Güzin TÜMER
LA PAZ
La Paz'dayým. Dünyanýn en yüksek baþkenti. La Paz, Bolivya’nýn resmi baþkenti deðil ama baþkent olarak kabul ediliyor. Resmi baþkent Sucre. La Paz Ýspanyolca’da “barýþ” anlamýna geliyor. Bir vadinin içine kurulmuþ, sývasýz evleri, dar sokaklarý ve meydanlarý ile ilginç bir þehir. Bu þehri sevdiðimi öncelikle söylemeliyim. Ýnsaný saran tuhaf, çekici bir þehir.
Plaza de Murillo
"Ýglesia de San Francisco" San Francisco Kilisesi, buranýn en önemli kiliselerinden biri.. Ve ayný adlý meydan.. Ne yok ki bu meydanda..
Plaza de Murillo, en önemli meydaný.. Sanki insanlarýn duraklama yeri.. Etrafý çok sayýda kolonyal bina ile çevrili.
Daracýk sokaklarýndaki neredeyse üst üste denebilecek otobüs ve dolmuþlarý, her adým baþý sokak satýcýlarý, cadý marketi ve tümü el emeði olan þýk ürünler satan dükkanlarý ile La Paz bana enerji verdi. Burasý adrenalini yüksek bir þehir… Yaþamak zor olabilir. Ama bir gezgin için inanýlmaz zenginlikte bir yer.. Sanki büyük bir iþporta tezgahý… Bu tezgahtan alabileceðiniz þey o kadar çeþitli ki..
Tadýna doyamadýðým inanýlmaz lezzetteki meyve salatasý... Her gün bir tabak meyve salatasý.. Vitamin bombasý gibiyim. Yoðurtlarýný da çok sevdiðimi söylemeliyim. Bu salata 5 Bolivyanos. 7 Bolivyanos’un bir Amerikan Dolarý olduðunu hatýrlatmak isterim. :)))
Olaðanüstü lezzetteki meyve salatalarýndan, inanýlmaz çeþitteki ekmeðe, çeþit çeþit hamurdan yapýlmýþ yiyeceklere, hediyelik eþyalara, giysiye, elektronik eþyalara kadar her þey almak mümkün.. Kimi yerleri Avrupa'yý aratmayacak ölçüde düzenli ve ihtiyaca cevap verecek nitelikte.. Koþullar iyileþtikçe fiyatlarýn da o ölçüde arttýðýný söyleyebilirim. Ama ne olursa olsun oldukça ucuz ve renkli.
Ne yok ki! Cadý marketi buranýn gezginler tarafýndan en cazip bulunan yeri. Yerli geleneðinden gelen, kurutulmuþ lama ceninleri, kurutulmuþ kurbaðalar hemen hemen tüm evlerde yer alýyormuþ. Nedenine gelince eve, ev halkýna þans getireceðine inanýlýyormuþ. Kimisinin, evi hýrsýzlardan koruyacaðýna dair inanç varmýþ. Böyle bir inanç olunca bu tip malzemeler kendi pazarýný yaratmýþ. Bu market “whitcy market” olarak adlandýrýlýyor. Ben merak ettiðim için gittim. Kurutulmuþ lama embriyonlarýný ya da kurutulmuþ diðer yaratýklarý görmek ilginç ama çok hoþ olduðunu söyleyemeyeceðim.
Witchy Market’ten
La Paz’ýn ilginç mekanlarýndan biri de otantik pazar. Benim için oradan ayrýlmak çok zordu. Gerçekten her þey çok güzel. Sanki her þey ayrý bir fotoðraf karesi. La Paz'daki önemli duraklarýmdan biriydi. Otantik enstrümanlar, rengarenk kumaþlar… Her þey rengarenk!
Kolonyal evlerin içine yerleþmiþ bu çok çekici çarþý sürekli insana sürprizler sunuyor. Aaa her yeri gezdim dediðim noktada keþfetmediðim bir yer olduðunu fark ettim.
