Sebahattin Karaca
FOÇA’DA “ KÜLTÜR VE TARÝH TURÝZMÝNÝN” ÖNEMÝ
Milattan önce 10. yy’da Dorlar’ýn baskýsý ile Yunanistan’ýn orta kesiminden gelen Aolisler, bugünkü Aliaða yakýnýndaki antik kent Kyma’yý baþkent olarak kurduktan sonra, oradan yayýlarak antik kent Symirna (Bayraklý), Larissa(Buruncuk), Pitane(Çandarlý) gibi birçok þehrin yanýsýra antik kent Phokaia (Foça’yý) da M.Ö. 900-850 arasýnda kurmuþlardý.
Aolisler Foça’ya geldiklerinde, o dönemde daðýlan Hitit Ýmparatorluðu’nun uzantýlarý olan ve bu coðrafyada yaþayan yerliler (Pelasker) vardý. Aoulis’lerin Phokaia’yý (Foça’yý) kurmalarýnýn üstünden yaklaþýk bir asýr geçtikten sonra Ýyonlular, Auolisler’in baþkenti Kyma’ya giderek Aolis yönetiminden Foça’ya yerleþmek için izin aldýlar. Yerleþim iznini alan Ýyonlular o zaman ada olan bu günkü Kaleiçi’ne yerleþtiler. Henüz daha o zaman adý belli olmayan (Phokaia) ismi Aulisler mi yoksa Ýyonlular tarafýndan mý verildiði tam olarak belli deðil. Belli olmamakla beraber Ýyonlularýn bu ismi verdiði üzerinde otoriteler fikir birliði içindedirler. Ýyonlularýn kurduklarý þehirler arasýnda, Milet ve Phokaia diðer þehirlere göre kültürel, ekonomik ve ticari olarak çok daha fazla geliþmiþtir. Foça Ýyonlular zamanýnda Akdeniz’de her bakýmdan çok önemli bir þehir olmuþtur. Bu çerçevede Foçalýlar, Miletli Ýyonlularla bugünkü Samsun’u ve Mýsýr deltasýnda Naukrakis þehrini birlikte kurmuþlardýr.
Perslerin Phokaia (Foça) Kuþatmasý
Bundan sonra Phokaialý Ýyonlular Miletlilerden baðýmsýz olarak tek baþlarýna Lapseki’den baþlayarak, baþta Massalia (Marsilya) olmak üzere Ýspanya’da - Ýtalya’da çok sayýda koloniler kurmuþ ve ticaretlerini Akdeniz’de geniþletmiþlerdir. Ýyonlular þehircilikte - kent yaþamýnda - ticarette özellikle gemi yapýmýnda çok ileri olmakla beraber diðer Ýyon þehirleriyle birleþerek askeri güç yaratmak için ordu kurmamýþlardýr. Ýzmir’in güneyinde Kolophon (Deðirmendere) ile Milet arasýndaki 12 Ýyon þehir devleti birbirine din birliði ile sýký sýký baðlý yaþamýþlardý. Ancak ordularý olmayan bu þehir devletleri, gelen baskýlara mukavemet gösterememiþlerdi. Bu çerçevede Perslerin, Ýyon þehirlerini bir bir kuþatmasýna karþý koyamamýþlardý. Buna Foça da dahildir. Persler Foça’yý kuþattýktan sonra, Perslerden teslim için bir gün süre isteyen Ýyonlular gece gemilerle Phokaia’dan ayrýlarak þehri Perslere býrakmýþlardý. Þehirden uzaklaþýrken denize bir kýlýç atmýþlar. “Kýlýç kendiliðinden su üstüne çýkarsa Foça’ya yeniden döneriz” söylemiyle kentten ayrýlmýþlardý. Foça’dan ayrýlan Ýyonlular daha önce Akdeniz’de kurduklarý diðer kolonilere yerleþmiþlerdi.
Athena Tapýnaðý’nýn Yýkýlýþý
Bir daha asla geri gelmemek üzere giden, Phokaialýlarýn bir bölümü gittikleri bazý yerden Phokaia’ya geri döndüler. Döndüklerinde þehrin surlarýnda nöbet bekleyen Persli askerleri öldürdüler ve þehre giremeden þehirden uzaklaþtýlar. Ancak ertesi gün askerlerini ölü bulan Persler bu duruma çok kýzmýþlardý ve bunun karþýlýðýnda en aðýr nasýl cezalandýrabiliriz düþüncesiyle, dinlerine düþkün olan ve din birliðiyle yaþayan Ýyonlular için çok önem ifade eden Athena Tapýnaðý’ný yerle bir etmiþlerdi.
