Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
Saðlýklý ve kilolu insan paradoksu?
Hafif kilolu olanlar daha uzun yaþar. Bunu 3 milyondan fazla insaný inceleyen araþtýrmanýn sonuçlarýndan yola çýkarak birkaç yýldýr biliyoruz. Fakat bu doðru mu?
Dünya`nýn pek çok köþesinde insanlar gittikçe kilo almakta . Dünya saðlýk örgütü (WHO) bizleri kilolu olmanýn getirdiði sonuçlardan dolayý sýk sýk uyarmakta. Bu uyarýlarýnda tüm Avrupa kýtasýnda kilolu veya adipöz olmanýn sonuçlarýndan oluþan hastalýklarýndan yýlda yaklaþýk 1 milyon kiþinin hayatýný kaybettiðini belirtmektedir.
Çok basit bir formül ile kilomuzun normal olup olmadýðýný hesaplayabiliriz BMÝ formülü denen bu formülde kilomuzu (örneðin 70 Kg) boyumuzun cm karesine (örneðin 1.70 cm X 1.70 cm) bölerek aldýðýmýz sonuç 18.5-24.9 arasýndaysa normal, 25-29.5 hafif kilolu, 30-34.9 1. derece adipöz, 35 ve daha yüksek deðerler için 2. derece adipöz olarak tanýmlanýyor. Bu formülün bazý eksikleri olsa da (çocuklarda kullanýlamýyor, göbek yaðýný dikkate almýyor, çok küçük, çok uzun ve kas geliþtiren sporlar yapan insanlarda kullanýlamýyor) basit olduðu için halen yaygýn kullanýlmakta.
Fakat yaþamýn uzunluðu ve kilolu olma arasýnda bir iliþki var mý gerçekten?
Yine WHO istatistiklerine bakarsak en çýta gibi olan uluslara örnek olan Özbekistan ve Türkmenistan`da yaþam beklentisi 65-69 yýl iken. Avrupa`daki en gürbüz toplumlara örnek olabilecek Britanya adasýnda veya daha orta gürbüzler klasmanýnda yer alan Federal Almanya`da yaþam beklentisi yaklaþýk 80 yýldýr. Demek ki baðlantýlar daha kompleks. Tabi burada saðlýk hizmetlerine ulaþabilme açýsýndan olan farklarý da göz önünde bulundurmak þarttýr.
Týp II diyabet (yaþlýlýk diyabeti), hipertansiyon, koroner arter hastalýðý ile kilolu olma arasýndaki var olan iliþki tartýþmasýz kabul edilmektedir.
Sorumuz þu aslýnda hafif kilolu olma (yani BMÝ deðeri 30 veya daha az olanlar) gerçekten riskli midir?
Kapsamlý eski araþtýrmalar en iyi yaþamsal prognozun BMÝ deðeri 25 civarý olanlarda olduðunu göstermiþtir. Bu araþtýrmalarda dikkati çeken mortalite göstergeleri U formunda þekillenmekte. Yani çok düþük kilolarda da yüksek iken orta ya da sýnýr fazla kilolarda az, çok kilolularda yine yükselmektedir
Sýklýkla biraz kilolu olanlarda mortalite (buradaki mortalite genel tüm hastalýklarý kapsayan) normal kilolulara göre daha düþük bulunmuþtur..
2007 yýlýnda Amerikan NHANES araþtýrmasýnda (K. Flegal 2007 Jama) çok düþük kilolu ve çok adipöz kilolularda mortalite normal kilolu ve kilolu yani BMÝ deðeri 30 kadar olan kiþilere göre daha yüksek bulunmuþtur.
Fegal ve arkadaþlarý daha sonra yaklaþýk 97 araþtýrmayý kapsayan (3 milyon kiþi) bir inceleme araþtýrmasý yapmýþlar. Bu araþtýrmanýn sonucu BMÝ deðeri 25-30 arasý olanlarýn belli bir zaman sürecinde mortalitelerinin normal kilolulara göre daha düþük olduðunu görmüþler.