Kolonyal bir binanýn avlusu
Cadde boyunca gezerken hep beni takip eden otantik Bolivya müziði de ayrý bir zevkti. Biraz ritmik biraz hüzünlü.. Tam da buradaki dokuya yakýþan… Yoksulluðun renkle bezendiði bir yer La Paz…
Çok sayýda, enstrüman satan dükkan var. Boy boy gitar cinsi ve üflemeli enstrümanlar.. En sýk rastladýðým enstrüman da panflüt diye bildiðim çok düdüklü çalgýydý.
Hani hepimizin çok yakýndan bildiði bir fotoðraf vardýr. “Panflüt çalan pançolu adam” sanki bir Latin Amerika klasiðidir. Bu çarþýda pançoyu ve panflütü ayrý ayrý görmek mümkün olduðu gibi bu klasik fotoðrafýn gerçeðini de görmek mümkün.
La Paz’ý yürüyerek dolaþtým. Her yer ayrý bir koku, ayrý bir duygu.. Kimi yerleri tedirgin edici.. Rahatsýz ediciliði ile birlikte çekici.. Kadýnlar her yerde. Ýnþaat iþçisi, dolmuþ muavini, satýcý, çöpçü.. Ýþlerini çok iyi biliyorlar. Katlý etekleri, ucuz babet pabuçlarý, dar kýsa bedenli bluzlarý, þallarý ve komik Lorel –Hardy þapkalarý ile o kadar þýklar ki!
Azýcýk bakýma alýnsalar inanýlmaz olacaklar! Yýllarca bu tarz giyim modelini benimsemiþ olan ben (þapka dýþýnda) Bolivya’nýn bu milli giyim þekline bayýldým. Þapkalarýn altýndaki uzun örgü saçlarýnýn uçlarýna çeþitli süsler takýyorlar. Oldukça bakýmsýz görünen bu kadýnlar eteklerinin altýna ayaksýz çorap giyiyorlar. Hani þimdi bütün dünyada moda olan! Altýna ya babet cinsi pabuç, ya da plastik sandalet tercih ediyorlar. Ýnanýlmaz þýklar.. Malzemeler acýk kaliteli olsa moda gösterilerinde yer alacak cinsten… Þapkalar þehirden þehre çeþitlilik gösteriyor.
La Paz þapkalarý Lorel-Hardy cinsi. Etek boylarý uzun. Muhtemelen soðuk olduðu için. Cochabamba tarzý þapkalar, plaj þapkasý gibi. Genellikle beyaz. Üzerinde de kocaman çiçekler var. Ýnsana yaþama sevinci veriyor. En azýndan bana!
Bolivya’da hemen hemen otuz çeþit yerli varmýþ. La Paz’ýn çoðunluðu Aymara ve Quecha. Cumhurbaþkanlarý da Aymara… Buranýn gerçek sahipleri olan yerlilerin durumlarýnýn çok iç acýcý olduðu söylenemez. Kendi dillerinde eðitim hakkýný almak için mücadele ediyorlar. Yerli olanlarla olmayanlar arasýnda çatýþma olduðu söylendi. Bolivya’nýn kimi þehirlerinde Ýspanyolca’nýn yaný sýra yerli dili (hangi grup çoðunluktaysa) resmi dil olarak kabul edilmiþ. Bolivya için tek kültürlü bir model olmaktan uzaklaþýlmasý savunuluyor. Ciddi bir yerli hareketi olduðu söyleniyor. Daha çok söz sahibi olmak için mücadele ettikleri de verilen bilgiler arasýnda.
Bolivya, Che Guevar’ýn devrim hazýrlýðýndayken öldürüldüðü ülke.. Latin Amerika’nýn en fakir iki ülkesinden biri. Aslýnda iklim tarým için çok uygun ve maden bakýmýndan oldukça zengin bir ülke. Sanýrým kötü yönetimler Bolivya’nýn refaha ulaþmasýný engellemiþ. Yerlilerin yeni umudu olan Cumhurbaþkanýnýn eðitimliler tarafýndan desteklendiði söylenemez. Ben söyleyenlerin yalancýsýyým.
La Paz, altiplano denilen coðrafik yapýya sahip. Çevresiyle birlikte gezginlere oldukça çok seçenek sunuyor. La Paz “death road" adý verilen rotaya da oldukça yakýn. Buradan oraya bisiklet turlarý düzenleniyor.
