim kurulu üyesi Gülçin Cömert’in fikri. Ýþte böyle.
Ýyi þeyler yapanlar, iyi þeylerle karþýlaþsýn, son sözüm bu olsun.
Fotoðraf - kaynak: Tarihi Antandros Þehrini Kurtarma, Koruma ve Yaþatma Derneði
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...