Sebahattin Karaca
FOÇA TATÝL KÖYÜNÜN YAPILIÞ HÝKAYESÝ
1960’lý yýllarda, Ýzmir civarýnda herhangi bir kasabaya tatil köyü yapýlmasýna karar verildiðinde Emek Ýnþaat ve Maliye Bakanlýðý’ndan gelen memurlardan oluþmuþ bir heyet nerede yapýlmasý gerektiðini belirleyecekler. Yani Kuþadasý mý, Çeþme mi, Foça mý?
Ýzmir’de maliye binasýnda yapýlan toplantý sýrasýnda, o zamanlar Emekli Sandýðý’nda muhtesebat genel müdürü olan Münir Kinþan’ýn babasý olan Akif Bey, heyetin baþýndaki Zeki beye:
-Zeki Bey! Der. “Madem karar vereceksiniz bir tatil köyü yapmaya, ben size bir de Foça’yý görmenizi tavsiye ederim.”
O da kendisine:
-Evet, programýmýzda zaten Foça da var, der.
-Ben de buna çok sevindim, der devam eder Akif Bey:
-O halde lütfen Foça’ya vardýðýnýzda, Deðirmenlikler’den (Eski Foça yolundan Foça’ya giriþ noktasý) Foça’yý bir seyredin. Sonra Foça’yý bir gezin, dolaþýn. Eminim ki çok beðeneceksiniz.
Düþünün bir kere! O zaman Foça’da sadece 2 katlý taþ evler var.
Zeki Bey:
- Ben zaten düþünüyordum; ama sen madem tavsiye ediyorsun, Foça’nýn üzerinde daha aðýrlýklý duracaðým.” der.
Daha sonra Zeki Beyin kahveyi çok sevdiðini öðrenirler. Öyle ki arabasýnda kahve, cezve, kanela taþýrmýþ. Foça’ya geldiðinde gerçekten Deðirmenlik tepesinde durmuþ ve dediði gibi yapmýþ: Kahvesini içerek Foça’yý seyretmiþ.
Belediye Baþkaný Selçuk Dirim hasta olduðu için heyeti, baþkan vekili Osman Mert, Foça eþrafýndan Aycan Dirim ve Reha Midilli karþýlamýþ ve onlara Foça’yý gezdirmiþler. Heyeti köy yapýlabilecek arazilere götürmüþler. Heyet, tatil köyünün yapýldýðý alaný beðenmiþ. Bunun üzerine Reha Bey öne çýkarak “Bu bölgede benim de arazilerim var, köy için feda eder, bedelsiz olarak vermeyi taahhüt ederim.” demiþ. Baþkan vekili Osman Mert ise “Biz de belediyeye ait mülkleri bilabedel Emekli Sandýðý’na tatil köyü yapma amaçlý baðýþlarýz.” diyerek söz vermiþ.
KONUKLAR ANKARA’DAN OLUNCA.
O arada belediyeye, heyetin Foça’da yemek yiyeceði haberi gelir; ama o yýllarda sadece Büyük Deniz çarþýsý var ve çarþýda iki tane lokanta var. Aþçý Muhittin’in ve aþçý Mustafa’nýn lokantalarý bunlar. Ancak onlar da heyeti aðýrlayacak durumda deðil. Bu nedenle bu heyet buralara getirilmez diye düþünmüþ herkes. Bunun üzerine Nadire Sanlý Hanýmýn çeyizinin açýlmasýna, çatal - býçak vesairenin oradan alýnmasýna; yine Nadire Hanýmýn evinde yemekler yapýlmasýna karar verilmiþ. Nadire Hanýmýn evinde piþen yemekler, servis tabaklarý, çatal, býçak, kaþýklarla birlikte þimdiki taksi duraðýnýn olduðu yerde bulunan ve belediye hizmetlerinin verildiði, 1800’lü yýllarda yapýlmýþ iki katlý eski taþ binanýn altýndaki þehir kulübüne getirilmiþ. (Bu taþ bina da diðerleri gibi 1980’li yýllarýn ortalarýnda belediyece yýktýrýlmýþtýr.)
SIKI PAZARLIK YAPILIR.
