Sebahattin Karaca
FOÇA’DA ZOR YILLARIN BAÞKANLARI VE BAÞKANLIK SEÇÝMLERÝ VE SÝVÝL ASKER ÝLÝÞKÝLERÝ
“1960 ihtilalinde Foça’da Hakim Sarý Hilmi, daha sonra Tahir Müstecaplýoðlu ve Selçuk Dirim Foça Belediye Baþkanlýðý yapmýþtýr. Mustafa Konuk ise Demokrat Parti döneminde 3 dönem belediye baþkanlýðý yaptý. 1960 ihtilalinden sonra yapýlan yerel seçimde Demokrat Parti adayý Nusret Bey çok çalýþmýþ; ancak baþkanlýðý Cumhuriyet Halk Partisi'nin adayý Selçuk Dirim kazanmýþtýr. Selçuk Dirim'in vefatýndan sonra sýrasýyla Mustafa Konuk ve Kemal Gür belediye baþkaný oldu. Kemal Gür baþkanlýk görevini sürdürürken vefat etti. Bunun üzerine baþkanlýk koltuðuna tekrar Mustafa Konuk oturdu. O zamanlar baþkan, doðrudan halk oylarý ile seçilmezdi. Halk oylarý ile seçilmiþ meclisin içinden, meclis kendisine bir baþkan seçerdi. Seçilen kiþi belediye baþkanlýðýný görevini yapardý.
Hacýlar limaný ve rafineri
Mustafa Konuk’un baþkanlýðý sýrasýnda, o zamanki adý Söðütçük olan Hacýlar Limaný'na muhtelif talepler vardý. Bu taleplerin en baþýnda, þu an Aliaða'da faal olan rafinerinin Hacýlar Limaný'na kurulmasý geliyordu. Mustafa Konuk ve Foça'nýn o dönem ileri gelenleri rafinerinin yoðun kirlilik getireceðini düþünerek bu talebe çok sýcak bakmadý ve oluþumunu hiçbir þekilde ne siyaseten herhangi bir parti ilçe örgütü, ne de yerel yöneticiler destek vermedi.
Bunun özerine rafineri Aliaða hudutlarý içine tesis edildi.
SÖÐÜTÇÜK (AÇIK TARIM CEZA EVÝ) HACILAR LÝMANI
191. Piyade Alayý ve Foça’da sivil asker iliþkisi
O yýllarda Foça askeri bakýmdan çok önemli ve stratejik bir bölgeydi. Hacýlar Limaný’nda; Topçu Birliði ve þimdiki Komando Okulu'nun bulunduðu yerde de 191. Piyade Alayý vardý. Piyade alayý 1944-1945'lerden beri varlýðýný sürdürmüþtü. Askeri bakýmdan öyle önemliydi ki, Foça giriþindeki tepede bir barikat kurulurdu. Söylenenlere göre; Foça'ya gelenler arasýnda Foçalý olmayanlar varsa onlarýn gözleri baðlanýr, kapalý bir þekilde Foça'ya indirilir ve kime, ne amaçla geldiði sorulurdu. Duruma göre, iþ-güç için gelenler alýnmaz; ancak akraba ziyaretleri söz konusu ise þehre girenin yanýna asker verilirdi. Kiþi, asker nezaretinde, ziyaret edilecek ev veya iþyerine getirilir, ev sahibi konuðu kabul ederse teslim edilirdi. Konuk kabul edilmezse apar topar Foça'nýn dýþýnda çýkarýlýr, uzaktan söz konusu kiþilerin takibi yapýlýrdý. O zamanlar üst teðmen olan, daha sonra albaylýktan emekliliðe ayrýlan Abdulkadir komutasýnda 8-10 asker hem askeri binalarý koruyup kollardý hem de dýþarýdan gelen ziyaretçileri denetlerdi.
