Ali Ekber YILDIRIM
Zeytincilik tehdit altýnda..
Zeytinde hasat zamaný geldi. Mersin ve yöresinde erken hasat baþladý. Bu sezon geçen yýla göre zeytin üretiminde artýþ var. Ulusal Zeytin ve Zeytinyaðý Konseyi’nin koordinatörlüðünde 2014-2015 sezonuna iliþkin rekolte tahminine göre, geçen yýl 140 bin ton civarýnda olan zeytinyaðý üretimi, bu yýl yaklaþýk 190 bin ton olacak. Sofralýk zeytin üretimi ise 438 bin ton olmasý bekleniyor. Zeytincilikte sezon öncesi çok önemli sorunlar yaþanýyor. Bu sorunlarýn bazýlarý kronik hale gelen ve çözülemeyen sorunlar, bazýlarý ise dönemsel.
Nedir o sorunlar?
1-Ülke zeytinciliði tehdit altýnda. Zeytin aðaçlarý kesiliyor, yok ediliyor. Ýmara açýlan alanlar, madencilik ve enerji yatýrýmlarý, otoyollar ve diðer altyapý çalýþmalarý zeytin aðaçlarýnýn yok edilmesine neden olan baþ faktörler. Öyle bir noktaya gelindi ki, son zamanlarda dikilen zeytin aðacý kadar zeytin kesiliyor. Bursa-Ýzmir otoyolu için bugüne kadar 200 bin zeytin aðacý kesildiði ifade ediliyor. Zeytinlik alanlarda madencilere verilen her izin yüzlerce, binlerce aðacýn kesilmesine neden oluyor. Son örneði Manisa Soma’da yaþanýyor. Kurulacak termik santral için, Bakanlar Kurulu “acele kamulaþtýrma” kararý verdi. Karar kapsamýnda binlerce zeytin aðacý kesilecek. Soma’da hayvancýlýk, tütün, pamuk, sebze yetiþtiriciliði yok edildiði için köylüler madenlere muhtaç hale getirildi. Tutunacaklarý son bir dal var, zeytincilik. Þimdi o dalý da koparmak istiyorlar. Köylüler zeytin aðaçlarýný korumak için direniyor. Ama toplum duyarsýz. Yüzlercesi bir maden kazasýnda, termik santralde yaþamýný yitirince “keþke zeytinlikleri yok etmeseydik” denilecek.
2- Ankara’da birileri oturmuþ her fýrsatta zeytincilik yasasýný deðiþtirmek için lobi yapýyor. Sadece AKP Hükümetleri döneminde Zeytincilik Yasasý tam 6 kez deðiþtirilmek istendi. Genellikle bir yasanýn içine gizlenerek yapýlmak istenen deðiþikliklerin ana amacý zeytin alanlarýný madenciliðe, enerji yatýrýmlarýna, imara açmak. Böyle bir deðiþiklik önerisi, baþbakanlýðý döneminde Recep Tayyip Erdoðan imzasý ile 16 Haziran 2014′de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu. Getirilen kanun tasarýsý ile zeytin alanlarýnýn madenciliðe, enerji yatýrýmlarýna açýlmasý öngörülüyor. Bu tasarý ertelenmiþ görünse de ilk fýrsatta yine gündeme getirileceðinden kimsenin kuþkusu olmasýn. Bu yasa deðiþikliði bile tek baþýna zeytincilik için çok büyük tehdit olarak duruyor. Ýspanya, Ýtalya, Yunanistan gibi üretici ülkelerde zeytinlikler koruma altýna alýnýrken, Türkiye’de zeytinliklerin yok edilmesi kabul edilebilir mi?
3- Zeytincilik sektörünün bir baþka önemli sorunu desteklemeler. Uzun yýllardan beri zeytin üreticisi, ihracatçýsý, sanayicisi zeytinyaðýna verilen destekleme priminin yetersiz olmasýndan yakýnýr. Daha da önemlisi zeytinin danesine de destek verilmesini istiyor. Ama hükümetler bu talebe kulaklarýný týkamýþ duymazlýktan geliyor. Oysa, destekleme primi verilen yani fark ödemesi yapýlan ürünlerin tamamýnda ilk ürüne destek veriliyor. Ayçiçeði, mýsýr, pamuk, soya, aspir ve kanoladan yað elde ediliyor. Devlet bu ürünlerde yaða deðil ürünün kendisine kilo baþýna prim desteði veriyor. Sadece zeytinde ilk ürün olan zeytin danesine deðil, zeytinyaðýna prim veriliyor. Sofralýk zeytin üreten çiftçi cezalandýrýlýyor. Diðer ürünlerde olduðu gibi zeytin danesine mutlaka destek verilmesi gerekir.