Büyük Ýskender’in Geliþi
Persler (Phokaia) Foça’da, Makedonyalý Büyük Ýskender Phokaia þehrini kuþatana kadar varlýklarýný sürdürmüþlerdir. Bergama, Büyük Ýskender zamanýnda çok geliþmiþtir. Bizanslýlarýn Foça dahil diðer Ýyon kentlerini ele geçirinceye kadar hüküm süren Büyük Ýskender Ýmparatorluðu’nu Foça’da sürdürmüþtü..
Bizans Dönemi
Bizanslýlar zamanýnda da Foça’ya þap madenlerinden dolayý çok önem verilmiþti. Þap ve mor renk üretiminden dolayý emsallerinden çok kýymetli olan þap madeni sayesinde, Cenevizli Zaccaria kardeþlerin döneminde, 13. yy’da, Foça kendinden söz ettiren önemli bir þehir olmuþtur.
Bizanslýlar döneminde özel izinle 1275’den itibaren Foça’ya yerleþen Cenevizli Benedetto - Manuele Zaccaria kardeþler, Yenifoça’daki þap madenlerinin iþletmeciliði ve pazarlamasý sayesinde, Foça’yý ticari-ekonomik ve yaþam standardý bakýmýndan çok ileri taþýmýþlardýr. Hatta 1307 yýlýnda Yenifoça’yý kurmuþlardý.
Osmanlýlarýn Foça’yý Alýþý
1454’de Osmanlýlarýn eline geçen Foça ve Yenifoça‘da Osmanlý kültürü hakim olmuþtur. Osmanlýlar zamanýnda baþta Fatih Camii olmak üzere hamamlar, çeþmeler, köprüler yapýlmýþ, köyler kurulmuþtur. Bunlardan bir tanesi olan Kozbeyli Köyü, marka ve butik köy olacak kadar önemlidir. Bir o kadar da ayaða kaldýrýlmaya, kültür turizmine kazandýrýlmaya muhtaç olan, eski Kartdere ve Sazlýca Rum köyleri de (Küme Evleri) önemlidir.
Üzerinde doðrudan ve dolaylý dokuz kültürün bulunduðu, otuzüç asýrlýk tarih üzerinde yaþanan, Foça ve civarýnda “Tarih Ve Kültür Turizmini” baþlatmak, geliþtirmek, tanýtmak ve kalýcý kýlmak için sürekli yazmaktayým. Bu sayede yetkili-yetkisiz herkesin Foça’da tarih ve kültür turizminin geliþmesi hususunda dikkatini çekmeye çalýþmaktayým.
Bu alanda ayný doðrultuda emek sarfeden, seçilmiþ ve atanmýþ yetkililerin bulunduðunu da mutlulukla izlemekteyim. Ancak; ilçemizde tarih ve kültür turizminin geliþtirilmesi için kesintiye uðratmamak üzere, hýz vermek gereklidir. Oysa daðýnýk düzende, birinin ötekinden, ötekinin berikinden haberi olmaksýzýn yapýlan çalýþmalarý, koordine edebilecek, halký bu uðurda bilgilendirebilecek bir tüzel kiþiliðe acilen ihtiyaç vardýr. Bu konu, her kesimin iþtiraki ile birlikte yapýlacak bir toplantýda gün ýþýðýna çýkarýlmaya muhtaçtýr.
Köklerini araþtýran 5 kiþilik Marsilyalý Genevieve Carayon Mifsud Ailesi Foça’yý ziyaret etti.
24-25 Aralýk 2014’de köklerini araþtýrmak üzere eþi Jean ve çocuklarý Christofher - Alexsandra – Thio - Victor’u alarak Marsilya’dan Foça’ya gelen bayan Jeffy Genevieve CARAYON MÝFSUD baþta Kaleiçi ve kazý alanýný, Athena Tapýnaðý çizimlerini - Antik Tiyatro Alaný’ný gezdikten sonra çocuklarýna kaldýklarý otelin lobisinde köklerinin Foça’dan geldiðini anlattý. Kaldýðý otelin aný defterine duygularýný yazan bayan Jeffy, Foça’ya tekrar geleceðini ifade ederek ilçeden ayrýldý. Bu manada bayan Jeffy Genevieve Carayon Mifsud ailesi, bu yazýnýn yazýlma gereðini, bir kez daha ortaya koymuþtur.
Eþgüdümlü iþlerin ayný anda baþlatýlýp, ayný anda tamamlanmasý gerekir. Zaman kaybetmeden baþta Marsilya – Ýtalya (özellikle Ceneviz Bölgesi) ve Yunanistan’da çalýþmalar yapmak için doðru düðmeye basmak gerekmektedir.
