Foça’nýn Sýra Dýþý Kaymakamý, Belediye Baþkaný ve Kamyon Þoförü: Mustafa Necati Umurca / Sebahattin Karaca
Sebahattin Karaca

Sebahattin Karaca

Foça’nýn Sýra Dýþý Kaymakamý, Belediye Baþkaný ve Kamyon Þoförü: Mustafa Necati Umurca



Belediyenin iki otobüsü, iki þoförü, iki de þoför muavini vardý. Ýmkanlarý o kadar kýsýtlýydý ki memur ile iþçi maaþlarýný ödemede çok zorluk çekiyordu. Çalýþan iki belediye otobüsünün gelirleri ile maaþlar ödendiðinde, benzin ve lastik alýmýnda zorluk yaþanýyordu. Belediye Baþkaný Kemal Gür 1958 yýlýnda vefat edince, yerine Mustafa Konuk Belediye Baþkaný seçildi. Daha baþkanlýða adým attýðý ilk yýlýn içinde 1959’da, Foça’da meydana gelen ve büyük yýkýma yol açan deprem, hatýrý sayýlýr ölçüde ailenin evsiz barksýz kalmasýna yol açtý. Çalýþkan ve halk tarafýndan sevilen Belediye Baþkaný Mustafa Konuk duruma acil çare bulmak istiyordu.

Belediyenin içinde bulunduðu kýsýr bütçe elini kolunu baðlýyordu. Ýller Bankasýna gitti. Durumu anlattý. Biraz kredi almayý baþardý. Bulduðu kredi ile yaptýracaðý evlerin sayýsý, ihtiyaca yeterli deðildi. Bunun üzerine Ýktidarýn kapýsýný çaldý, derdini anlattý ve Foça’ya eli boþ dönmedi.

Ýller Bankasý’ndan temin ettiði kredi ve Hükümetten de aldýðý yardým ile Ýngiliz Burnu’na giderken yolun sað tarafýnda deprem evleri yapabilmenin ön hazýrlýklarýný bitirdi. Tam iþbaþý yapacaðý temel atacaðý sýrada, bu defa 27 Mayýs 1960 Askeri Ýhtilali olunca Baþkan Mustafa Konuk görevden alýndý. Durum en çok evi yýkýlan maðdurlarý ve görevden alýnan Mustafa Konuk’u üzdü.

Belediye Baþkanlýðý’na önce Foça Askerlik Þubesi Baþkaný Yarbay Mehmet Salman getirildi. Mehmet Salman Belediye Baþkaný olarak belediye personeline çok iyi davrandý. Kimseyi iþten çýkarmadý. Belediye Muhasibi Süleyman Ege’ye de çok geniþ yetkiler verdi.

Kendisinden sonra gelen sivil kaymakamlardan Esat Ölçer, Þerafettin Kaya, Hüsnü Tüzün kýsa aralýklarla hem kaymakamlýk hem de Belediye Baþkanlýðý görevini yürüttüler.


Yeni proje

Ve Nihayet Mustafa Necati Umurca geldi.

Eþi öðretmendi. Kendisi hem Kaymakam hem de Belediye Baþkaný olarak Foça’ya atandý. Adý Mustafa Necati Umurca idi. Ýlk iþi eski baþkaný Mustafa Konuk tarafýndan finansmaný bulunmuþ, hazýrlýðý bitirilmiþ deprem evlerinin yapýmýna el atmak oldu. Anahtar teslimi öngörülmüþ iþin tamamý en uygun teklif ile gelen Mükerrem Usta’ya verildi. Evler kýsa sürede tamamlandý, ihtiyaç sahiplerine teslim edildi.

Deprem evleri için temin edilen paranýn bir kýsmý arttý. Kaymakamlýk ve Belediye Baþkanlýðý gibi iki önemli görevi yürüten Mustafa Necati Umurca, deprem evlerinden artan para ile Beþ Kapýlar’dan Kybele Tapýnaðý’na kadar olan bölümde yol yapmaya karar verdi.

O yýllarda bu iki nokta arasýnda deniz kýyýsýnda yol ve geçiþ yoktu. Deniz, surlarýn dibine kadar gelirdi. Hele rüzgârlý zamanlarda dalga, Sur duvarlarýna çarptýðýnda, sular iki insan boyu yükselirdi. Yaya olarak bile geçebilmek mümkün deðildi. Buraya bir yol yapýlmalýydý. Bu yol, pek çok bakýmdan Foça’ya ayrý bir güzellik katacak ayný zamanda da katma deðer saðlayacaktý. Þimdilerde Aþýklar Yolu olarak bilinen yolu yapmaya karar verdiði andan itibaren Kaymakamý korkulu bir düþünce sardý. Ya altýndan kalkamazsam diye kara kara düþünmeye baþlamýþtý. Düþünce güzeldi ama hesaba göre iþin tamamýný yapmaya eldeki para asla yetmezdi. Bu birinci gerçekti. Ýkinci gerçek ise, malzeme taþýmak için Belediyenin ne kamyonu ne de þoförü vardý. Kýsaca her þey aleyhteydi. Üstelik çalýþma alaný ise bol rüzgârlý, soðuk ve dalgalýydý.

