Tayfun ÖZKAYA
EVRÝMSEL BÝTKÝ ISLAHI: ARAÞTIRMANIN DEMOKRATÝKLEÞMESÝ VE KÜRESEL ÝKLÝM DEÐÝÞÝKLÝÐÝNE UYUM
2008 yýlýnda Ýran’ýn Kermanþah ve Semnan illerinde beþ çiftçi ICARDA araþtýrma enstitüsünün saðladýðý 1600 deðiþik arpa tipini karýþýk olarak arazilerine ekerek evrimsel bitki ýslahý (evolutionary plant breeding, kýsaca EPB) denilen bir çalýþmaya baþladýlar.
( https://www.ileia.org/wp-content/uploads/2017/02/30_1_Agrobiodiversity.pdf )
Bu çalýþmayý CENESTA denilen kuruluþ Dr. Salvatore Ceccarelli desteði ile baþlatmýþtý. Tohumlar deðiþik ülkelerden ve modern ýslah materyalinden oluþmuþtu. Bunlarýn arasýnda arpanýn vahþi atalarý da bulunmaktaydý. Bu tohumlar kendi aralarýnda tozlaþtýlar. Bu evrimsel karýþým her yýl deðiþen koþullara daha iyi uyum göstererek geliþti. Benzer bir çalýþma ekmeklik buðday ile de yapýldý. Sonuçlar çok baþarýlý idi. Çiftçilerden biri þöyle diyordu: “Babam bana dedi ki ’80 yýldýr çiftçiyim bu yýlki kötü iklim koþullarý ve bu çok kötü topraða raðmen bu kadar iyi bir ürün görmedim’” Evrimsel bitki ýslahý karýþýmlarý yerel ve geliþtirilmiþ çeþitlerden olumsuz koþullarda daha iyi verim verdiler. Buðdayda verim 2. yýlda yerel çeþitlerin iki misli oldu. Geliþtirilmiþ buðday çeþitlerine göre ise verim daha yüksek oldu, ayrýca böcek öldürücüler ve herbisitler (ot öldürücüler) de gerekmiyordu. Evrimsel popülasyonlar ekolojik üretime çok uygundur ve daha düþük maliyetle üretim yapmak mümkün olmaktadýr. Evrimsel bitki ýslahý çalýþmalarý deðiþik ülkelerde yayýlmaktadýr.
Bu evrimsel popülasyonlarýn baþarýsý küresel iklim deðiþikliði içinde bulunduðumuz bu yýllarda gerek iklim gerekse hastalýk ve zararlýlardaki hýzlý deðiþiklere her yýl uyum göstererek evrimleþmelerinden kaynaklanmaktadýr. Bu çalýþmalar bitki ýslahçýlarý ile çiftçiler arasýnda en baþýndan itibaren kurulan bir iþbirliðini gerektirmektedir. Üretilen tohum için herhangi bir fikri mülkiyet söz konusu deðildir. Bu tohum kolayca paylaþýlmaktadýr. Gerek ülkemizde gerekse de diðer ülkelerde bitki ýslahçýlarýnýn önemli bir kýsmý bu gibi ýslah yaklaþýmlarýný sevmemektedir. Nedeni ise þüphesiz ilk önce þirketlerden gelmektedir. Onlarýn temel amacý yüksek fiyatla tohum satmaktýr. Þirketlerin güdümündeki ýslahçýlar da ayný bakýþý paylaþmaktadýr. Kamu kurumlarýndaki bazý ýslahçýlar bile bu yaklaþýma karþý olabiliyor. Nedeni ise bu elemanlarýn yetiþtirilmesinde, akademik ve ödüllendirme mekanizmalarýnda da yatmaktadýr. Evrimsel bitki ýslahý kiþilerden alçak gönüllü olmalarý, çiftçilere saygý göstermeleri, iþbirliði yapmalarýný gerektirmektedir. Bir de bu yaklaþýmla elde edilen baþarýlar tek bir kiþiye ait deðil, aralarýnda çiftçilerin de olduðu bir takýma aittir. Bu durum onlarý sinirlendiriyor.
Þimdi bu sonuçlarý bir de bizde ve birçok ülkede var olan tohumculuk kanunlarý açýsýndan deðerlendirelim. Tohumculuk kanunu satýlabilecek olan tohumluklarýn çeþit (varyete) olmasýný ve bunlarýn “farklý, birörnek ve kararlý” olmalarýný öngörmektedir. Farklý olmak baþka çeþitlerden bir veya baþka özelliði ile farklý olmaktýr. Birörnek olmak ise ürünün hepsinin standart olmasý, ayný özelliklere sahip olmasýdýr. Kararlý olmak ise takip eden yýllarda tohumun ayný özellikleri korumaya devam etmesidir. Bu popülasyonlar ne farklý, ne bir örmek ne de kararlýdýr. Bu kanunlara göre bu popülasyonlar tohum olarak satýlamaz. Bunun için tohumculuk kanunlarý deðiþmelidir. Islahçýlarýmýzýn ve çiftçilerimizin bu yaklaþýma ilgi göstermelerini dileriz.