“En uzak mesafeye varmak, ilk adýmý atmakla baþlar.” (Çin atasözü)
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Milattan önce 10. yy’da Dorlar’ýn baskýsý ile Yunanistan’ýn orta kesiminden gelen Aolisler, bugünkü Aliaða yakýnýndaki antik kent Kyma’yý baþkent olarak kurduktan sonra, oradan yayýlarak antik kent Symirna (Bayraklý), Larissa(Buruncuk), Pitane(Çandarlý) gibi birçok þehrin yanýsýra antik kent Phokaia (Foça’yý) da M.Ö. 900-850 arasýnda kurmuþlardý.
Aolisler Foça’ya geldiklerinde, o dönemde daðýlan Hitit Ýmparatorluðu’nun uzantýlarý olan ve bu coðrafyada yaþayan yerliler (Pelasker) vardý. Aoulis’lerin Phokaia’yý (Foça’yý) kurmalarýnýn üstünden yaklaþýk bir asýr geçtikten sonra Ýyonlular, Auolisler’in baþkenti Kyma’ya giderek Aolis yönetiminden Foça’ya yerleþmek için izin aldýlar. Yerleþim iznini alan Ýyonlular o zaman ada olan bu günkü Kaleiçi’ne yerleþtiler. Henüz daha o zaman adý belli olmayan (Phokaia) ismi Aulisler mi yoksa Ýyonlular tarafýndan mý verildiði tam olarak belli deðil. Belli olmamakla beraber Ýyonlularýn bu ismi verdiði üzerinde otoriteler fikir birliði içindedirler. Ýyonlularýn kurduklarý þehirler arasýnda, Milet ve Phokaia diðer þehirlere göre kültürel, ekonomik ve ticari olarak çok daha fazla geliþmiþtir. Foça Ýyonlular zamanýnda Akdeniz’de her bakýmdan çok önemli bir þehir olmuþtur. Bu çerçevede Foçalýlar, Miletli Ýyonlularla bugünkü Samsun’u ve Mýsýr deltasýnda Naukrakis þehrini birlikte kurmuþlardýr.
Perslerin Phokaia (Foça) Kuþatmasý
Bundan sonra Phokaialý Ýyonlular Miletlilerden baðýmsýz olarak tek baþlarýna Lapseki’den baþlayarak, baþta Massalia (Marsilya) olmak üzere Ýspanya’da - Ýtalya’da çok sayýda koloniler kurmuþ ve ticaretlerini Akdeniz’de geniþletmiþlerdir. Ýyonlular þehircilikte - kent yaþamýnda - ticarette özellikle gemi yapýmýnda çok ileri olmakla beraber diðer Ýyon þehirleriyle birleþerek askeri güç yaratmak için ordu kurmamýþlardýr. Ýzmir’in güneyinde Kolophon (Deðirmendere) ile Milet arasýndaki 12 Ýyon þehir devleti birbirine din birliði ile sýký sýký baðlý yaþamýþlardý. Ancak ordularý olmayan bu þehir devletleri, gelen baskýlara mukavemet gösterememiþlerdi. Bu çerçevede Perslerin, Ýyon þehirlerini bir bir kuþatmasýna karþý koyamamýþlardý. Buna Foça da dahildir. Persler Foça’yý kuþattýktan sonra, Perslerden teslim için bir gün süre isteyen Ýyonlular gece gemilerle Phokaia’dan ayrýlarak þehri Perslere býrakmýþlardý. Þehirden uzaklaþýrken denize bir kýlýç atmýþlar. “Kýlýç kendiliðinden su üstüne çýkarsa Foça’ya yeniden döneriz” söylemiyle kentten ayrýlmýþlardý. Foça’dan ayrýlan Ýyonlular daha önce Akdeniz’de kurduklarý diðer kolonilere yerleþmiþlerdi.
Athena Tapýnaðý’nýn Yýkýlýþý
Bir daha asla geri gelmemek üzere giden, Phokaialýlarýn bir bölümü gittikleri bazý yerden Phokaia’ya geri döndüler. Döndüklerinde þehrin surlarýnda nöbet bekleyen Persli askerleri öldürdüler ve þehre giremeden þehirden uzaklaþtýlar. Ancak ertesi gün askerlerini ölü bulan Persler bu duruma çok kýzmýþlardý ve bunun karþýlýðýnda en aðýr nasýl cezalandýrabiliriz düþüncesiyle, dinlerine düþkün olan ve din birliðiyle yaþayan Ýyonlular için çok önem ifade eden Athena Tapýnaðý’ný yerle bir etmiþlerdi.