Bu hafif kilolu durumun can yeleði gibi yaþamý uzattýðýný belirtmiþlerdir. BMÝ deðeri 30‘dan fazla olanlarda yine riskin arttýðýný görmüþlerdir. Bu araþtýrmanýn sonucuna göre BMÝ deðeri 25-30 arasýnda olanlarýn mortalitesi normal BMÝ‘de yani 18.5-24.9 arasýnda olanlara göre % 6 oranýnda düþük bulunmuþtur. Hatta BMÝ deðeri 30-35 olan 1. derece adipözlerin normal BMÝ‘li yani 18.5-24.9 arasý olanlara göre mortalitesinin % 5 daha düþük olduðunu bulmuþlardýr. Esas risk BMÝ deðeri 35 ve daha çok olanlarda görülmüþ, orada mortalite normal BMÝ deðeri olanlara göre %29 oranýnda artmýþ bulunmuþtur. Hatta mortaliteye etki edebilecek etkenler elemine edildikten sonra da (sigara, baþka hastalýklar gibi) sonuçlarda fark görülmemiþtir.
Bu sonuçlar kilo almaya davet þeklinde kesinlikle anlaþýlmasýn. Tartýþýlmazdýr ki þeker hastalýðý, kanser, böbrek hastalýðý kilolularda daha sýk görülmektedir.
Burada asýl tartýþýlmak istenilen riskli olma sýnýrýnýn nerede çizilmesi gerektiðidir.
Saðlýklý kilolu paradoksunu açýklama yolunda pek çok fikir üretilmiþ. Kimi BMÝ deðeri 25 ve üzeri olanlar riskli olduklarýndan daha iyi kontrol edilmekteler bu kiþilere çabuk müdahale edildiði için uzun yaþamaktadýrlar demekteler. Bir baþka açýklama ise bu kiþilerin daha çok yaðlarý olduðundan kronik ilerleyici bir hastalýk halinde bu rezervlerinin onlarý daha dirençli yapmakta olduðudur.
JAMA dergisinde Dr. Heymsfield ve Dr. vom Pennington (Biomedical Research center Loisian) yazdýðý gibi acaba bugünkü kilolu tanýmý ile ilgili korkularýmýz yersiz mi?
Sýrf BMÝ risk analizi de yeterli deðildir. Cinsiyet, ýrk, yaþ ve fitnes, kas kitlesi, göbek çevresi bu formülde yerini bulamamaktadýr. Oysa hastalanma ve mortalite olasýlýðýnda bu faktörlerin önemi var. Ýþin ilginci 1942 yýlýnda BMÝ formülünü tanýmlayan kiþi bir doktor ya da epidemiyolog deðil bir istatistikçi. ABD‘de bir sigorta þirketinde sigortalýlar için risk analizi yaparken yaþam uzunluðu ve kilo arasýndaki iliþkiyi fark edince bu formülü tanýmlamýþ. Bunun üzerine sigorta þirketi tamamen rasgele norm deðerlerini içeren tabelalar oluþturmuþ. Bu tabelalar sonra (WHO) Dünya Saðlýk Örgütü tarafýndan 1997 yýlýnda gözden geçirilmiþ norm deðerleri biraz daha da aþaðý çekilmiþ.
.
Bugün için BMÝ deðeri 25 ve üzerinde olanlarda mortalite kanýta dayalý olarak daha düþük bulunmuþken 25 ve üzeri BMÝ deðeri olan kiþiler halen kilolu tarifine dolayýsýyla riskli tarifine girmekteler
Son yýllarda göbek, kalça çevresi ölçümü ile BMÝ‘nin yetersiz kaldýðý riskli durumlara çözümler aranmaktadýr.
Heymsfield ve Cefalu (JAMA) yayýnlarýnda bugün elimizde olan kanýta dayanan bu verilere göre BMÝ deðeri 25‘den yüksek olan (halen kilolu kabul edilen) ve kronik baþka bir hastalýðý olan kiþilere kilo vermelerini söylemenin sorgulanmasý gerektiðini belirtiyorlar.