Lakin bu fikirden vazgeçmeyi de kendine yakýþtýramýyordu. Kollarý sývadý. O dönem yardýmcý muhasip olan Süleyman Ege’yi yanýna aldý. Foça’nýn eþrafýný ve esnaflarýný tek tek ziyaret etti. Düþüncesini anlattý. Projeye maddi veya ayni yardým topladý.

Ne var ki deprem evlerinden artan para ve halktan toplanan yardýmlarla yolun yarýsý bile yapýlamazdý. Yapýlan hesaplar buna gösteriyordu.


Yeni proje 2

O gece gözünü uyku tutmadý.

Ýzmir Valisi’ne gitmeyi düþünüyordu ama ya vali “neden boyundan büyük iþlere giriþiyorsun” derse ne yapardý. Sabaha doðru kararýný verdi. Valinin ne diyeceði de artýk pek umurunda deðildi. Sabah erkenden Süleyman Ege’yi de yanýna aldý. Zamanýn Ýzmir Valisi Burhanettin Uluç Paþa’nýn huzuruna çýkýðýnda kendinden ve projesinden daha emindi.

Durumu enine boyuna içini dökercesine anlatan Kaymakam oturduðu koltukta geriye doðru yaslanarak derin bir nefes aldý. Þimdi söz valideydi.

Vali Paþa, neden boyundan büyük iþlere karýþýyorsun demedi ama “aferin Mustafa bey, iyi þeyler düþünmüþsün. Buraya kadar güzel, lakin þu an ben sana en fazla bir kamyon veririm. Þoför ve mazota karýþmam” deyince, Kaymakam’a “Sað olun paþam, biz gerisini hallederiz” demek düþtü. Valinin emriyle ayný gün Köy Hizmetleri (Nafa) Ýzmir Ýl Müdürlüðü’nden 2. Dünya Savaþý’ndan kalma eski bir kamyonu teslim alan Kaymakam, direksiyonun baþýna geçti. Yanýna da Süleyman Ege’yi alarak vurdu kamyonu Foça’nýn stabilize toprak yollarýna. Yol boyu iþin altýndan nasýl kalkabileceklerini konuþtular. Foça’ya geldiklerinde gün batýyordu. Eski kamyon ile geldikleri tozlu topraklý yolda yorulmuþlardý. O gece iyi uyudular.

Ýþin nasýl yapýlacaðý konusunda deprem evleri inþaatlarýný yapan Mükerrem Usta ve o yýllarýn tanýnmýþ inþaat ustalarýndan olan (Üstün Çaðlar’ýn babasý) Ýbrahim Çaðlar ile bir dizi görüþmeler yapýldý. Mükerrem Usta, “Çam aðacýndan kazýklar çakýn. Bende kalýplýk tahta vereyim. Denizin ve havanýn durumuna göre haftada üçer- beþer metre yaparsýnýz” dedi.

Ýbrahim Çaðlar Usta da, “yanýma belediyenin park bahçe iþine bakan Ýbrahim Çalýþkan’ý (Ulop Ýbrahim) verirseniz, ben de bu iþi yaparým” dedi. Ýki Ýbrahim bir araya geldikten sonra kýsa sürede en yakýn ormana girdiler birkaç gün içinde çam aðaçlarýndan 40-50 adet kazýk yaptýlar. O yýllarda en yakýn orman ise eski yoldan Ýzmir’e giderken sol tarafýndaydý. 1985 yýlýnda yandý kül oldu. Havalarýn iyi olduðu günlerde karþýlýklý olarak 8-10 kazýk çakýlýyor, payanda ile destekleniyor, ertesi gün de kalýp yapýlýyordu. Bazen rüzgâr ve dalgadan dolayý günlerce iþ yapamýyorlardý.

Bu arada ayný anda Kaymakam ve Belediye Baþkaný olan Mustafa Necati Umurca, becerikliliði ve tatlý dili ile Çimentaþ’dan iþ bitene kadar %50 indirimli çimento almayý baþarmýþtý. Hiçbir þeyden gocunmadan, yüksünmeden eski püskü kamyona biner her defasýnda da muhasip Süleyman Ege’yi yanýna alýr, Çimentaþ’ýn yolunu tutardý. Çimento dolu kamyonla ayný gün geri dönerdi.

