Tayfun ÖZKAYA
BAYER MONSANTO’YU ALIYOR, HEGEMONYA DERÝNLEÞECEK
Tarým ilacý (zehir), tohum ve beþeri ilaçlar üreticisi Alman þirketi Bayer, GDO’lular baþta tohum ve tarým ilaçlarý üreten Amerikan þirketi Monsanto’yu 66 milyar dolara satýn aldý. Bu satýn alma ile Bayer hem tarým ilacý, hem de tohum alanýnda en güçlü þirket oldu. GDO’lu tohum kullanan çiftçilerin çoðu Monsanto tarafýndan üretilen ot öldürücüyü almak zorundalar. Hibrit tohum kullananlar ise bu çeþitlerin hastalýk ve zararlýlara dayanýksýzlýðý nedeniyle her iki þirketin tarým ilaçlarýný yaygýn kullanýyorlar. Kýsacasý tohum alan, tarým ilaçlarýný da alacak. Çiftçiler ve tüketiciler bu zehirler nedeniyle hastalanýrsa beþeri ilaçlar da hazýr.
Bu birleþme öncesi 2013 verilerine göre tohum satýþlarýnda Monsanto % 26 payla birinci þirketti. Bayer %3 payla altýncý geliyordu. Tarým ilaçlarý alanýnda ayný yýl verilerine göre Bayer %18 payla Syngenta’dan sonra (%20 pay) ikinci geliyordu. Monsanto’nun payý %8 ile beþinci sýrada idi. (http://www.etcgroup.org/sites/www.etcgroup.org/files/files/etcgroup_agmergers_17nov2015.pptx__0.pdf)
Bu iþlemden sonra Bayer hem tohum hem de tarým ilaçlarýnda birinciliði garantiledi. Beþeri ilaçlarda ise Bayer’in 2014 yýlýnda 15,5 milyar dolarla dünya sýralamasýnda 16. olduðu biliniyor. (www.pmlive.com/top_pharma_list/global_revenues)
Tohum, gdo’lu tohum, tarým ilacý ve daha düþük bir ölçüde de beþeri ilaç tek ve güçlü bir elde toplanýyor. Hepsi bu kadar mý? ETC Group adýnda tarým ve tarýma dayalý þirketleri izleyen sivil toplum kuruluþundan Pat Mooney “bu anlaþmalar sadece tohumlar ve tarým ilaçlarý ile ilgili deðil, tohum, toprak, hava verilerine hâkim olan ve yeni gen bilgilerini iþleyen bir þirket kaçýnýlmaz olarak tohum, tarým ilacý, gübre ve tarým makinalarý gibi tarým girdilerini kontrol edecektir” demektedir. (http://www.etcgroup.org/content/monsanto-bayer-tie-just-one-seven-mega-mergers-and-big-data-domination-threaten-seeds-food)
Bu veri iþleme de nereden çýktý diyorsunuz? Ama önce tohum, tarým ilaçlarý ve sentetik gübreler konusunda zaten az olan þirketlerin bir süredir birbirlerini satýn almaya çalýþtýklarýný söyleyelim. Bu alanlarda en güçlü altý þirket þunlar: Bayer, Monsanto, Dupont, Dow, BASF, Syngenta. Bunlar birleþme ve satýn almalarla dörde veya beþe düþmeye çalýþýyorlar. Bütün bu çabalar son iki yýla sýðýyor. Örneðin Dupont Dow’u almak istedi. Adama (Çin þirketi) Syngenta’yý, Potash Corp. þirketi Agrium’u (sentetik gübre konusu), Deere & Corp. ise Monsanto’nun Precion Planting LLD. þirketini almak istedi. Deere & Corp. tarým makineleri alanýnda güçlü, fakat tohum ve tarým ilaçlarýnda bir yeri yok. Monsanto’ya ait olan ve almak istediði Precision Planting LLD ise yüksek hýzlý hassas tarým sistemlerinde çalýþýyor. Hassas tarým bir tarlada metre metre topraðýn daha önceden saptanmýþ ve coðrafi bilgi sistemlerine iþlenmiþ toprak özellikleri, iklim verileri vb. kullanarak tohumu eken, gübreleyen, tarým ilaçlarýný atan ve sulama yapan GPS’le donanmýþ tarým makinelerin kullanýldýðý tarým sistemi anlamýna geliyor. Örneðin daha önce 10 dekarlýk bir tek parselin her yerine ayný miktar kimyasal gübre atýlýrken, bu geliþmiþ ve GPS donanmýþ tarým makineleri, daha önce her 25 metre karede bir toprak örneði alýnarak analiz yapýldýðý için, her 25 metre karede yapýlmýþ toprak analizine dayalý olarak ayrý bir dozda gübre atýyor. Hasat eden makine ise her küçük birimin hasadýný ayrý ayrý tartýp kayýtlara geçiriyor. Deere ve Precision Planting LLD beraberce hassas tarým piyasasýnýn %86’sýna sahip olabilecekler. Bu saydýðýmýz satýn alma, birleþme giriþimleri henüz gerçekleþmedi. Tek gerçekleþen Bayer’in Monsanto’yu alýþý. En son belirttiðimiz hassas tarým konusunda ABD Adalet Bakanlýðý bir engel koyuyor. Bu birleþmenin fiyatlarý yükselteceði ve araþtýrmalarý azaltacaðý ileri sürülüyor. Bayer Monsanto’yu aldýðý için Precision Planting LLD’nin dýþarý gitmesini istemeyebilecektir. Bu nedenle Bayer’in hassas tarým konusundaki anlaþmayý bozabileceði ve bu kendisine geçecek þirketin de Bayer içinde kalmasýný saðlayabileceði ileri sürülüyor. Görüldüðü gibi olay sadece tohum, tarým ilacý ve beþeri ilaçlarda bir tekelleþme deðil. Büyük veri (big data) bu þirketlerin elinde toplanýyor. Þirketler büyük veriye de hâkim olarak hegemonyalarýný güçlendiriyorlar. Ýstenilen çiftçinin tam olarak bu þirketlere teslim olmasý. Bunlar çiftçiye hiçbir manevra alaný býrakmamak üzere yapýlanýyorlar.