Misafirler burada aðýrlanýp memnun edildikten sonra uðurlanmýþlar. Daha sonra tatil köyünün Foça’da yapýlmasý kararýnýn alýndýðý haberi gelmiþ. Bu arada Foçalýlar, þimdiki tatil köyünün olduðu alanýn beðenildiðini öðrenmiþler. Belediye Baþkaný Selçuk Dirim, baþkan vekili Osman Mert daha sonra 3. kez belediye baþkaný olan Mustafa Konuk birçok kez mülk sahiplerini ile birlikte mülkiyet sorunlarýný halletmek için Ankara’ya davet edilmiþler ve Ankara Palas’ta aðýrlanmýþlar. Bu alanýn içerisinde belediyeye ait arsalar da var; heyet sadece bu arsayý deðil, arsalarýn karþýsýnda yine mülkiyeti belediyeye ait olan adayý da istemiþ.
- Bu adayý bize vermezseniz günün birinde rakip bir þirket gelir adayý alýr. Biz bu alanda iþletmecilik yaparken beklenmedik sýkýntýlar yaþayabiliriz, demiþler.
Bunun üzerine Belediye Baþkaný Selçuk Dirim’e vekalet eden Baþkan Yardýmcýsý Osman Mert’in þakayla karýþýk:
- Veririz; ama karþýlýðýnda 50 bin lira alýrýz, demesi üzerine heyet baþkaný Zeki Bey, Belediye Baþkan Vekili Osman Mert’e:
-Tamam baþkan, tamam veririz; ama karþýlýðýnda adanýn ve bu bölgedeki belediyeye ait olan tüm parsellerin tapularýný alýrýz, der. (Sözü edilen ada 2200 metre karelik bir yer.)
-“Biz size 50 bin TL verelim; ama parsellerin tamamýný bu paranýn içerisine dahil edelim.” demiþ.
Karþýlýklý görüþmeler doðrultusunda 50 bin TL karþýlýðýnda ada ve tatil köyü içerisinde kalan mülkler Emekli Sandýðý mülkiyetine geçmiþ.
Bu arada bölgede tarlasý olan örneðin Mustafa D. - Münip D. gibi diðer bazý aileler ile Ýzmir Efes Oteli’nde yapýlan sýký pazarlýkla tarlalarýnýn karþýlýðýnda o günün koþullarýnda önemli sayýlacak paralar alýrlar. Reha Midilli ise, zeytinliklerini, hasatý kendinde kalmasý kaydý þartý ile bila bedel (ücretsiz) verir.
FRANSIZLAR DEVREYE GÝRDÝ.
Belediye, parselleri Emekli Sandýðý’na devrettikten sonra, dünyanýn ilk tatil köylerinin kurucularý olan Gilbert Trigano ve Gerard Blitz ile temasa geçilmiþ, onlarýn önerileri doðrultusunda, Emekli Sandýðý’nýn kaynaklarý ile Foça’da Tatil Köyü yapýlmasý fikri, Turizm Bakanlýðý’nýn da uygun görmesi ve kabul etmesi ile karar altýna alýndý.
Emekli Sandýðý Emek Ýnþaat’tan, Tali Bey isminde bir mimar gelmiþ. Tali Bey ve arkadaþlarý, Fransýz Tatil Köyü (Club Med) mühendisleri ile birlikte alanda çalýþmaya baþlamýþlar. Hemen hemen tüm planlama Tali Köprülü (Proje Müdürü) yönetiminde gerçekleþmiþ ve tatil köyü, büyük merhalelerden sonra inþa edilmiþ.
Sonuç itibarý ile 1967 yýlýnda Emekli Sandýðý tarafýndan inþaatý tamamlanan Tatil Köyü, beklenildiði gibi, baþýndan beri projenin içinde olan, Club Med’e iþletilmek üzere 35 yýllýðýna kiraya verilmiþtir.
TATÝL KÖYÜ DÝÐERLERÝNE HEP ÖRNEK OLDU.
Foça Club Med, kendinden sonra Türkiye’de yapýlmasý planlanan diðer tatil köylerine 35 yýl boyunca kurulum, teknik ve iþletmecilik konularýnda örnek teþkil etti.
Club Med, Foça’ya önceleri aðýrlýklý olarak Fransýzlarý getirdi. Bu sayede çok ciddi bir kültür alýþveriþi baþladý. Ýlerleyen yýllarda dünya turizm rekabeti içerisinde Club Med, baþka ülkelere de açýldý. Bu sayede Foça’ya orta Avrupa’nýn pek çok ülkesinden turist geldi.
TATÝL KÖYÜ FOÇALI GENÇLERE ÝÞ VE GENDÝNÝ GELÝÞTÝRME ÝMKANI VERDÝ.