La Paz’dan baþka bir not… Evleri ile ilgili. Hemen hemen evlerin tümü sývasýz. Ýlk gördüðümde bana bir çanaðýn içine atýlmýþ çok sayýda kibrit kutusu gibi göründü. Kendi kendime olsun ortak bir mimarisi var dedim. Sonradan bu sývasýz evlerin nedenini öðrendim. Sývasýz evler, belediyeye daha düþük vergi ödüyormuþ. Aslýnda þehre yakýndan bakýnca tam bir kargaþa. Belki bu kargaþa burayý özel kýlýyor. Eski kolonyal binalar, yarým inþaatlar, gökdelenler… Hepsi birbirine girmiþ. Hani içine her þey katýlmýþ lezzetli bir çorba gibi.. Belki burayý eþsiz kýlan bu tuhaf doku.. Bana zaman zamam Mahmut Paþa, zaman zaman Kemeraltý duygusu yaþattý. Zaman zaman da Ýstanbul’un bazý semtlerini anýmsattý. Bu doku bir de yerli kültürüyle birleþince gerçekten hoþ bir mekan çýkmýþ. Kitch ama akýldan çýkmasý zor. Her anýmsadýkça akla hoþ þeyler getirecek cinsten.
La Paz’daki baþka bir durak “Coca Müzesi” Çok güzel avlulu bir bina içinde yer alýyor. Küçük bir müze, üst katýnda bir kafeterya var. Coca yapraklarýndan elde edilen özden ne yapýlmamýþ ki! Kek, likör, bira, þarap… Likörün tadýna baktým. Çok þekerliydi, hoþlanmadým. Coca birasýnýn rengi yeþil. Biradan öte gazoz gibi görünüyor. Gördüðüm þey yanlýþ deðilse kokain de satýyorlardý. Genç bir çocuk geldi, tozunu burnuna çekti ve gitti. Çok sýradan sanki pazardan elma alýyormuþçasýna isteðini söyledi. Malý aldý ve herkesin önünde gerekeni yaptý ve gitti.
Coca bitkisi yetiþtirmek, onu yaþamlarýný iyileþtirmek için kullanmak And Daðlarý’nda yaþayan yerlilerin geleneði. Coca bitkisi deðiþik özellikleri ile zor yaþam koþullarýnda dayanýklýlýk saðlýyor. Yükseklikten kaynaklanan problemleri azaltýyor. Bu arada ben de her sabah içtim. Çünkü La Paz’da nefes almak ile ilgili problemler yaþadým. Sürekli derin nefes alma ihtiyacý hissettim. Çok az eðimli yerlerde bile nefes nefese kaldým. Bunun ilacý su ve coca çayý.. Gerekeni yaptým ama La Paz’ýn bir çanaðýn içine kurulduðunu düþünecek olursak bir yokuþtan kaçarken öbürüne yakalandým.
Müzeye dönersek… Müze daha önce de söylediðim gibi küçük bir müze. Fotoðraflar var. Bir de Ýngilizce açýklamalý bir kitapçýk.. Bu kitapçýk coca ile ilgili her türlü bilgiyi veriyor. Bolivya, coca bitkisi üreten en önemli birkaç ülkeden biri. Batý dünyasý tarafýndan uyuþturucu alýþkanlýðýna neden olduðu için suçlanýyor. Coca yapraðý And Daðlarý’nda yaþayan yerlilerin geleneði. Enerji veriyor. Maden ocaklarýnda çalýþan iþçilerin uzun saatler çalýþmalarýna olanak tanýyor. (bunun insani olduðu söylenemez elbette!) Tokluk veriyor. Ve de bu zor koþullarda hayatlarýný sürdürmeye çalýþan bu kara derili, kavruk yüzlü insanlara mutluluk veriyor. And Daðlarý’nda yaþayan erkeklerin %92’si kadýnlarýn % 82’si coca yapraðý kullanýyormuþ. Þimdi bu müzenin rehber kitabýndaki þiirin bir bölümünü olduðu gibi yazýyorum. Kolay anlaþýlýr bu nedenle Ýngilizce yazmak istedim.