BMÝ 25 üzeri deðerler artýk neredeyse ideal olarak görülmüþken Kanada`dan gelen yeni bir araþtýrma bu eforiyi biraz kýrar gibi oldu.
Mount Sýnai Hastanesi Kanada`da ki diyabetologlar (endokrinolog) Ravi Retnakaran liderliðinde son 10 yýl yayýnlanan 60000 kiþiyi kapsayan araþtýrmalarý incelemiþler. Özellikle BMÝ yanýnda diyabet, kan basýncý, kolesterol yüksekliði yanýnda ölüm ve kalp hastalýðý sýklýðýný da inceleyen araþtýrmalarý seçmiþler. Bu veriler ile kiþiler daha saðlýklýyken normal kilolu, hafif kilolu ve adipöz hastalarýn mortalite risklerini karþýlaþtýrmýþlar. Ýlk 10 yýl normal, az kilolu ve adipöz kiþiler arasýnda mortalite riski arasýnda fark görülmemiþ. 10 yýl sonra kan basýncý, þekeri, kolesterolü normal dahi olsa az kilolu ve adipöz kiþilerde mortalite riski daha yüksek bulunmuþ. BMÝ deðeri 30 ve üzeri olan kiþilerde ise normal kiloda olanlara göre (tansiyonu, þekeri, kolesterol deðerleri normal olsa da) kalp krizi, beyin felci ve mortalite oranlarýnda %24 artýþ bulunmuþ.
Bu araþtýrmaya göre saðlýklý kilolu insan diye bir þey yoktur, sorun sadece bir zaman sorunudur. Metabolik deðerler daha bozulmadan bile kilo yüksekliði her zaman risk içerir.
Bütün bu araþtýrmalar ýþýðýnda yüksek kilonun uzun vadede zararlarý tartýþmasýzdýr.
Bu bilgiler ýþýðýnda kilolu olan ve henüz metabolik normal olan kiþilerin rutinlerine saðlýklý beslenme ve bol hareket katarak yaþam stillerini deðiþtirmeleri önem kazanmakta.
Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
nazan.walpoth@insel.ch
Hafif kilolu olanlar daha uzun yaþar. Bunu 3 milyondan fazla insaný inceleyen araþtýrmanýn sonuçlarýndan yola çýkarak birkaç yýldýr biliyoruz. Fakat bu doðru mu?
Dünya`nýn pek çok köþesinde insanlar gittikçe kilo almakta . Dünya saðlýk örgütü (WHO) bizleri kilolu olmanýn getirdiði sonuçlardan dolayý sýk sýk uyarmakta. Bu uyarýlarýnda tüm Avrupa kýtasýnda kilolu veya adipöz olmanýn sonuçlarýndan oluþan hastalýklarýndan yýlda yaklaþýk 1 milyon kiþinin hayatýný kaybettiðini belirtmektedir.
Çok basit bir formül ile kilomuzun normal olup olmadýðýný hesaplayabiliriz BMÝ formülü denen bu formülde kilomuzu (örneðin 70 Kg) boyumuzun cm karesine (örneðin 1.70 cm X 1.70 cm) bölerek aldýðýmýz sonuç 18.5-24.9 arasýndaysa normal, 25-29.5 hafif kilolu, 30-34.9 1. derece adipöz, 35 ve daha yüksek deðerler için 2. derece adipöz olarak tanýmlanýyor. Bu formülün bazý eksikleri olsa da (çocuklarda kullanýlamýyor, göbek yaðýný dikkate almýyor, çok küçük, çok uzun ve kas geliþtiren sporlar yapan insanlarda kullanýlamýyor) basit olduðu için halen yaygýn kullanýlmakta.
Fakat yaþamýn uzunluðu ve kilolu olma arasýnda bir iliþki var mý gerçekten?
Yine WHO istatistiklerine bakarsak en çýta gibi olan uluslara örnek olan Özbekistan ve Türkmenistan`da yaþam beklentisi 65-69 yýl iken. Avrupa`daki en gürbüz toplumlara örnek olabilecek Britanya adasýnda veya daha orta gürbüzler klasmanýnda yer alan Federal Almanya`da yaþam beklentisi yaklaþýk 80 yýldýr. Demek ki baðlantýlar daha kompleks. Tabi burada saðlýk hizmetlerine ulaþabilme açýsýndan olan farklarý da göz önünde bulundurmak þarttýr.
