Arkaik Dönemde Foça
Phokaialýlar, MÖ 7. yy'dan baþlayan hýzlý bir yükselme dönemine girdiler. Kent Ýon yerleþmelerinin en kuzeyinde, Aiol bölgesinde yer almaktaydý.
Diðer Ýonlar gibi denizcilikte ileri olan Phokaialýlarýn Akdeniz'de ticaret için kullandýklarý, dönemin diðer gemilerinden çok hýzlý gidebilen 50 kürekli gemileri vardý. Herodot'a göre uzun deniz yolculuðuna çýkan ilk Hellenler Phokaialýlardýr.
Phokaialýlar bu özellikleri sayesinde, MÖ 7. yy'dan itibaren Mýsýr'dan Atlantik kýyýlarýna kadar tüm Akdeniz'de Ýon ticaretini yaydýlar. Phokaialýlarýn deniz ticaret bölgesi Kartacalýlar ve Etrüskler tarafýndan tehdit edildiðinden, kendi güvenlikleri için Kuzey Akdeniz kýyýlarý boyunca koloni kentleri kurdular. Phokaialýlar önceleri Miletlilerle birlikte Çanakkale boðazýnda Lampsakos (Lapseki), güney Karadeniz kýyýsýnda Amisos (Samsun), kuzey Karadeniz kýyýsýnda Crimea (Kýrým) yerleþimlerini kurdular. Phokaia'nýn Batý Akdeniz'deki kolonileri Orta Ýtalya'nýn Batý kýyýlarýndaki Elea, Korsika adasýndaki Alalia, Ýspanya'daki Ampurias ve en önemlisi Güney Fransa'daki Massalia'dýr (bugünkü Marsilya). Massalia daha sonra yine ayný kýyýlardaki Nicaea (Nice) ve Antipolis (Antibes) kentlerini kurmuþtur.
Arkaik dönem boyunca Phokaia kenti özellikle Batý Akdeniz'e yönelik ticaretin önemli bir limaný olmuþtu. Pseudo-Aristot'dan edindiðimiz bilgilere göre Phokaialýlar "Emporia" denilen bir ticaret türüyle zenginleþmiþlerdi. Emporia'da, satýlan ürünlerin deðerleri, ulaþtýrýlan bölgelerin uzaklýðýna ve oradaki talebin yoðunluðuna göre artýyordu. Antik yazar Justinius: "Phokaialýlar yerleþim alanlarýnýn darlýðýndan ve yetersizliðinden ötürü karadan çok denize yönelmiþlerdi. Geçimlerini balýkçýlýk, ticaret ve sýklýkla, o zamanlar utanýlacak bir þey olmayan korsanlýkla saðlýyorlardý." diye yazar. Lukian, Atheneus gibi diðer antik yazarlardan öðrendiðimize göre ise Phokaialýlar, duvar iþçiliði, deðirmentaþý ve benzeri tarýmda kullanýlan taþ aletlerin yapýmýnda usta olmalarýnýn yaný sýra; gümüþten içki kaplarý, yelpaze yapýmý ve mor renkli boyasýyla da ün yapmýþlardý.
MÖ 544'te Phokaia'yý kuþatan Pers komutaný Harpagus, þehir duvarlarýný yýkýp Pers kralýna teslim olmalarý için Phokaialýlara kýsa bir süre tanýr. Phokaialýlar bu süre zarfýnda taþýnabilir tüm mallarýný da gemilerine yükleyip Chios'a (Sakýz adasý) doðru denize açýldýlar. Süre dolduðunda kente giren Persler boþ bir yerleþim buldular. Chios'da yeterince konukseverlik bulamayan Phokaialýlar batýya doðru yola çýkarlar. Göçe baþlamadan kentlerine geri dönüp, orada kalan zayýf Pers birliðini yok ederler. Kentten ayrýlýrken denize bir demir parçasý atýp, o günün birinde tekrar deniz yüzeyinde belirmeden geri dönmeyeceklerine ant içtikleri söylenir.
Batýya açýlanlar Korsika adasýndaki kolonileri Alalia'ya gelirler. Bir süre burada yaþadýktan sonra, çýkan deniz savaþýnda Etrüsk-Kartaca birliðine yenilmeleri üzerine Alalia'yý terk ederek Rhegium'a giderler. Oradan da Oinotria'ya geçerek MÖ 540'da Elea (Velia) kentini kurdular. Bu kent MÖ 5. yy'da Felsefe okuluyla, hareketli bulmacalarýyla tanýnan Zeno'yu ve Filozof Parmenides'i yetiþtirerek tüm Akdeniz'de ünlenmiþti.
Phokaialýlarýn bir bölümü de anakentlerine geri dönerler. Kentin nüfusu azalmýþ ticaretin durgunlaþmasý yüzünden halk fakirleþmiþti. MÖ 496'da Perslere karþý baþlatýlan isyan sýrasýnda Phokaialýlarýn Ýon Birliðine sadece 3 gemi verebilmiþ olmalarý ekonomik güçlerinin zayýflýðýna iþarettir. Yine de denizcilikteki ünleri nedeniyle Ýon Birliði donanmasýnýn komutasý Phokaialý Dionysios'a verilmiþti.
Anadolu'da Klasik dönemde devam eden siyasal karýþýklýklar Phokaia kentini de etkiler. Buna raðmen kentin sosyal ve ekonomik varlýðý etkin bir biçimde devam etmiþtir.
Kaynak : Foça Yerel Tarih Araþtýrma Merkezi çalýþmalarýndan alýnmýþtýr.