Betonlarýn deniz kumu ile yapýlmasýna þiddetle karþýydý. Kum lazým olduðunda her iki Ýbrahim ile birlikte Arpa deresinden, bazen de Bucak deresinden kamyona çekebileceði kadar kum yükletirdi. Bazen de “yoruldunuz verin þu küreði” der, kendi de kürek sallardý.

Yolun istinat duvarý, hava muhalefeti ve mevcut imkanlar dahilinde yaklaþýk bir yýlda tamamlandý. Ardýndan dolgu iþleri baþladý. Öðrenciler baþta olmak üzere vatandaþlarýn da yardýmýyla Kale içindeki yýkýlmýþ ve viran olmuþ evlerin taþlarý surlara kadar taþýndý ve taþlar surlarýn üzerinden aþaðýya atýlmak suretiyle dolgu iþi sürdürüldü. Öte yandan Foça’da bulunan 3-5 at arabacý ile anlaþma yapýldý. Arabacýlar, sefer baþý aldýðý 60-70 kuruþa Kale içindeki yýkýlmýþ evlerin taþlarýný toplar alana döker, dolgu iþine katkýda bulunurlardý. Ayný arabalarýn yakýn derelerden dere kumu getirdiði de olurdu.

Yolun yapýldýðý sýrada Belediye Zabýta Memuru olan Hüseyin Erdinç’in de çalýþanlarýn yanýnda olmasý ve onlarý motive etmesi, eksik noksan malzemelerini temini bakýmýndan özverili emeklerinden dolayý hakkýný teslim etmek gerekir.

Aradan üç tane on sene geçti. O günün belediye yönetimi yolun adýnýn “Aþýklar Yolu” olmasýný kararlaþtýrdý.

Yeni kimliðine kavuþan yol, 2010 yýllarýna kadar Foça’nýn vazgeçilmez yürüme, oturma, dinlenme bölgesiydi. Yol üstünde kafeler, restoranlar, çocuk oyun alanlarý banklar bulunmaktaydý.


Kybele Köprüsü

Birkaç sene sonra ise, bu defa Liman Restoran bitiþiðindeki Kybele Tapýnaðý’nýn bulunduðu alanda yapýlan çalýþma ile Kybele bölgesi civarýndaki yolun tüm malzemeleri kaldýrýldý. Köprü yapýldý. Böylece deniz suyunun tekrar surlarýn dibine kadar gelmesi saðlandý. Böylece Kybele bölgesi kýsmen eski kimliðine yeniden kavuþturuldu. Aziz Kocaoðlu’nun finansal desteði ile iþ bu defa surlar kazý baþkanlýðý denetiminde onarýldý. Yolun surlara olan bitiþik bölümleri temizlendi. Surlardan 3 metre uzaklaþtýrýlan yol daraldý. Eski özelliðini tamamen yitirmedi ama raðbet görmekten de geri düþmesi engellenemedi. Þimdilerde ÝBB Baþkaný Tunç Soyer’in verdiði destekle yeniden projelendirilmesi gündemde iken ben derim ki; önce fikir babasý Mustafa Necati Umurca’yý hatýrlayalým.

Yeni proje içinde uygun olan bir yere hiç olmazsa bilgilendirme panosu koyalým. Çünkü bu türden düzgün ve çalýþkan insanlar kolay yetiþmiyor ya da çok nadir çýkýyor. 1960’lý yýllarda Belediyenin meteliðe kurþun attýðý bir zamanda, yolun ilk planlamasýndan bitiþ anýna kadar, her bir metre karesinde aklý, fikri, zikri, cesareti, gayreti ile emek veren ender ve önder insan Kaymakam, Belediye Baþkaný ve ayný zamanda Belediye Kamyon Þoförü olan Mustafa Necati Umurca’nýn gelecek nesillere hatýrlatýlmasý, adýnýn yaþatýlmasý için bu gün seçilmiþlerin ya da yarýnlarda seçilecek olanlarýn görevlerinden birisi de bu olmalýdýr.

Bu durumda Belediye’nin muhakkak bir þeyler yapmasýný ýsrarla önemsiyorum ve öneriyorum.


2000'lerin Baþýnda Aþýklar Yolu


Yeni projeye hazýrlýk


Surlarýn son hali


Sebahattin Karaca

sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com



22 Aðustos 2021 Pazar / 2051 okunma



"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...