Tohum alanýndaki bu birleþmelerin 1990-2010 yýllarý arasýnda ABD’de tohum fiyatlarýný diðer girdilerden çok daha hýzlý arttýrdýðý, çiftçi eline geçen fiyatlara göre iki misli bir artýþa neden olduðunu Amerikan Tarým Bakanlýðý açýklamaktadýr.
Tohum ve tarým ilaçlarý alanýnda önde gelen altý þirket araþtýrma ve geliþtirme alanýnda da çok büyük harcamalar yapýyorlar. 2013 yýlýnda altý þirketin topluca araþtýrma ve geliþtirme bütçeleri uluslararasý ürün ýslah enstitülerinden fazlaydý. Amerikan Tarým Bakanlýðýna göre ise 15 kat fazla idi. Ancak bu þirketlerin araþtýrmalarý çoðunlukla çevre ve insan çýkarlarýna karþý olmaktadýr. Tek bir amaç vardýr. O da kârlarý arttýrmak.
Bu birleþmelere karþý çýkýlabilir. ABD’de bile bu çabalar gösteriliyor. Ancak temel çözüm þirketlerin egemen olmadýðý, tarým kimyasallarýnýn deðil, agroekolojik tekniklerin uygulandýðý adil ve sürdürülebilir (ama gereçten sürdürülebilir) bir gýda ve tarým sisteminin kurulmasýdýr.
Yurt Gazetesi 23.9.2016
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
Tarým ilacý (zehir), tohum ve beþeri ilaçlar üreticisi Alman þirketi Bayer, GDO’lular baþta tohum ve tarým ilaçlarý üreten Amerikan þirketi Monsanto’yu 66 milyar dolara satýn aldý. Bu satýn alma ile Bayer hem tarým ilacý, hem de tohum alanýnda en güçlü þirket oldu. GDO’lu tohum kullanan çiftçilerin çoðu Monsanto tarafýndan üretilen ot öldürücüyü almak zorundalar. Hibrit tohum kullananlar ise bu çeþitlerin hastalýk ve zararlýlara dayanýksýzlýðý nedeniyle her iki þirketin tarým ilaçlarýný yaygýn kullanýyorlar. Kýsacasý tohum alan, tarým ilaçlarýný da alacak. Çiftçiler ve tüketiciler bu zehirler nedeniyle hastalanýrsa beþeri ilaçlar da hazýr.