“The purity of your heart has moved me and so, to fight the darkness which lies at the bosom of mother earth to withstand cold, the hunger and sadness of hearts torn apart from their father
I shall give you gift for your brothers where you shall find a small plant one with much strenght
Guard the leaves with much leave and
When you feel the sting of pain in your heart,
Hunger in your body and darkness in your mind
Take them to your mouth
And softly draw up its spirit which is part of mine
You will find lovre for your pain, food for your body aand light for your mind
Furthermore watch the leaves with the wind and you will find answers to you queries……”
Bu þiir mi düz yazý mý bilemiyorum oldukça uzun ben bir bölümünü koydum. Çok etkileyici bütünü. Aslýnda günümüz insanýnýn kokaine sýðýnma nedenleri farklý deðil. Ama yerlilerin coca yapraðýný kullaným biçimleri ve miktarý kokainin vücutta yaptýðý tahribatý yapýyor mu bilmiyorum. Alýþkanlýk yaptýðý kesin. Ama yaþam kalitelerini düþürüyor mu? Ömürlerini kýsaltýyor mu? Bunlarýn cevabýný bilmiyorum. Yerliler, coca yapraðýný yaþam kalitelerini yükseltmek için kullanýyor. "Coca yapraðý zararlýdýr ama eðer yükseklerde, zor koþullarda yaþarsan coca yapraðý iyi gelir." gibi bir çýkarsama tuhaf. Anlamasý zor. Ciddi bir çeliþki. Oldukça derin konu! Daha fazla okumaya ve öðrenmeye ihtiyaç var. La Paz’a yakýn Yungas bölgesi önemli bir coca yapraðý üretim merkezi… Bu arada coca yapraðý falýna bakýldýðýný da gördüm. Coca yapraðýna çok fazla anlam yüklemiþ yerliler.
La Paz'da fotoðrafýný çekmek için çok malzeme var. Ama oldukça güç. Yerliler fotoðraflarý çekildiðinde ruhlarýnýn çalýndýðýna inanýyorlarmýþ. Ama kimisi, tezgahlarýndan bir þeyler aldýðýnýz zaman izin veriyor. Ruhlarýný para ile sattýklarýný söylemek fazla olmaz sanýrým. La Paz’dan ne çok þey var anlatacak!
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...
La Paz'dayým. Dünyanýn en yüksek baþkenti. La Paz, Bolivya’nýn resmi baþkenti deðil ama baþkent olarak kabul ediliyor. Resmi baþkent Sucre. La Paz Ýspanyolca’da “barýþ” anlamýna geliyor. Bir vadinin içine kurulmuþ, sývasýz evleri, dar sokaklarý ve meydanlarý ile ilginç bir þehir. Bu þehri sevdiðimi öncelikle söylemeliyim. Ýnsaný saran tuhaf, çekici bir þehir.
Daracýk sokaklarýndaki neredeyse üst üste denebilecek otobüs ve dolmuþlarý, her adým baþý sokak satýcýlarý, cadý marketi ve tümü el emeði olan þýk ürünler satan dükkanlarý ile La Paz bana enerji verdi. Burasý adrenalini yüksek bir þehir… Yaþamak zor olabilir. Ama bir gezgin için inanýlmaz zenginlikte bir yer.. Sanki büyük bir iþporta tezgahý… Bu tezgahtan alabileceðiniz þey o kadar çeþitli ki..
Olaðanüstü lezzetteki meyve salatalarýndan, inanýlmaz çeþitteki ekmeðe, çeþit çeþit hamurdan yapýlmýþ yiyeceklere, hediyelik eþyalara, giysiye, elektronik eþyalara kadar her þey almak mümkün.. Kimi yerleri Avrupa'yý aratmayacak ölçüde düzenli ve ihtiyaca cevap verecek nitelikte.. Koþullar iyileþtikçe fiyatlarýn da o ölçüde arttýðýný söyleyebilirim. Ama ne olursa olsun oldukça ucuz ve renkli.
Ne yok ki! Cadý marketi buranýn gezginler tarafýndan en cazip bulunan yeri. Yerli geleneðinden gelen, kurutulmuþ lama ceninleri, kurutulmuþ kurbaðalar hemen hemen tüm evlerde yer alýyormuþ. Nedenine gelince eve, ev halkýna þans getireceðine inanýlýyormuþ. Kimisinin, evi hýrsýzlardan koruyacaðýna dair inanç varmýþ. Böyle bir inanç olunca bu tip malzemeler kendi pazarýný yaratmýþ. Bu market “whitcy market” olarak adlandýrýlýyor. Ben merak ettiðim için gittim. Kurutulmuþ lama embriyonlarýný ya da kurutulmuþ diðer yaratýklarý görmek ilginç ama çok hoþ olduðunu söyleyemeyeceðim.