4-Zeytinciliðin temeli fidandýr. Fidancýlýkta çok önemli sorunlar var. Her þeyden önce fidancýlýkta denetim olmadýðý için sertifikalý diye satýlan fidan hastalýklý, sorunlu olabiliyor. Mavi sertifikalý fidan üretiminin ve kullanýmýnýn yaygýnlaþtýrýlmasý ama daha da önemlisi sektörün denetlenmesi gerekir. Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý zeytinciliði teþvik etmek, aðaç sayýsýný artýrmak amacýyla yýllar önce zeytin dikmek isteyenlere dekar baþýna 250 lira destek verdi. Daha sonra bu destek düþürüldü. Þu anda standart fidan için 50 lira, sertifikalý fidan için 100 lira destek veriliyor. Destekleme ilk baþladýðýnda ülkenin her yerinde ve her fidana ayný destek verildi. Doðal olarak herkes gemlik zeytini dikti. Zaten pazarlanmasý zor olan gemlik zeytininin üretimi artarken, diðer çeþitlerde üretim artmadý. O dönemde defalarca uyardýk, bunun faturasý aðýr olur dedik. O fatura þimdi ödeniyor. Zeytin aðaç sayýsý 90 milyondan yaklaþýk 170 milyona çýkmasýna raðmen üretim ayný oranda artmýyor. Çünkü, bir yandan zeytin aðaçlarý kesilirken diðer tarafta yanlýþ fidan tercihi nedeniyle verimlilik saðlanamýyor. Yapýlmasý gereken her bölgeye uygun çeþitlerin tespit edilerek ona göre destekleme yapýlmasý.
5- Hastalýklarla mücadele konusu yine gündemde. Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý zirai mücadelede havadan ilaçlamayý yasaklamasýna raðmen Balýkesir’de Büyükþehir Belediyesi’nin desteði ile bu yýl havadan ilaçlama yapýldý. Zeytinliklerin uçakla havadan ilaçlanmasý özellikle organik üretim yapanlar için büyük tehdit oluþturuyor.
Özetle, zeytincilikte önemli sorunlar yaþanýyor. Bu sorunlar çözülmedikçe Türkiye’nin hedeflediði zeytincilikte dünya ikinciliðine ulaþmak çok zor. Aðaç dikmek, aðaç sayýsýný artýrmak önemli ama yeterli deðil. Dikilen aðaca sahip çýkmak, korumak ve saðlýklý ürün almak çok daha önemli. Bu sorunlarýn yanýnda elbette olumlu geliþmeler de var.
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
Zeytinde hasat zamaný geldi. Mersin ve yöresinde erken hasat baþladý. Bu sezon geçen yýla göre zeytin üretiminde artýþ var. Ulusal Zeytin ve Zeytinyaðý Konseyi’nin koordinatörlüðünde 2014-2015 sezonuna iliþkin rekolte tahminine göre, geçen yýl 140 bin ton civarýnda olan zeytinyaðý üretimi, bu yýl yaklaþýk 190 bin ton olacak. Sofralýk zeytin üretimi ise 438 bin ton olmasý bekleniyor. Zeytincilikte sezon öncesi çok önemli sorunlar yaþanýyor. Bu sorunlarýn bazýlarý kronik hale gelen ve çözülemeyen sorunlar, bazýlarý ise dönemsel.
Nedir o sorunlar?
1-Ülke zeytinciliði tehdit altýnda. Zeytin aðaçlarý kesiliyor, yok ediliyor. Ýmara açýlan alanlar, madencilik ve enerji yatýrýmlarý, otoyollar ve diðer altyapý çalýþmalarý zeytin aðaçlarýnýn yok edilmesine neden olan baþ faktörler. Öyle bir noktaya gelindi ki, son zamanlarda dikilen zeytin aðacý kadar zeytin kesiliyor. Bursa-Ýzmir otoyolu için bugüne kadar 200 bin zeytin aðacý kesildiði ifade ediliyor. Zeytinlik alanlarda madencilere verilen her izin yüzlerce, binlerce aðacýn kesilmesine neden oluyor. Son örneði Manisa Soma’da yaþanýyor. Kurulacak termik santral için, Bakanlar Kurulu “acele kamulaþtýrma” kararý verdi. Karar kapsamýnda binlerce zeytin aðacý kesilecek. Soma’da hayvancýlýk, tütün, pamuk, sebze yetiþtiriciliði yok edildiði için köylüler madenlere muhtaç hale getirildi. Tutunacaklarý son bir dal var, zeytincilik. Þimdi o dalý da koparmak istiyorlar. Köylüler zeytin aðaçlarýný korumak için direniyor. Ama toplum duyarsýz. Yüzlercesi bir maden kazasýnda, termik santralde yaþamýný yitirince “keþke zeytinlikleri yok etmeseydik” denilecek.