Komando Okulu'nun bulunduðu yerde 191. Piyade Alayý vardý ve bu alay oldukça büyüktü. 191. Alay kalabalýk olduðundan, o günkü kýþla içindeki mevcut binalar yetersiz kalýyordu. Bu yüzden Foça'da hazineye ait ne kadar kamu binasý varsa askere tahsis edilmiþti. Komutanlýk binasý ise þimdiki Reha Midilli Kültür Merkezi'nin karþýsýndaydý. (Þu an 193 Sokak'ta Maliye Lojmaný olarak kullanýlýyor.) Hatta 187 Sokak'ta þu an kalýntýlarý bulanan iki evden bir tanesi kamu binasý, diðeri ceza evi olarak kullanýlýyordu. Bu yapýlar, eski Nüfus Memuru Ali O.'ýn evinin arkasýnda yer almaktadýr.
Foça kiliselerine ne oldu? Kiliseler hangi amaçla yýkýldý?
Þimdiki Kayalar Camii'nin bulunduðu yer, Kale Koruma Bölüðü'ne verilmiþti. Kale Koruma Bölüðü, atlarý olan bir bölüktü. Atlar, kalenin içinde daha sonra yýllar içerisinde yýkýlan kilisede bulunuyordu.
Þu an muhtarlarýn bulunduðu alanda büyük bir kilise daha vardý. Ýçerisinde askeri bölük bulunurdu. Bölüðün yemekleri 191. Alay'da piþirilirdi ve kamu binalarýnda daðýnýk düzende olan askeri birliklere daðýtýlýrdý. Artan yemeklerden sivil halk arasýndaki fakir olanlar da istifade ederdi.
Kilise, mermerden yapýlmýþ temeller üzerine kuruluydu. Sütunlarla yükselen bina peðiment ve kuleleriyle görkemli bir ibadet yeriydi. Daha sonra bu kilise taþ taþ sökülmüþtür. O zamanlar kamyon da olmadýðýndan, sökülen taþlar karýnca misali sýrtta tek tek taþýnarak baþka bir alanda kamu binasý inþaatýnda kullanýlmýþtýr. Þimdiki Ýþ Bankasý’nýn karþýsýnda bulunan belediye binasý ve arkasýndaki pasajýn yerinde ise Hýristiyan Mezarlýðý bulunmaktaydý.
Askerlerin gidiþ hikayeleri
Muharrem K'nýn eski evinde bir baþka bölük daha vardý. 2. Dünya Savaþý'ndan sonra bu birlikler kaldýrýldý. Eski Cumhurbaþkaný rahmetli Cemal Gürsel'in Ýzmir'de Yurtiçi Bölge Komutaný olduðu dönemde Mustafa Konuk, bir gün kendisini ziyaret etmiþ, halkýn askerlerle olan görüþünü anlatmýþ, Foça'da hakim olan takviyeli birlik (bugünkü tugay gibi) hakkýnda karþýlýklý görüþmeler yapýlmýþtý. Cemal Gürsel'den; “Ben bununla ilgileneceðim ve gereðini yapacaðým.” þeklinde söz alan Mustafa Konuk, teþekkür edip ayrýlmýþtý. Kýsa süre sonra 191. Piyade Birliði ve Hacýlar Limaný'ndaki Takviye Birliði'nin tamamý Çorlu'ya taþýndý.
