Tayfun ÖZKAYA
SEBZE, MEYVEDE KÝM KAZANIYOR
Çiftçi ve tüketici deðil þüphesiz. Altý yýl geriye gidelim. 2010 yýlýnda bu aylarda kýsaca Hâl Kanunu denilen yasa tartýþýlarak deðiþmiþti. O yýllarda yasa çýkarýlýrken yetkililer sebze, meyve fiyatlarýnýn makul düzeylerde oluþacaðýný, enflasyonun düþeceðini, gýda güvenliðinin saðlanacaðýný ileri sürmüþlerdi. Yasayý çiftçi ve tüketicilere sempatik göstermek için, pazarlarda çiftçilere %20, hâllerde ise üretici örgütlerine %10 pay ayrýlmasý yasada belirtilmiþti. Acý ilacý þekere bulama taktiði idi. Bu da bir Çin savaþ stratejisi idi. Yoksa üretici örgütlerinin böyle bir gücü yoktu ve bu ayrýlan yerler hiçbir zaman dolmadý. Ama bu arada birçoðunun kafasý karýþtý ve toplum için iyi þeyler yapýldýðý kanýsýna vardýlar. Yasayý desteklediler veya karþý çýkmadýlar.
Hâl yasasý, o zaman da öngördüðümüz gibi süpermarketlere güç kazandýrdý. Hâle girmeden ürün almalarý yasalaþtý. Hâldeki kabzýmallar bu tehlikeyi o zaman görmüþlerdi. Tabii o günlerde onlar epeyce güçlü idi. Çiftçi hep en altta kalýyordu. Gene en alttalar. Süpermarketler yasanýn çýktýðý yýldan bu yana güçlendiler ve piyasaya epeyce hâkim oldular. Bu yasadan þüphesiz tüketici de kazanmadý. Rus krizine raðmen marketlerde fiyatlar düþmedi.
Yasada hâllerde büyüklüðüne göre laboratuarlar kurulacaðý, hatta kurmayanlara ceza verileceði yazmakta idi. Bu da gerçekleþmedi. Hâlbuki bu çok önemli bir problem. Akdeniz Üniversitesi Gýda Güvenliði ve Tarýmsal Araþtýrmalar Merkezi’nde yapýlan bir araþtýrma yediðimiz tarým ürünlerinde ciddi düzeylerde tarým ilacý kalýntýsý olduðunu ortaya çýkarmýþtý. (Haberini daha geniþ okumak isteyenler þu adresi týklasýn: bianet.org/bianet/tarim/165871-gidada-pestisit-kalintisi-ve-saglik).
Araþtýrmada 2013 ve 2014 yýllarýnda Ocak-Nisan arasýnda semt pazarlarýndan tesadüfen toplanmýþ 709 domates, biber, hýyar, kabak, çilek, patlýcan ve portakalda 335 pestisit (tarým ilacý) kalýntýsý aranmýþtý. Araþtýrma sonuçlarýna göre bu sebze ve meyvelerin ilk yýl %21’i, ikinci yýl ise %25’i Tarým Bakanlýðý ölçütlerine göre bile kesinlikle yenilmeyecek kadar tarýmsal zehir içeriyor. Þöyle bir benzetme yapalým: Elimizde bir gözünde mermi olan dört gözlü bir Rus ruleti var.
Yasa gýda güvenliðini de saðlamadý. O zaman iddia edilmesine raðmen ne sebze ve meyvede enflasyon dizginlendi, ne de saðlýklý bir ürün saðlandý.
Halbuki kooperatifler, ekolojik köylü pazarlarý, topluluk destekli tarým gruplarý desteklenseydi hem çiftçi hem de tüketici için daha iyi bir ortam oluþabilirdi. Bunun yerine süpermarketler tercih edilmiþ oldu.