Týp II diyabet (yaþlýlýk diyabeti), hipertansiyon, koroner arter hastalýðý ile kilolu olma arasýndaki var olan iliþki tartýþmasýz kabul edilmektedir.
Sorumuz þu aslýnda hafif kilolu olma (yani BMÝ deðeri 30 veya daha az olanlar) gerçekten riskli midir?
Kapsamlý eski araþtýrmalar en iyi yaþamsal prognozun BMÝ deðeri 25 civarý olanlarda olduðunu göstermiþtir. Bu araþtýrmalarda dikkati çeken mortalite göstergeleri U formunda þekillenmekte. Yani çok düþük kilolarda da yüksek iken orta ya da sýnýr fazla kilolarda az, çok kilolularda yine yükselmektedir
Sýklýkla biraz kilolu olanlarda mortalite (buradaki mortalite genel tüm hastalýklarý kapsayan) normal kilolulara göre daha düþük bulunmuþtur..
2007 yýlýnda Amerikan NHANES araþtýrmasýnda (K. Flegal 2007 Jama) çok düþük kilolu ve çok adipöz kilolularda mortalite normal kilolu ve kilolu yani BMÝ deðeri 30 kadar olan kiþilere göre daha yüksek bulunmuþtur.
Fegal ve arkadaþlarý daha sonra yaklaþýk 97 araþtýrmayý kapsayan (3 milyon kiþi) bir inceleme araþtýrmasý yapmýþlar. Bu araþtýrmanýn sonucu BMÝ deðeri 25-30 arasý olanlarýn belli bir zaman sürecinde mortalitelerinin normal kilolulara göre daha düþük olduðunu görmüþler.
Bu hafif kilolu durumun can yeleði gibi yaþamý uzattýðýný belirtmiþlerdir. BMÝ deðeri 30‘dan fazla olanlarda yine riskin arttýðýný görmüþlerdir. Bu araþtýrmanýn sonucuna göre BMÝ deðeri 25-30 arasýnda olanlarýn mortalitesi normal BMÝ‘de yani 18.5-24.9 arasýnda olanlara göre % 6 oranýnda düþük bulunmuþtur. Hatta BMÝ deðeri 30-35 olan 1. derece adipözlerin normal BMÝ‘li yani 18.5-24.9 arasý olanlara göre mortalitesinin % 5 daha düþük olduðunu bulmuþlardýr. Esas risk BMÝ deðeri 35 ve daha çok olanlarda görülmüþ, orada mortalite normal BMÝ deðeri olanlara göre %29 oranýnda artmýþ bulunmuþtur. Hatta mortaliteye etki edebilecek etkenler elemine edildikten sonra da (sigara, baþka hastalýklar gibi) sonuçlarda fark görülmemiþtir.
Bu sonuçlar kilo almaya davet þeklinde kesinlikle anlaþýlmasýn. Tartýþýlmazdýr ki þeker hastalýðý, kanser, böbrek hastalýðý kilolularda daha sýk görülmektedir.
Burada asýl tartýþýlmak istenilen riskli olma sýnýrýnýn nerede çizilmesi gerektiðidir.
Saðlýklý kilolu paradoksunu açýklama yolunda pek çok fikir üretilmiþ. Kimi BMÝ deðeri 25 ve üzeri olanlar riskli olduklarýndan daha iyi kontrol edilmekteler bu kiþilere çabuk müdahale edildiði için uzun yaþamaktadýrlar demekteler. Bir baþka açýklama ise bu kiþilerin daha çok yaðlarý olduðundan kronik ilerleyici bir hastalýk halinde bu rezervlerinin onlarý daha dirençli yapmakta olduðudur.
JAMA dergisinde Dr. Heymsfield ve Dr. vom Pennington (Biomedical Research center Loisian) yazdýðý gibi acaba bugünkü kilolu tanýmý ile ilgili korkularýmýz yersiz mi?