Dönemin belediye baþkaný Mustafa Konuk, askeriyeden boþalan Hacýlar Limaný'nýn tel örgülerini söktürmüþ ve buralarý parselleyerek sivil halka daðýtmýþtý. Orada da (þimdiki Ýclal K.'ýn babasý) Foçalý bir bayanla evli olan Celal K. adýnda bir yüzbaþý, geride kalan askeri binalarýn korunmasý için görevlendirmiþti. Daha sonra birlik laðvedilince Celal K. emekli olmuþ ve Foça'ya yerleþmiþ bir komutandý. Evlenirken mahvelde yapýlan nikah ve düðünü yýllarca dillerden düþmedi. O zamanlar kendisi çaðdaþ ve kültürlü yaþam biçimiyle dikkat çekmiþ ve iz býrakan askerlerden biri olmuþtur.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
“1960 ihtilalinde Foça’da Hakim Sarý Hilmi, daha sonra Tahir Müstecaplýoðlu ve Selçuk Dirim Foça Belediye Baþkanlýðý yapmýþtýr. Mustafa Konuk ise Demokrat Parti döneminde 3 dönem belediye baþkanlýðý yaptý. 1960 ihtilalinden sonra yapýlan yerel seçimde Demokrat Parti adayý Nusret Bey çok çalýþmýþ; ancak baþkanlýðý Cumhuriyet Halk Partisi'nin adayý Selçuk Dirim kazanmýþtýr. Selçuk Dirim'in vefatýndan sonra sýrasýyla Mustafa Konuk ve Kemal Gür belediye baþkaný oldu. Kemal Gür baþkanlýk görevini sürdürürken vefat etti. Bunun üzerine baþkanlýk koltuðuna tekrar Mustafa Konuk oturdu. O zamanlar baþkan, doðrudan halk oylarý ile seçilmezdi. Halk oylarý ile seçilmiþ meclisin içinden, meclis kendisine bir baþkan seçerdi. Seçilen kiþi belediye baþkanlýðýný görevini yapardý.
Hacýlar limaný ve rafineri
Mustafa Konuk’un baþkanlýðý sýrasýnda, o zamanki adý Söðütçük olan Hacýlar Limaný'na muhtelif talepler vardý. Bu taleplerin en baþýnda, þu an Aliaða'da faal olan rafinerinin Hacýlar Limaný'na kurulmasý geliyordu. Mustafa Konuk ve Foça'nýn o dönem ileri gelenleri rafinerinin yoðun kirlilik getireceðini düþünerek bu talebe çok sýcak bakmadý ve oluþumunu hiçbir þekilde ne siyaseten herhangi bir parti ilçe örgütü, ne de yerel yöneticiler destek vermedi.
Bunun özerine rafineri Aliaða hudutlarý içine tesis edildi.
SÖÐÜTÇÜK (AÇIK TARIM CEZA EVÝ) HACILAR LÝMANI
191. Piyade Alayý ve Foça’da sivil asker iliþkisi
O yýllarda Foça askeri bakýmdan çok önemli ve stratejik bir bölgeydi. Hacýlar Limaný’nda; Topçu Birliði ve þimdiki Komando Okulu'nun bulunduðu yerde de 191. Piyade Alayý vardý. Piyade alayý 1944-1945'lerden beri varlýðýný sürdürmüþtü. Askeri bakýmdan öyle önemliydi ki, Foça giriþindeki tepede bir barikat kurulurdu. Söylenenlere göre; Foça'ya gelenler arasýnda Foçalý olmayanlar varsa onlarýn gözleri baðlanýr, kapalý bir þekilde Foça'ya indirilir ve kime, ne amaçla geldiði sorulurdu. Duruma göre, iþ-güç için gelenler alýnmaz; ancak akraba ziyaretleri söz konusu ise þehre girenin yanýna asker verilirdi. Kiþi, asker nezaretinde, ziyaret edilecek ev veya iþyerine getirilir, ev sahibi konuðu kabul ederse teslim edilirdi. Konuk kabul edilmezse apar topar Foça'nýn dýþýnda çýkarýlýr, uzaktan söz konusu kiþilerin takibi yapýlýrdý. O zamanlar üst teðmen olan, daha sonra albaylýktan emekliliðe ayrýlan Abdulkadir komutasýnda 8-10 asker hem askeri binalarý koruyup kollardý hem de dýþarýdan gelen ziyaretçileri denetlerdi.