Büyük Ýskender’in Geliþi
Persler (Phokaia) Foça’da, Makedonyalý Büyük Ýskender Phokaia þehrini kuþatana kadar varlýklarýný sürdürmüþlerdir. Bergama, Büyük Ýskender zamanýnda çok geliþmiþtir. Bizanslýlarýn Foça dahil diðer Ýyon kentlerini ele geçirinceye kadar hüküm süren Büyük Ýskender Ýmparatorluðu’nu Foça’da sürdürmüþtü..
Bizans Dönemi
Bizanslýlar zamanýnda da Foça’ya þap madenlerinden dolayý çok önem verilmiþti. Þap ve mor renk üretiminden dolayý emsallerinden çok kýymetli olan þap madeni sayesinde, Cenevizli Zaccaria kardeþlerin döneminde, 13. yy’da, Foça kendinden söz ettiren önemli bir þehir olmuþtur.
Bizanslýlar döneminde özel izinle 1275’den itibaren Foça’ya yerleþen Cenevizli Benedetto - Manuele Zaccaria kardeþler, Yenifoça’daki þap madenlerinin iþletmeciliði ve pazarlamasý sayesinde, Foça’yý ticari-ekonomik ve yaþam standardý bakýmýndan çok ileri taþýmýþlardýr. Hatta 1307 yýlýnda Yenifoça’yý kurmuþlardý.
Osmanlýlarýn Foça’yý Alýþý
1454’de Osmanlýlarýn eline geçen Foça ve Yenifoça‘da Osmanlý kültürü hakim olmuþtur. Osmanlýlar zamanýnda baþta Fatih Camii olmak üzere hamamlar, çeþmeler, köprüler yapýlmýþ, köyler kurulmuþtur. Bunlardan bir tanesi olan Kozbeyli Köyü, marka ve butik köy olacak kadar önemlidir. Bir o kadar da ayaða kaldýrýlmaya, kültür turizmine kazandýrýlmaya muhtaç olan, eski Kartdere ve Sazlýca Rum köyleri de (Küme Evleri) önemlidir.
Üzerinde doðrudan ve dolaylý dokuz kültürün bulunduðu, otuzüç asýrlýk tarih üzerinde yaþanan, Foça ve civarýnda “Tarih Ve Kültür Turizmini” baþlatmak, geliþtirmek, tanýtmak ve kalýcý kýlmak için sürekli yazmaktayým. Bu sayede yetkili-yetkisiz herkesin Foça’da tarih ve kültür turizminin geliþmesi hususunda dikkatini çekmeye çalýþmaktayým.
Bu alanda ayný doðrultuda emek sarfeden, seçilmiþ ve atanmýþ yetkililerin bulunduðunu da mutlulukla izlemekteyim. Ancak; ilçemizde tarih ve kültür turizminin geliþtirilmesi için kesintiye uðratmamak üzere, hýz vermek gereklidir. Oysa daðýnýk düzende, birinin ötekinden, ötekinin berikinden haberi olmaksýzýn yapýlan çalýþmalarý, koordine edebilecek, halký bu uðurda bilgilendirebilecek bir tüzel kiþiliðe acilen ihtiyaç vardýr. Bu konu, her kesimin iþtiraki ile birlikte yapýlacak bir toplantýda gün ýþýðýna çýkarýlmaya muhtaçtýr.
Köklerini araþtýran 5 kiþilik Marsilyalý Genevieve Carayon Mifsud Ailesi Foça’yý ziyaret etti.
24-25 Aralýk 2014’de köklerini araþtýrmak üzere eþi Jean ve çocuklarý Christofher - Alexsandra – Thio - Victor’u alarak Marsilya’dan Foça’ya gelen bayan Jeffy Genevieve CARAYON MÝFSUD baþta Kaleiçi ve kazý alanýný, Athena Tapýnaðý çizimlerini - Antik Tiyatro Alaný’ný gezdikten sonra çocuklarýna kaldýklarý otelin lobisinde köklerinin Foça’dan geldiðini anlattý. Kaldýðý otelin aný defterine duygularýný yazan bayan Jeffy, Foça’ya tekrar geleceðini ifade ederek ilçeden ayrýldý. Bu manada bayan Jeffy Genevieve Carayon Mifsud ailesi, bu yazýnýn yazýlma gereðini, bir kez daha ortaya koymuþtur.
Eþgüdümlü iþlerin ayný anda baþlatýlýp, ayný anda tamamlanmasý gerekir. Zaman kaybetmeden baþta Marsilya – Ýtalya (özellikle Ceneviz Bölgesi) ve Yunanistan’da çalýþmalar yapmak için doðru düðmeye basmak gerekmektedir.
“En uzak mesafeye varmak, ilk adýmý atmakla baþlar.” (Çin atasözü)
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...