Bu birleþme öncesi 2013 verilerine göre tohum satýþlarýnda Monsanto % 26 payla birinci þirketti. Bayer %3 payla altýncý geliyordu. Tarým ilaçlarý alanýnda ayný yýl verilerine göre Bayer %18 payla Syngenta’dan sonra (%20 pay) ikinci geliyordu. Monsanto’nun payý %8 ile beþinci sýrada idi. (http://www.etcgroup.org/sites/www.etcgroup.org/files/files/etcgroup_agmergers_17nov2015.pptx__0.pdf)
Bu iþlemden sonra Bayer hem tohum hem de tarým ilaçlarýnda birinciliði garantiledi. Beþeri ilaçlarda ise Bayer’in 2014 yýlýnda 15,5 milyar dolarla dünya sýralamasýnda 16. olduðu biliniyor. (www.pmlive.com/top_pharma_list/global_revenues)
Tohum, gdo’lu tohum, tarým ilacý ve daha düþük bir ölçüde de beþeri ilaç tek ve güçlü bir elde toplanýyor. Hepsi bu kadar mý? ETC Group adýnda tarým ve tarýma dayalý þirketleri izleyen sivil toplum kuruluþundan Pat Mooney “bu anlaþmalar sadece tohumlar ve tarým ilaçlarý ile ilgili deðil, tohum, toprak, hava verilerine hâkim olan ve yeni gen bilgilerini iþleyen bir þirket kaçýnýlmaz olarak tohum, tarým ilacý, gübre ve tarým makinalarý gibi tarým girdilerini kontrol edecektir” demektedir. (http://www.etcgroup.org/content/monsanto-bayer-tie-just-one-seven-mega-mergers-and-big-data-domination-threaten-seeds-food)
Bu veri iþleme de nereden çýktý diyorsunuz? Ama önce tohum, tarým ilaçlarý ve sentetik gübreler konusunda zaten az olan þirketlerin bir süredir birbirlerini satýn almaya çalýþtýklarýný söyleyelim. Bu alanlarda en güçlü altý þirket þunlar: Bayer, Monsanto, Dupont, Dow, BASF, Syngenta. Bunlar birleþme ve satýn almalarla dörde veya beþe düþmeye çalýþýyorlar. Bütün bu çabalar son iki yýla sýðýyor. Örneðin Dupont Dow’u almak istedi. Adama (Çin þirketi) Syngenta’yý, Potash Corp. þirketi Agrium’u (sentetik gübre konusu), Deere & Corp. ise Monsanto’nun Precion Planting LLD. þirketini almak istedi. Deere & Corp. tarým makineleri alanýnda güçlü, fakat tohum ve tarým ilaçlarýnda bir yeri yok. Monsanto’ya ait olan ve almak istediði Precision Planting LLD ise yüksek hýzlý hassas tarým sistemlerinde çalýþýyor. Hassas tarým bir tarlada metre metre topraðýn daha önceden saptanmýþ ve coðrafi bilgi sistemlerine iþlenmiþ toprak özellikleri, iklim verileri vb. kullanarak tohumu eken, gübreleyen, tarým ilaçlarýný atan ve sulama yapan GPS’le donanmýþ tarým makinelerin kullanýldýðý tarým sistemi anlamýna geliyor. Örneðin daha önce 10 dekarlýk bir tek parselin her yerine ayný miktar kimyasal gübre atýlýrken, bu geliþmiþ ve GPS donanmýþ tarým makineleri, daha önce her 25 metre karede bir toprak örneði alýnarak analiz yapýldýðý için, her 25 metre karede yapýlmýþ toprak analizine dayalý olarak ayrý bir dozda gübre atýyor. Hasat eden makine ise her küçük birimin hasadýný ayrý ayrý tartýp kayýtlara geçiriyor. Deere ve Precision Planting LLD beraberce hassas tarým piyasasýnýn %86’sýna sahip olabilecekler. Bu saydýðýmýz satýn alma, birleþme giriþimleri henüz gerçekleþmedi. Tek gerçekleþen Bayer’in Monsanto’yu alýþý. En son belirttiðimiz hassas tarým konusunda ABD Adalet Bakanlýðý bir engel koyuyor. Bu birleþmenin fiyatlarý yükselteceði ve araþtýrmalarý azaltacaðý ileri sürülüyor. Bayer Monsanto’yu aldýðý için Precision Planting LLD’nin dýþarý gitmesini istemeyebilecektir. Bu nedenle Bayer’in hassas tarým konusundaki anlaþmayý bozabileceði ve bu kendisine geçecek þirketin de Bayer içinde kalmasýný saðlayabileceði ileri sürülüyor. Görüldüðü gibi olay sadece tohum, tarým ilacý ve beþeri ilaçlarda bir tekelleþme deðil. Büyük veri (big data) bu þirketlerin elinde toplanýyor. Þirketler büyük veriye de hâkim olarak hegemonyalarýný güçlendiriyorlar. Ýstenilen çiftçinin tam olarak bu þirketlere teslim olmasý. Bunlar çiftçiye hiçbir manevra alaný býrakmamak üzere yapýlanýyorlar.
Tohum alanýndaki bu birleþmelerin 1990-2010 yýllarý arasýnda ABD’de tohum fiyatlarýný diðer girdilerden çok daha hýzlý arttýrdýðý, çiftçi eline geçen fiyatlara göre iki misli bir artýþa neden olduðunu Amerikan Tarým Bakanlýðý açýklamaktadýr.
Tohum ve tarým ilaçlarý alanýnda önde gelen altý þirket araþtýrma ve geliþtirme alanýnda da çok büyük harcamalar yapýyorlar. 2013 yýlýnda altý þirketin topluca araþtýrma ve geliþtirme bütçeleri uluslararasý ürün ýslah enstitülerinden fazlaydý. Amerikan Tarým Bakanlýðýna göre ise 15 kat fazla idi. Ancak bu þirketlerin araþtýrmalarý çoðunlukla çevre ve insan çýkarlarýna karþý olmaktadýr. Tek bir amaç vardýr. O da kârlarý arttýrmak.
Bu birleþmelere karþý çýkýlabilir. ABD’de bile bu çabalar gösteriliyor. Ancak temel çözüm þirketlerin egemen olmadýðý, tarým kimyasallarýnýn deðil, agroekolojik tekniklerin uygulandýðý adil ve sürdürülebilir (ama gereçten sürdürülebilir) bir gýda ve tarým sisteminin kurulmasýdýr.
Yurt Gazetesi 23.9.2016
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...