Foçalý gençler herhangi bir turizm okuluna gitmeden, Club Med’in kurucularýndan Gilbert Trigano’nun “Club Med’de Nezaket baþlý baþýna bir meslektir. Bu, iþten daha fazlasýdýr, bir hayat tarzý ve tercihtir.’’ sözleri ýþýðýnda davranýþ ve mesleki hususlarda kendilerini yetiþtirdiler. Dünyanýn her yerinde ve her türlü turistik iþletmede çalýþabilecek kývama geldiler, kalifiye eleman veya yönetici oldular.
Club Med, iþletme sýrasýnda Foçalý gençlere okul gibi eðitim vermiþ, dil öðrenmelerini saðlamýþ, vizyonlarýnýn geliþimine katkýda bulunmuþtur.
FOÇALININ HAKKI
Türkiye’de turizm yokken, tatil köyü sayesinde Foça’da turizm vardý dedirtti. Tatil köyü yapýlýrken, emeði ve hakký geçen, teþvik olsun diye arsasýný, tarlasýný çok ucuza veren veya baðýþlayan herkese, Foça halký minnettardýr ve minnettar olmalýdýr. Ben bir turizmci olarak, ömür boyu minnettar olacaðým. Çünkü cumhuriyet döneminde, tatil köyü, Foça’ya en çok katma deðer saðlayan kuruluþlarýn baþýnda gelir.
BUGÜNE GELÝNDÝÐÝNDE ( ACI SON)
Bugün atýl ve berbat durumda olan tatil köyü, yürek yakmaktadýr. Yatýrým sýrasýnda, onca emeði geçen ve onca özveride bulunan Foçalýlarýn kemikleri sýzlamaktadýr.
Þimdi, bu atýl tesis üzerinde, devletten daha çok Foçalýnýn hakký vardýr. Bu baðlamda her ne olacaksa olsun, yeter ki Foçalýlarýn rýzasý olmadan olmasýn.
Her kim ki, tatil köyünün bu duruma düþmesi için bir fiske taþý koyduysa, büyük ayýp etmiþtir.
Bu ayýbýn hesabýný suçlulardan tarih bir gün soracaktýr. Bundan eminim.
Bir baþka yazýmda, her yönüyle, bir zamanlar Türkiye’nin ilk ve Foça’nýn en güzel tesisi olan tatil köyünün neden bu hale geldiðinin gerçek sebeplerini sizlerle paylaþmak dileðiyle...
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
1960’lý yýllarda, Ýzmir civarýnda herhangi bir kasabaya tatil köyü yapýlmasýna karar verildiðinde Emek Ýnþaat ve Maliye Bakanlýðý’ndan gelen memurlardan oluþmuþ bir heyet nerede yapýlmasý gerektiðini belirleyecekler. Yani Kuþadasý mý, Çeþme mi, Foça mý?
Ýzmir’de maliye binasýnda yapýlan toplantý sýrasýnda, o zamanlar Emekli Sandýðý’nda muhtesebat genel müdürü olan Münir Kinþan’ýn babasý olan Akif Bey, heyetin baþýndaki Zeki beye:
-Zeki Bey! Der. “Madem karar vereceksiniz bir tatil köyü yapmaya, ben size bir de Foça’yý görmenizi tavsiye ederim.”
O da kendisine:
-Evet, programýmýzda zaten Foça da var, der.
-Ben de buna çok sevindim, der devam eder Akif Bey:
-O halde lütfen Foça’ya vardýðýnýzda, Deðirmenlikler’den (Eski Foça yolundan Foça’ya giriþ noktasý) Foça’yý bir seyredin. Sonra Foça’yý bir gezin, dolaþýn. Eminim ki çok beðeneceksiniz.
Düþünün bir kere! O zaman Foça’da sadece 2 katlý taþ evler var.
Zeki Bey:
- Ben zaten düþünüyordum; ama sen madem tavsiye ediyorsun, Foça’nýn üzerinde daha aðýrlýklý duracaðým.” der.
Daha sonra Zeki Beyin kahveyi çok sevdiðini öðrenirler. Öyle ki arabasýnda kahve, cezve, kanela taþýrmýþ. Foça’ya geldiðinde gerçekten Deðirmenlik tepesinde durmuþ ve dediði gibi yapmýþ: Kahvesini içerek Foça’yý seyretmiþ.
