Tayfun ÖZKAYA
ÝZMÝR’DE DE SU ÞÝRKETLERÝNÝN HAKÝMÝYETÝ MÝ?
Ýzmir’de belediyenin son kaynak suyu satýþ noktalarý da 31 Mart 2017’den sonra kapatýlýyor. Yýllar önce sayýlarý epeyce idi. Su þirketlerinin baskýsýyla çoðu kapatýldý. Halk aslýnda bunlardan memnundu. Karþýyaka ve Bornova’da açýk kalanlar da artýk kapatýlýyor. Halk kendi kabýný getirerek buralardan litresi 7,5 kuruþtan kaynak suyu alýyordu. Þirketler bunlarý saðlýða çok aykýrý buldular. “Dünyanýn neresinde böyle bir sistem var” diyorlardý. Hâlbuki Roma’da halka getirdikleri kaplarda su saðlayan epeyce merkez görmüþtüm. Hatta birçok sokakta musluklardan su içilebilmekte veya su doldurulabilmektedir. Roma Belediyesi bu sular için para da almýyor. Sadece gazlý su için para alýnýyor.
Saðlýk Bakanlýðý’nýn “Ýnsani Tüketim Amaçlý Sular Yönetmeliði’nde” yer alan “kaynak sularýnýn þiþelenerek satýþ yapýlmasý” kararýnýn ardýndan böyle bir karara gidiliyor. Kaynak sularýnýn neden mutlaka þiþelenmesi gerektiðini anlayabilmiþ deðilim. Bu su þirketlerine hizmet ediyor kanýmca. Belediyenin kaynak suyu satýþ noktalarý haftada bir gün kapatýlýyor ve bakým yapýlýyordu. Devamlý analizler yapýlýyordu. Bu sulardan hasta olmuþ bir kiþi hatýrlamýyorum. Damacanalardan ise (mavi plastik kaplar) sulara Bisfenol A (kýsaca BPA) denilen bir toksik madde geçmektedir. Bunun insan saðlýðýna zararlý olduðu birçok araþtýrma ile saptanýlmýþtýr. Bu konuda yapýlan eleþtiriler sonucu bakanlýklar bazý önlemler de almaya baþlamýþlardý. Ancak bunlar yetersizdir.
Peki, bu mavi damacanalarda satýlan sular ne kadar saðlýklý? Elimde ABD’de kurulu Tarým ve Ticaret Politikasý Enstitüsünün bir yayýný var. (Smart Plastic Guide, Healthier Food Uses of Plastics, http://www.iatp.org/files/421_2_102202.pdf)
Önce elinize boþ bir mavi damacana alýn. Dibine bakýn. Bir üçgen içinde 7 sayýsýný göreceksiniz. Bütün plastik kaplarda böyle bir üçken içinde birden yediye kadar sayýlar var. Rehbere göre 3, 6 ve 7 sayýlarý bulunan plastikler içinde gýda ve içecekler bulunmamalý. Diðerleri yani 1, 2, 4 ve 5 ise olabilir. Ancak bu onlarýn da tamamen zararsýz olduðu anlamýna gelmiyor. Rehbere göre 7 numaralý plastiklerde bulunan BPA maddesi insan hormonu olan östrojeni taklit ediyor. Yapýlan araþtýrmalar BPA’nýn prostat kanser hücrelerini uyardýðý, fare ve insanlardaki erken aþamadaki meme kanserine benzeyen meme dokusu deðiþiklikleri oluþturduðunu kaydetmekte.
Su firmalarý bu konuda ne diyor diye baktýðýmda bu zararlarýn katlanabilir olduðu þeklinde açýklamalar okudum. Peki, siz þimdi diyeceksiniz ki kime güvenelim? Gerçekten bu konuda dünyada ciddi bir problem var. Ancak bu sorundan kaçamazsýnýz.
Rehberdeki bir bilgi bu güvenilirlik sorununa ýþýk tutuyor gibi. Yedi numaralý plastik olan BPA konusunda 115 adet hayvan araþtýrmasý varmýþ. Bunlarýn % 81’inde düþük düzeyde BPA’ya maruz kalýndýðýnda bile zararlý etkiler görülmüþ. Özel sektörden mali destek alan 11 araþtýrmanýn ise hiçbirinde önemli bir zararlý etki saptanmamýþ. Hâlbuki devletten mali destek alan araþtýrmalarýn %90’ýnýndan fazlasýnda zararlý etki görülmüþ. Karar size kalmýþ. Sanýrým özel sektör kuruluþlarýnýn da söyleyeceði bir þeyler vardýr.
Ýzmir Belediyesi bu defa kendisi damacana suyu ile piyasaya girme kararý almýþ bulunuyor. Bu damacanalarda da BPA problemi var. Þimdi halk saðlýðý daha mý iyi olacaktýr. Ýzmir’de 1960’lý yýllarda kaynak sularý cam damacanalarda satýlmakta idi. Þimdi de az sayýda þirket bu yola girmiþtir. Ýzmir Belediyesi hiç olmazsa cam ambalaj içinde suyu ucuza saðlayarak önderlik edebilirdi. Diðer þirketlerin yolundan gitmesi talihsizliktir.
Aslýnda her belediyenin musluk suyunu içirilebilir hale getirmek gibi bir hedefi olmalýdýr. Halk Saðlýðý uzmanlarý Ýzmir’de musluk suyunun içilebilir nitelikte olduðunu açýklamaktadýrlar. Bu birçok kentte saðlanamamýþtýr. Ancak Ýzmir suyu serttir. Ýçimi itici gelmektedir.