2- Ankara’da birileri oturmuþ her fýrsatta zeytincilik yasasýný deðiþtirmek için lobi yapýyor. Sadece AKP Hükümetleri döneminde Zeytincilik Yasasý tam 6 kez deðiþtirilmek istendi. Genellikle bir yasanýn içine gizlenerek yapýlmak istenen deðiþikliklerin ana amacý zeytin alanlarýný madenciliðe, enerji yatýrýmlarýna, imara açmak. Böyle bir deðiþiklik önerisi, baþbakanlýðý döneminde Recep Tayyip Erdoðan imzasý ile 16 Haziran 2014′de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu. Getirilen kanun tasarýsý ile zeytin alanlarýnýn madenciliðe, enerji yatýrýmlarýna açýlmasý öngörülüyor. Bu tasarý ertelenmiþ görünse de ilk fýrsatta yine gündeme getirileceðinden kimsenin kuþkusu olmasýn. Bu yasa deðiþikliði bile tek baþýna zeytincilik için çok büyük tehdit olarak duruyor. Ýspanya, Ýtalya, Yunanistan gibi üretici ülkelerde zeytinlikler koruma altýna alýnýrken, Türkiye’de zeytinliklerin yok edilmesi kabul edilebilir mi?
3- Zeytincilik sektörünün bir baþka önemli sorunu desteklemeler. Uzun yýllardan beri zeytin üreticisi, ihracatçýsý, sanayicisi zeytinyaðýna verilen destekleme priminin yetersiz olmasýndan yakýnýr. Daha da önemlisi zeytinin danesine de destek verilmesini istiyor. Ama hükümetler bu talebe kulaklarýný týkamýþ duymazlýktan geliyor. Oysa, destekleme primi verilen yani fark ödemesi yapýlan ürünlerin tamamýnda ilk ürüne destek veriliyor. Ayçiçeði, mýsýr, pamuk, soya, aspir ve kanoladan yað elde ediliyor. Devlet bu ürünlerde yaða deðil ürünün kendisine kilo baþýna prim desteði veriyor. Sadece zeytinde ilk ürün olan zeytin danesine deðil, zeytinyaðýna prim veriliyor. Sofralýk zeytin üreten çiftçi cezalandýrýlýyor. Diðer ürünlerde olduðu gibi zeytin danesine mutlaka destek verilmesi gerekir.
4-Zeytinciliðin temeli fidandýr. Fidancýlýkta çok önemli sorunlar var. Her þeyden önce fidancýlýkta denetim olmadýðý için sertifikalý diye satýlan fidan hastalýklý, sorunlu olabiliyor. Mavi sertifikalý fidan üretiminin ve kullanýmýnýn yaygýnlaþtýrýlmasý ama daha da önemlisi sektörün denetlenmesi gerekir. Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý zeytinciliði teþvik etmek, aðaç sayýsýný artýrmak amacýyla yýllar önce zeytin dikmek isteyenlere dekar baþýna 250 lira destek verdi. Daha sonra bu destek düþürüldü. Þu anda standart fidan için 50 lira, sertifikalý fidan için 100 lira destek veriliyor. Destekleme ilk baþladýðýnda ülkenin her yerinde ve her fidana ayný destek verildi. Doðal olarak herkes gemlik zeytini dikti. Zaten pazarlanmasý zor olan gemlik zeytininin üretimi artarken, diðer çeþitlerde üretim artmadý. O dönemde defalarca uyardýk, bunun faturasý aðýr olur dedik. O fatura þimdi ödeniyor. Zeytin aðaç sayýsý 90 milyondan yaklaþýk 170 milyona çýkmasýna raðmen üretim ayný oranda artmýyor. Çünkü, bir yandan zeytin aðaçlarý kesilirken diðer tarafta yanlýþ fidan tercihi nedeniyle verimlilik saðlanamýyor. Yapýlmasý gereken her bölgeye uygun çeþitlerin tespit edilerek ona göre destekleme yapýlmasý.
5- Hastalýklarla mücadele konusu yine gündemde. Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý zirai mücadelede havadan ilaçlamayý yasaklamasýna raðmen Balýkesir’de Büyükþehir Belediyesi’nin desteði ile bu yýl havadan ilaçlama yapýldý. Zeytinliklerin uçakla havadan ilaçlanmasý özellikle organik üretim yapanlar için büyük tehdit oluþturuyor.
Özetle, zeytincilikte önemli sorunlar yaþanýyor. Bu sorunlar çözülmedikçe Türkiye’nin hedeflediði zeytincilikte dünya ikinciliðine ulaþmak çok zor. Aðaç dikmek, aðaç sayýsýný artýrmak önemli ama yeterli deðil. Dikilen aðaca sahip çýkmak, korumak ve saðlýklý ürün almak çok daha önemli. Bu sorunlarýn yanýnda elbette olumlu geliþmeler de var.
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
"Ali Ekber YILDIRIM" bütün yazýlarý için týklayýn...