Daha fazla bilgi için:
http://orgprints.org/6749/1/PhillipsandWolfe%5B2%5D_Lit_review.pdf
http://orgprints.org/22440/1/EvoBreeding-Proceedings.2013.pdf
Yurt Gazetesi 14.4.2017
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
2008 yýlýnda Ýran’ýn Kermanþah ve Semnan illerinde beþ çiftçi ICARDA araþtýrma enstitüsünün saðladýðý 1600 deðiþik arpa tipini karýþýk olarak arazilerine ekerek evrimsel bitki ýslahý (evolutionary plant breeding, kýsaca EPB) denilen bir çalýþmaya baþladýlar.
( https://www.ileia.org/wp-content/uploads/2017/02/30_1_Agrobiodiversity.pdf )
Bu çalýþmayý CENESTA denilen kuruluþ Dr. Salvatore Ceccarelli desteði ile baþlatmýþtý. Tohumlar deðiþik ülkelerden ve modern ýslah materyalinden oluþmuþtu. Bunlarýn arasýnda arpanýn vahþi atalarý da bulunmaktaydý. Bu tohumlar kendi aralarýnda tozlaþtýlar. Bu evrimsel karýþým her yýl deðiþen koþullara daha iyi uyum göstererek geliþti. Benzer bir çalýþma ekmeklik buðday ile de yapýldý. Sonuçlar çok baþarýlý idi. Çiftçilerden biri þöyle diyordu: “Babam bana dedi ki ’80 yýldýr çiftçiyim bu yýlki kötü iklim koþullarý ve bu çok kötü topraða raðmen bu kadar iyi bir ürün görmedim’” Evrimsel bitki ýslahý karýþýmlarý yerel ve geliþtirilmiþ çeþitlerden olumsuz koþullarda daha iyi verim verdiler. Buðdayda verim 2. yýlda yerel çeþitlerin iki misli oldu. Geliþtirilmiþ buðday çeþitlerine göre ise verim daha yüksek oldu, ayrýca böcek öldürücüler ve herbisitler (ot öldürücüler) de gerekmiyordu. Evrimsel popülasyonlar ekolojik üretime çok uygundur ve daha düþük maliyetle üretim yapmak mümkün olmaktadýr. Evrimsel bitki ýslahý çalýþmalarý deðiþik ülkelerde yayýlmaktadýr.
Bu evrimsel popülasyonlarýn baþarýsý küresel iklim deðiþikliði içinde bulunduðumuz bu yýllarda gerek iklim gerekse hastalýk ve zararlýlardaki hýzlý deðiþiklere her yýl uyum göstererek evrimleþmelerinden kaynaklanmaktadýr. Bu çalýþmalar bitki ýslahçýlarý ile çiftçiler arasýnda en baþýndan itibaren kurulan bir iþbirliðini gerektirmektedir. Üretilen tohum için herhangi bir fikri mülkiyet söz konusu deðildir. Bu tohum kolayca paylaþýlmaktadýr. Gerek ülkemizde gerekse de diðer ülkelerde bitki ýslahçýlarýnýn önemli bir kýsmý bu gibi ýslah yaklaþýmlarýný sevmemektedir. Nedeni ise þüphesiz ilk önce þirketlerden gelmektedir. Onlarýn temel amacý yüksek fiyatla tohum satmaktýr. Þirketlerin güdümündeki ýslahçýlar da ayný bakýþý paylaþmaktadýr. Kamu kurumlarýndaki bazý ýslahçýlar bile bu yaklaþýma karþý olabiliyor. Nedeni ise bu elemanlarýn yetiþtirilmesinde, akademik ve ödüllendirme mekanizmalarýnda da yatmaktadýr. Evrimsel bitki ýslahý kiþilerden alçak gönüllü olmalarý, çiftçilere saygý göstermeleri, iþbirliði yapmalarýný gerektirmektedir. Bir de bu yaklaþýmla elde edilen baþarýlar tek bir kiþiye ait deðil, aralarýnda çiftçilerin de olduðu bir takýma aittir. Bu durum onlarý sinirlendiriyor.
Þimdi bu sonuçlarý bir de bizde ve birçok ülkede var olan tohumculuk kanunlarý açýsýndan deðerlendirelim. Tohumculuk kanunu satýlabilecek olan tohumluklarýn çeþit (varyete) olmasýný ve bunlarýn “farklý, birörnek ve kararlý” olmalarýný öngörmektedir. Farklý olmak baþka çeþitlerden bir veya baþka özelliði ile farklý olmaktýr. Birörnek olmak ise ürünün hepsinin standart olmasý, ayný özelliklere sahip olmasýdýr. Kararlý olmak ise takip eden yýllarda tohumun ayný özellikleri korumaya devam etmesidir. Bu popülasyonlar ne farklý, ne bir örmek ne de kararlýdýr. Bu kanunlara göre bu popülasyonlar tohum olarak satýlamaz. Bunun için tohumculuk kanunlarý deðiþmelidir. Islahçýlarýmýzýn ve çiftçilerimizin bu yaklaþýma ilgi göstermelerini dileriz.
Daha fazla bilgi için:
http://orgprints.org/6749/1/PhillipsandWolfe%5B2%5D_Lit_review.pdf
http://orgprints.org/22440/1/EvoBreeding-Proceedings.2013.pdf
Yurt Gazetesi 14.4.2017
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...