Belediye Baþkaný Selçuk Dirim hasta olduðu için heyeti, baþkan vekili Osman Mert, Foça eþrafýndan Aycan Dirim ve Reha Midilli karþýlamýþ ve onlara Foça’yý gezdirmiþler. Heyeti köy yapýlabilecek arazilere götürmüþler. Heyet, tatil köyünün yapýldýðý alaný beðenmiþ. Bunun üzerine Reha Bey öne çýkarak “Bu bölgede benim de arazilerim var, köy için feda eder, bedelsiz olarak vermeyi taahhüt ederim.” demiþ. Baþkan vekili Osman Mert ise “Biz de belediyeye ait mülkleri bilabedel Emekli Sandýðý’na tatil köyü yapma amaçlý baðýþlarýz.” diyerek söz vermiþ.
KONUKLAR ANKARA’DAN OLUNCA.
O arada belediyeye, heyetin Foça’da yemek yiyeceði haberi gelir; ama o yýllarda sadece Büyük Deniz çarþýsý var ve çarþýda iki tane lokanta var. Aþçý Muhittin’in ve aþçý Mustafa’nýn lokantalarý bunlar. Ancak onlar da heyeti aðýrlayacak durumda deðil. Bu nedenle bu heyet buralara getirilmez diye düþünmüþ herkes. Bunun üzerine Nadire Sanlý Hanýmýn çeyizinin açýlmasýna, çatal - býçak vesairenin oradan alýnmasýna; yine Nadire Hanýmýn evinde yemekler yapýlmasýna karar verilmiþ. Nadire Hanýmýn evinde piþen yemekler, servis tabaklarý, çatal, býçak, kaþýklarla birlikte þimdiki taksi duraðýnýn olduðu yerde bulunan ve belediye hizmetlerinin verildiði, 1800’lü yýllarda yapýlmýþ iki katlý eski taþ binanýn altýndaki þehir kulübüne getirilmiþ. (Bu taþ bina da diðerleri gibi 1980’li yýllarýn ortalarýnda belediyece yýktýrýlmýþtýr.)
SIKI PAZARLIK YAPILIR.
Misafirler burada aðýrlanýp memnun edildikten sonra uðurlanmýþlar. Daha sonra tatil köyünün Foça’da yapýlmasý kararýnýn alýndýðý haberi gelmiþ. Bu arada Foçalýlar, þimdiki tatil köyünün olduðu alanýn beðenildiðini öðrenmiþler. Belediye Baþkaný Selçuk Dirim, baþkan vekili Osman Mert daha sonra 3. kez belediye baþkaný olan Mustafa Konuk birçok kez mülk sahiplerini ile birlikte mülkiyet sorunlarýný halletmek için Ankara’ya davet edilmiþler ve Ankara Palas’ta aðýrlanmýþlar. Bu alanýn içerisinde belediyeye ait arsalar da var; heyet sadece bu arsayý deðil, arsalarýn karþýsýnda yine mülkiyeti belediyeye ait olan adayý da istemiþ.
- Bu adayý bize vermezseniz günün birinde rakip bir þirket gelir adayý alýr. Biz bu alanda iþletmecilik yaparken beklenmedik sýkýntýlar yaþayabiliriz, demiþler.
Bunun üzerine Belediye Baþkaný Selçuk Dirim’e vekalet eden Baþkan Yardýmcýsý Osman Mert’in þakayla karýþýk:
- Veririz; ama karþýlýðýnda 50 bin lira alýrýz, demesi üzerine heyet baþkaný Zeki Bey, Belediye Baþkan Vekili Osman Mert’e:
-Tamam baþkan, tamam veririz; ama karþýlýðýnda adanýn ve bu bölgedeki belediyeye ait olan tüm parsellerin tapularýný alýrýz, der. (Sözü edilen ada 2200 metre karelik bir yer.)
-“Biz size 50 bin TL verelim; ama parsellerin tamamýný bu paranýn içerisine dahil edelim.” demiþ.
Karþýlýklý görüþmeler doðrultusunda 50 bin TL karþýlýðýnda ada ve tatil köyü içerisinde kalan mülkler Emekli Sandýðý mülkiyetine geçmiþ.
Bu arada bölgede tarlasý olan örneðin Mustafa D. - Münip D. gibi diðer bazý aileler ile Ýzmir Efes Oteli’nde yapýlan sýký pazarlýkla tarlalarýnýn karþýlýðýnda o günün koþullarýnda önemli sayýlacak paralar alýrlar. Reha Midilli ise, zeytinliklerini, hasatý kendinde kalmasý kaydý þartý ile bila bedel (ücretsiz) verir.
FRANSIZLAR DEVREYE GÝRDÝ.