Ülkemizde halk saðlýðýný koruyoruz diye alýnan bazý önlemler aslýnda þirketlerin çýkarlarýný korumaktadýr. Su olayý da ayrý deðildir.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
Ýzmir’de belediyenin son kaynak suyu satýþ noktalarý da 31 Mart 2017’den sonra kapatýlýyor. Yýllar önce sayýlarý epeyce idi. Su þirketlerinin baskýsýyla çoðu kapatýldý. Halk aslýnda bunlardan memnundu. Karþýyaka ve Bornova’da açýk kalanlar da artýk kapatýlýyor. Halk kendi kabýný getirerek buralardan litresi 7,5 kuruþtan kaynak suyu alýyordu. Þirketler bunlarý saðlýða çok aykýrý buldular. “Dünyanýn neresinde böyle bir sistem var” diyorlardý. Hâlbuki Roma’da halka getirdikleri kaplarda su saðlayan epeyce merkez görmüþtüm. Hatta birçok sokakta musluklardan su içilebilmekte veya su doldurulabilmektedir. Roma Belediyesi bu sular için para da almýyor. Sadece gazlý su için para alýnýyor.
Saðlýk Bakanlýðý’nýn “Ýnsani Tüketim Amaçlý Sular Yönetmeliði’nde” yer alan “kaynak sularýnýn þiþelenerek satýþ yapýlmasý” kararýnýn ardýndan böyle bir karara gidiliyor. Kaynak sularýnýn neden mutlaka þiþelenmesi gerektiðini anlayabilmiþ deðilim. Bu su þirketlerine hizmet ediyor kanýmca. Belediyenin kaynak suyu satýþ noktalarý haftada bir gün kapatýlýyor ve bakým yapýlýyordu. Devamlý analizler yapýlýyordu. Bu sulardan hasta olmuþ bir kiþi hatýrlamýyorum. Damacanalardan ise (mavi plastik kaplar) sulara Bisfenol A (kýsaca BPA) denilen bir toksik madde geçmektedir. Bunun insan saðlýðýna zararlý olduðu birçok araþtýrma ile saptanýlmýþtýr. Bu konuda yapýlan eleþtiriler sonucu bakanlýklar bazý önlemler de almaya baþlamýþlardý. Ancak bunlar yetersizdir.
Peki, bu mavi damacanalarda satýlan sular ne kadar saðlýklý? Elimde ABD’de kurulu Tarým ve Ticaret Politikasý Enstitüsünün bir yayýný var. (Smart Plastic Guide, Healthier Food Uses of Plastics, http://www.iatp.org/files/421_2_102202.pdf)
Önce elinize boþ bir mavi damacana alýn. Dibine bakýn. Bir üçgen içinde 7 sayýsýný göreceksiniz. Bütün plastik kaplarda böyle bir üçken içinde birden yediye kadar sayýlar var. Rehbere göre 3, 6 ve 7 sayýlarý bulunan plastikler içinde gýda ve içecekler bulunmamalý. Diðerleri yani 1, 2, 4 ve 5 ise olabilir. Ancak bu onlarýn da tamamen zararsýz olduðu anlamýna gelmiyor. Rehbere göre 7 numaralý plastiklerde bulunan BPA maddesi insan hormonu olan östrojeni taklit ediyor. Yapýlan araþtýrmalar BPA’nýn prostat kanser hücrelerini uyardýðý, fare ve insanlardaki erken aþamadaki meme kanserine benzeyen meme dokusu deðiþiklikleri oluþturduðunu kaydetmekte.
Su firmalarý bu konuda ne diyor diye baktýðýmda bu zararlarýn katlanabilir olduðu þeklinde açýklamalar okudum. Peki, siz þimdi diyeceksiniz ki kime güvenelim? Gerçekten bu konuda dünyada ciddi bir problem var. Ancak bu sorundan kaçamazsýnýz.
Rehberdeki bir bilgi bu güvenilirlik sorununa ýþýk tutuyor gibi. Yedi numaralý plastik olan BPA konusunda 115 adet hayvan araþtýrmasý varmýþ. Bunlarýn % 81’inde düþük düzeyde BPA’ya maruz kalýndýðýnda bile zararlý etkiler görülmüþ. Özel sektörden mali destek alan 11 araþtýrmanýn ise hiçbirinde önemli bir zararlý etki saptanmamýþ. Hâlbuki devletten mali destek alan araþtýrmalarýn %90’ýnýndan fazlasýnda zararlý etki görülmüþ. Karar size kalmýþ. Sanýrým özel sektör kuruluþlarýnýn da söyleyeceði bir þeyler vardýr.
Ýzmir Belediyesi bu defa kendisi damacana suyu ile piyasaya girme kararý almýþ bulunuyor. Bu damacanalarda da BPA problemi var. Þimdi halk saðlýðý daha mý iyi olacaktýr. Ýzmir’de 1960’lý yýllarda kaynak sularý cam damacanalarda satýlmakta idi. Þimdi de az sayýda þirket bu yola girmiþtir. Ýzmir Belediyesi hiç olmazsa cam ambalaj içinde suyu ucuza saðlayarak önderlik edebilirdi. Diðer þirketlerin yolundan gitmesi talihsizliktir.
Aslýnda her belediyenin musluk suyunu içirilebilir hale getirmek gibi bir hedefi olmalýdýr. Halk Saðlýðý uzmanlarý Ýzmir’de musluk suyunun içilebilir nitelikte olduðunu açýklamaktadýrlar. Bu birçok kentte saðlanamamýþtýr. Ancak Ýzmir suyu serttir. Ýçimi itici gelmektedir.
Ülkemizde halk saðlýðýný koruyoruz diye alýnan bazý önlemler aslýnda þirketlerin çýkarlarýný korumaktadýr. Su olayý da ayrý deðildir.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...