Sýrf BMÝ risk analizi de yeterli deðildir. Cinsiyet, ýrk, yaþ ve fitnes, kas kitlesi, göbek çevresi bu formülde yerini bulamamaktadýr. Oysa hastalanma ve mortalite olasýlýðýnda bu faktörlerin önemi var. Ýþin ilginci 1942 yýlýnda BMÝ formülünü tanýmlayan kiþi bir doktor ya da epidemiyolog deðil bir istatistikçi. ABD‘de bir sigorta þirketinde sigortalýlar için risk analizi yaparken yaþam uzunluðu ve kilo arasýndaki iliþkiyi fark edince bu formülü tanýmlamýþ. Bunun üzerine sigorta þirketi tamamen rasgele norm deðerlerini içeren tabelalar oluþturmuþ. Bu tabelalar sonra (WHO) Dünya Saðlýk Örgütü tarafýndan 1997 yýlýnda gözden geçirilmiþ norm deðerleri biraz daha da aþaðý çekilmiþ.
.
Bugün için BMÝ deðeri 25 ve üzerinde olanlarda mortalite kanýta dayalý olarak daha düþük bulunmuþken 25 ve üzeri BMÝ deðeri olan kiþiler halen kilolu tarifine dolayýsýyla riskli tarifine girmekteler
Son yýllarda göbek, kalça çevresi ölçümü ile BMÝ‘nin yetersiz kaldýðý riskli durumlara çözümler aranmaktadýr.
Heymsfield ve Cefalu (JAMA) yayýnlarýnda bugün elimizde olan kanýta dayanan bu verilere göre BMÝ deðeri 25‘den yüksek olan (halen kilolu kabul edilen) ve kronik baþka bir hastalýðý olan kiþilere kilo vermelerini söylemenin sorgulanmasý gerektiðini belirtiyorlar.
BMÝ 25 üzeri deðerler artýk neredeyse ideal olarak görülmüþken Kanada`dan gelen yeni bir araþtýrma bu eforiyi biraz kýrar gibi oldu.
Mount Sýnai Hastanesi Kanada`da ki diyabetologlar (endokrinolog) Ravi Retnakaran liderliðinde son 10 yýl yayýnlanan 60000 kiþiyi kapsayan araþtýrmalarý incelemiþler. Özellikle BMÝ yanýnda diyabet, kan basýncý, kolesterol yüksekliði yanýnda ölüm ve kalp hastalýðý sýklýðýný da inceleyen araþtýrmalarý seçmiþler. Bu veriler ile kiþiler daha saðlýklýyken normal kilolu, hafif kilolu ve adipöz hastalarýn mortalite risklerini karþýlaþtýrmýþlar. Ýlk 10 yýl normal, az kilolu ve adipöz kiþiler arasýnda mortalite riski arasýnda fark görülmemiþ. 10 yýl sonra kan basýncý, þekeri, kolesterolü normal dahi olsa az kilolu ve adipöz kiþilerde mortalite riski daha yüksek bulunmuþ. BMÝ deðeri 30 ve üzeri olan kiþilerde ise normal kiloda olanlara göre (tansiyonu, þekeri, kolesterol deðerleri normal olsa da) kalp krizi, beyin felci ve mortalite oranlarýnda %24 artýþ bulunmuþ.
Bu araþtýrmaya göre saðlýklý kilolu insan diye bir þey yoktur, sorun sadece bir zaman sorunudur. Metabolik deðerler daha bozulmadan bile kilo yüksekliði her zaman risk içerir.
Bütün bu araþtýrmalar ýþýðýnda yüksek kilonun uzun vadede zararlarý tartýþmasýzdýr.
Bu bilgiler ýþýðýnda kilolu olan ve henüz metabolik normal olan kiþilerin rutinlerine saðlýklý beslenme ve bol hareket katarak yaþam stillerini deðiþtirmeleri önem kazanmakta.
Doç. Dr. B. Nazan Walpoth
nazan.walpoth@insel.ch
"Doç. Dr. B. Nazan Walpoth" bütün yazýlarý için týklayýn...