Þimdi o zaman neler söylendiðini pek kimse hatýrlamýyor. Bunlarý hatýrlatmak gerekli diye düþündüm.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
Çiftçi ve tüketici deðil þüphesiz. Altý yýl geriye gidelim. 2010 yýlýnda bu aylarda kýsaca Hâl Kanunu denilen yasa tartýþýlarak deðiþmiþti. O yýllarda yasa çýkarýlýrken yetkililer sebze, meyve fiyatlarýnýn makul düzeylerde oluþacaðýný, enflasyonun düþeceðini, gýda güvenliðinin saðlanacaðýný ileri sürmüþlerdi. Yasayý çiftçi ve tüketicilere sempatik göstermek için, pazarlarda çiftçilere %20, hâllerde ise üretici örgütlerine %10 pay ayrýlmasý yasada belirtilmiþti. Acý ilacý þekere bulama taktiði idi. Bu da bir Çin savaþ stratejisi idi. Yoksa üretici örgütlerinin böyle bir gücü yoktu ve bu ayrýlan yerler hiçbir zaman dolmadý. Ama bu arada birçoðunun kafasý karýþtý ve toplum için iyi þeyler yapýldýðý kanýsýna vardýlar. Yasayý desteklediler veya karþý çýkmadýlar.
Hâl yasasý, o zaman da öngördüðümüz gibi süpermarketlere güç kazandýrdý. Hâle girmeden ürün almalarý yasalaþtý. Hâldeki kabzýmallar bu tehlikeyi o zaman görmüþlerdi. Tabii o günlerde onlar epeyce güçlü idi. Çiftçi hep en altta kalýyordu. Gene en alttalar. Süpermarketler yasanýn çýktýðý yýldan bu yana güçlendiler ve piyasaya epeyce hâkim oldular. Bu yasadan þüphesiz tüketici de kazanmadý. Rus krizine raðmen marketlerde fiyatlar düþmedi.
Yasada hâllerde büyüklüðüne göre laboratuarlar kurulacaðý, hatta kurmayanlara ceza verileceði yazmakta idi. Bu da gerçekleþmedi. Hâlbuki bu çok önemli bir problem. Akdeniz Üniversitesi Gýda Güvenliði ve Tarýmsal Araþtýrmalar Merkezi’nde yapýlan bir araþtýrma yediðimiz tarým ürünlerinde ciddi düzeylerde tarým ilacý kalýntýsý olduðunu ortaya çýkarmýþtý. (Haberini daha geniþ okumak isteyenler þu adresi týklasýn: bianet.org/bianet/tarim/165871-gidada-pestisit-kalintisi-ve-saglik).
Araþtýrmada 2013 ve 2014 yýllarýnda Ocak-Nisan arasýnda semt pazarlarýndan tesadüfen toplanmýþ 709 domates, biber, hýyar, kabak, çilek, patlýcan ve portakalda 335 pestisit (tarým ilacý) kalýntýsý aranmýþtý. Araþtýrma sonuçlarýna göre bu sebze ve meyvelerin ilk yýl %21’i, ikinci yýl ise %25’i Tarým Bakanlýðý ölçütlerine göre bile kesinlikle yenilmeyecek kadar tarýmsal zehir içeriyor. Þöyle bir benzetme yapalým: Elimizde bir gözünde mermi olan dört gözlü bir Rus ruleti var.
Yasa gýda güvenliðini de saðlamadý. O zaman iddia edilmesine raðmen ne sebze ve meyvede enflasyon dizginlendi, ne de saðlýklý bir ürün saðlandý.
Halbuki kooperatifler, ekolojik köylü pazarlarý, topluluk destekli tarým gruplarý desteklenseydi hem çiftçi hem de tüketici için daha iyi bir ortam oluþabilirdi. Bunun yerine süpermarketler tercih edilmiþ oldu.
Þimdi o zaman neler söylendiðini pek kimse hatýrlamýyor. Bunlarý hatýrlatmak gerekli diye düþündüm.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...