Phokaialýlar, MÖ 7. yy'dan baþlayan hýzlý bir yükselme dönemine girdiler. Kent Ýon yerleþmelerinin en kuzeyinde, Aiol bölgesinde yer almaktaydý.
Diðer Ýonlar gibi denizcilikte ileri olan Phokaialýlarýn Akdeniz'de ticaret için kullandýklarý, dönemin diðer gemilerinden çok hýzlý gidebilen 50 kürekli gemileri vardý. Herodot'a göre uzun deniz yolculuðuna çýkan ilk Hellenler Phokaialýlardýr.
Phokaialýlar bu özellikleri sayesinde, MÖ 7. yy'dan itibaren Mýsýr'dan Atlantik kýyýlarýna kadar tüm Akdeniz'de Ýon ticaretini yaydýlar. Phokaialýlarýn deniz ticaret bölgesi Kartacalýlar ve Etrüskler tarafýndan tehdit edildiðinden, kendi güvenlikleri için Kuzey Akdeniz kýyýlarý boyunca koloni kentleri kurdular. Phokaialýlar önceleri Miletlilerle birlikte Çanakkale boðazýnda Lampsakos (Lapseki), güney Karadeniz kýyýsýnda Amisos (Samsun), kuzey Karadeniz kýyýsýnda Crimea (Kýrým) yerleþimlerini kurdular. Phokaia'nýn Batý Akdeniz'deki kolonileri Orta Ýtalya'nýn Batý kýyýlarýndaki Elea, Korsika adasýndaki Alalia, Ýspanya'daki Ampurias ve en önemlisi Güney Fransa'daki Massalia'dýr (bugünkü Marsilya). Massalia daha sonra yine ayný kýyýlardaki Nicaea (Nice) ve Antipolis (Antibes) kentlerini kurmuþtur.
Arkaik dönem boyunca Phokaia kenti özellikle Batý Akdeniz'e yönelik ticaretin önemli bir limaný olmuþtu. Pseudo-Aristot'dan edindiðimiz bilgilere göre Phokaialýlar "Emporia" denilen bir ticaret türüyle zenginleþmiþlerdi. Emporia'da, satýlan ürünlerin deðerleri, ulaþtýrýlan bölgelerin uzaklýðýna ve oradaki talebin yoðunluðuna göre artýyordu. Antik yazar Justinius: "Phokaialýlar yerleþim alanlarýnýn darlýðýndan ve yetersizliðinden ötürü karadan çok denize yönelmiþlerdi. Geçimlerini balýkçýlýk, ticaret ve sýklýkla, o zamanlar utanýlacak bir þey olmayan korsanlýkla saðlýyorlardý." diye yazar. Lukian, Atheneus gibi diðer antik yazarlardan öðrendiðimize göre ise Phokaialýlar, duvar iþçiliði, deðirmentaþý ve benzeri tarýmda kullanýlan taþ aletlerin yapýmýnda usta olmalarýnýn yaný sýra; gümüþten içki kaplarý, yelpaze yapýmý ve mor renkli boyasýyla da ün yapmýþlardý.
MÖ 544'te Phokaia'yý kuþatan Pers komutaný Harpagus, þehir duvarlarýný yýkýp Pers kralýna teslim olmalarý için Phokaialýlara kýsa bir süre tanýr. Phokaialýlar bu süre zarfýnda taþýnabilir tüm mallarýný da gemilerine yükleyip Chios'a (Sakýz adasý) doðru denize açýldýlar. Süre dolduðunda kente giren Persler boþ bir yerleþim buldular. Chios'da yeterince konukseverlik bulamayan Phokaialýlar batýya doðru yola çýkarlar. Göçe baþlamadan kentlerine geri dönüp, orada kalan zayýf Pers birliðini yok ederler. Kentten ayrýlýrken denize bir demir parçasý atýp, o günün birinde tekrar deniz yüzeyinde belirmeden geri dönmeyeceklerine ant içtikleri söylenir.
Batýya açýlanlar Korsika adasýndaki kolonileri Alalia'ya gelirler. Bir süre burada yaþadýktan sonra, çýkan deniz savaþýnda Etrüsk-Kartaca birliðine yenilmeleri üzerine Alalia'yý terk ederek Rhegium'a giderler. Oradan da Oinotria'ya geçerek MÖ 540'da Elea (Velia) kentini kurdular. Bu kent MÖ 5. yy'da Felsefe okuluyla, hareketli bulmacalarýyla tanýnan Zeno'yu ve Filozof Parmenides'i yetiþtirerek tüm Akdeniz'de ünlenmiþti.
Phokaialýlarýn bir bölümü de anakentlerine geri dönerler. Kentin nüfusu azalmýþ ticaretin durgunlaþmasý yüzünden halk fakirleþmiþti. MÖ 496'da Perslere karþý baþlatýlan isyan sýrasýnda Phokaialýlarýn Ýon Birliðine sadece 3 gemi verebilmiþ olmalarý ekonomik güçlerinin zayýflýðýna iþarettir. Yine de denizcilikteki ünleri nedeniyle Ýon Birliði donanmasýnýn komutasý Phokaialý Dionysios'a verilmiþti.
Anadolu'da Klasik dönemde devam eden siyasal karýþýklýklar Phokaia kentini de etkiler. Buna raðmen kentin sosyal ve ekonomik varlýðý etkin bir biçimde devam etmiþtir.
Kaynak : Foça Yerel Tarih Araþtýrma Merkezi çalýþmalarýndan alýnmýþtýr.