Komando Okulu'nun bulunduðu yerde 191. Piyade Alayý vardý ve bu alay oldukça büyüktü. 191. Alay kalabalýk olduðundan, o günkü kýþla içindeki mevcut binalar yetersiz kalýyordu. Bu yüzden Foça'da hazineye ait ne kadar kamu binasý varsa askere tahsis edilmiþti. Komutanlýk binasý ise þimdiki Reha Midilli Kültür Merkezi'nin karþýsýndaydý. (Þu an 193 Sokak'ta Maliye Lojmaný olarak kullanýlýyor.) Hatta 187 Sokak'ta þu an kalýntýlarý bulanan iki evden bir tanesi kamu binasý, diðeri ceza evi olarak kullanýlýyordu. Bu yapýlar, eski Nüfus Memuru Ali O.'ýn evinin arkasýnda yer almaktadýr.
Foça kiliselerine ne oldu? Kiliseler hangi amaçla yýkýldý?
Þimdiki Kayalar Camii'nin bulunduðu yer, Kale Koruma Bölüðü'ne verilmiþti. Kale Koruma Bölüðü, atlarý olan bir bölüktü. Atlar, kalenin içinde daha sonra yýllar içerisinde yýkýlan kilisede bulunuyordu.
Þu an muhtarlarýn bulunduðu alanda büyük bir kilise daha vardý. Ýçerisinde askeri bölük bulunurdu. Bölüðün yemekleri 191. Alay'da piþirilirdi ve kamu binalarýnda daðýnýk düzende olan askeri birliklere daðýtýlýrdý. Artan yemeklerden sivil halk arasýndaki fakir olanlar da istifade ederdi.
Kilise, mermerden yapýlmýþ temeller üzerine kuruluydu. Sütunlarla yükselen bina peðiment ve kuleleriyle görkemli bir ibadet yeriydi. Daha sonra bu kilise taþ taþ sökülmüþtür. O zamanlar kamyon da olmadýðýndan, sökülen taþlar karýnca misali sýrtta tek tek taþýnarak baþka bir alanda kamu binasý inþaatýnda kullanýlmýþtýr. Þimdiki Ýþ Bankasý’nýn karþýsýnda bulunan belediye binasý ve arkasýndaki pasajýn yerinde ise Hýristiyan Mezarlýðý bulunmaktaydý.
Askerlerin gidiþ hikayeleri
Muharrem K'nýn eski evinde bir baþka bölük daha vardý. 2. Dünya Savaþý'ndan sonra bu birlikler kaldýrýldý. Eski Cumhurbaþkaný rahmetli Cemal Gürsel'in Ýzmir'de Yurtiçi Bölge Komutaný olduðu dönemde Mustafa Konuk, bir gün kendisini ziyaret etmiþ, halkýn askerlerle olan görüþünü anlatmýþ, Foça'da hakim olan takviyeli birlik (bugünkü tugay gibi) hakkýnda karþýlýklý görüþmeler yapýlmýþtý. Cemal Gürsel'den; “Ben bununla ilgileneceðim ve gereðini yapacaðým.” þeklinde söz alan Mustafa Konuk, teþekkür edip ayrýlmýþtý. Kýsa süre sonra 191. Piyade Birliði ve Hacýlar Limaný'ndaki Takviye Birliði'nin tamamý Çorlu'ya taþýndý.
Dönemin belediye baþkaný Mustafa Konuk, askeriyeden boþalan Hacýlar Limaný'nýn tel örgülerini söktürmüþ ve buralarý parselleyerek sivil halka daðýtmýþtý. Orada da (þimdiki Ýclal K.'ýn babasý) Foçalý bir bayanla evli olan Celal K. adýnda bir yüzbaþý, geride kalan askeri binalarýn korunmasý için görevlendirmiþti. Daha sonra birlik laðvedilince Celal K. emekli olmuþ ve Foça'ya yerleþmiþ bir komutandý. Evlenirken mahvelde yapýlan nikah ve düðünü yýllarca dillerden düþmedi. O zamanlar kendisi çaðdaþ ve kültürlü yaþam biçimiyle dikkat çekmiþ ve iz býrakan askerlerden biri olmuþtur.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...