Belediye, parselleri Emekli Sandýðý’na devrettikten sonra, dünyanýn ilk tatil köylerinin kurucularý olan Gilbert Trigano ve Gerard Blitz ile temasa geçilmiþ, onlarýn önerileri doðrultusunda, Emekli Sandýðý’nýn kaynaklarý ile Foça’da Tatil Köyü yapýlmasý fikri, Turizm Bakanlýðý’nýn da uygun görmesi ve kabul etmesi ile karar altýna alýndý.
Emekli Sandýðý Emek Ýnþaat’tan, Tali Bey isminde bir mimar gelmiþ. Tali Bey ve arkadaþlarý, Fransýz Tatil Köyü (Club Med) mühendisleri ile birlikte alanda çalýþmaya baþlamýþlar. Hemen hemen tüm planlama Tali Köprülü (Proje Müdürü) yönetiminde gerçekleþmiþ ve tatil köyü, büyük merhalelerden sonra inþa edilmiþ.
Sonuç itibarý ile 1967 yýlýnda Emekli Sandýðý tarafýndan inþaatý tamamlanan Tatil Köyü, beklenildiði gibi, baþýndan beri projenin içinde olan, Club Med’e iþletilmek üzere 35 yýllýðýna kiraya verilmiþtir.
TATÝL KÖYÜ DÝÐERLERÝNE HEP ÖRNEK OLDU.
Foça Club Med, kendinden sonra Türkiye’de yapýlmasý planlanan diðer tatil köylerine 35 yýl boyunca kurulum, teknik ve iþletmecilik konularýnda örnek teþkil etti.
Club Med, Foça’ya önceleri aðýrlýklý olarak Fransýzlarý getirdi. Bu sayede çok ciddi bir kültür alýþveriþi baþladý. Ýlerleyen yýllarda dünya turizm rekabeti içerisinde Club Med, baþka ülkelere de açýldý. Bu sayede Foça’ya orta Avrupa’nýn pek çok ülkesinden turist geldi.
TATÝL KÖYÜ FOÇALI GENÇLERE ÝÞ VE GENDÝNÝ GELÝÞTÝRME ÝMKANI VERDÝ.
Foçalý gençler herhangi bir turizm okuluna gitmeden, Club Med’in kurucularýndan Gilbert Trigano’nun “Club Med’de Nezaket baþlý baþýna bir meslektir. Bu, iþten daha fazlasýdýr, bir hayat tarzý ve tercihtir.’’ sözleri ýþýðýnda davranýþ ve mesleki hususlarda kendilerini yetiþtirdiler. Dünyanýn her yerinde ve her türlü turistik iþletmede çalýþabilecek kývama geldiler, kalifiye eleman veya yönetici oldular.
Club Med, iþletme sýrasýnda Foçalý gençlere okul gibi eðitim vermiþ, dil öðrenmelerini saðlamýþ, vizyonlarýnýn geliþimine katkýda bulunmuþtur.
FOÇALININ HAKKI
Türkiye’de turizm yokken, tatil köyü sayesinde Foça’da turizm vardý dedirtti. Tatil köyü yapýlýrken, emeði ve hakký geçen, teþvik olsun diye arsasýný, tarlasýný çok ucuza veren veya baðýþlayan herkese, Foça halký minnettardýr ve minnettar olmalýdýr. Ben bir turizmci olarak, ömür boyu minnettar olacaðým. Çünkü cumhuriyet döneminde, tatil köyü, Foça’ya en çok katma deðer saðlayan kuruluþlarýn baþýnda gelir.
BUGÜNE GELÝNDÝÐÝNDE ( ACI SON)
Bugün atýl ve berbat durumda olan tatil köyü, yürek yakmaktadýr. Yatýrým sýrasýnda, onca emeði geçen ve onca özveride bulunan Foçalýlarýn kemikleri sýzlamaktadýr.
Þimdi, bu atýl tesis üzerinde, devletten daha çok Foçalýnýn hakký vardýr. Bu baðlamda her ne olacaksa olsun, yeter ki Foçalýlarýn rýzasý olmadan olmasýn.
Her kim ki, tatil köyünün bu duruma düþmesi için bir fiske taþý koyduysa, büyük ayýp etmiþtir.
Bu ayýbýn hesabýný suçlulardan tarih bir gün soracaktýr. Bundan eminim.
Bir baþka yazýmda, her yönüyle, bir zamanlar Türkiye’nin ilk ve Foça’nýn en güzel tesisi olan tatil köyünün neden bu hale geldiðinin gerçek sebeplerini sizlerle paylaþmak dileðiyle...
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...