La Paz’ýn ilginç mekanlarýndan biri de otantik pazar. Benim için oradan ayrýlmak çok zordu. Gerçekten her þey çok güzel. Sanki her þey ayrý bir fotoðraf karesi. La Paz'daki önemli duraklarýmdan biriydi. Otantik enstrümanlar, rengarenk kumaþlar… Her þey rengarenk!
Kolonyal evlerin içine yerleþmiþ bu çok çekici çarþý sürekli insana sürprizler sunuyor. Aaa her yeri gezdim dediðim noktada keþfetmediðim bir yer olduðunu fark ettim.
Cadde boyunca gezerken hep beni takip eden otantik Bolivya müziði de ayrý bir zevkti. Biraz ritmik biraz hüzünlü.. Tam da buradaki dokuya yakýþan… Yoksulluðun renkle bezendiði bir yer La Paz…
Çok sayýda, enstrüman satan dükkan var. Boy boy gitar cinsi ve üflemeli enstrümanlar.. En sýk rastladýðým enstrüman da panflüt diye bildiðim çok düdüklü çalgýydý.
Hani hepimizin çok yakýndan bildiði bir fotoðraf vardýr. “Panflüt çalan pançolu adam” sanki bir Latin Amerika klasiðidir. Bu çarþýda pançoyu ve panflütü ayrý ayrý görmek mümkün olduðu gibi bu klasik fotoðrafýn gerçeðini de görmek mümkün.
La Paz’ý yürüyerek dolaþtým. Her yer ayrý bir koku, ayrý bir duygu.. Kimi yerleri tedirgin edici.. Rahatsýz ediciliði ile birlikte çekici.. Kadýnlar her yerde. Ýnþaat iþçisi, dolmuþ muavini, satýcý, çöpçü.. Ýþlerini çok iyi biliyorlar. Katlý etekleri, ucuz babet pabuçlarý, dar kýsa bedenli bluzlarý, þallarý ve komik Lorel –Hardy þapkalarý ile o kadar þýklar ki!
Azýcýk bakýma alýnsalar inanýlmaz olacaklar! Yýllarca bu tarz giyim modelini benimsemiþ olan ben (þapka dýþýnda) Bolivya’nýn bu milli giyim þekline bayýldým. Þapkalarýn altýndaki uzun örgü saçlarýnýn uçlarýna çeþitli süsler takýyorlar. Oldukça bakýmsýz görünen bu kadýnlar eteklerinin altýna ayaksýz çorap giyiyorlar. Hani þimdi bütün dünyada moda olan! Altýna ya babet cinsi pabuç, ya da plastik sandalet tercih ediyorlar. Ýnanýlmaz þýklar.. Malzemeler acýk kaliteli olsa moda gösterilerinde yer alacak cinsten… Þapkalar þehirden þehre çeþitlilik gösteriyor.
La Paz þapkalarý Lorel-Hardy cinsi. Etek boylarý uzun. Muhtemelen soðuk olduðu için. Cochabamba tarzý þapkalar, plaj þapkasý gibi. Genellikle beyaz. Üzerinde de kocaman çiçekler var. Ýnsana yaþama sevinci veriyor. En azýndan bana!
Bolivya’da hemen hemen otuz çeþit yerli varmýþ. La Paz’ýn çoðunluðu Aymara ve Quecha. Cumhurbaþkanlarý da Aymara… Buranýn gerçek sahipleri olan yerlilerin durumlarýnýn çok iç acýcý olduðu söylenemez. Kendi dillerinde eðitim hakkýný almak için mücadele ediyorlar. Yerli olanlarla olmayanlar arasýnda çatýþma olduðu söylendi. Bolivya’nýn kimi þehirlerinde Ýspanyolca’nýn yaný sýra yerli dili (hangi grup çoðunluktaysa) resmi dil olarak kabul edilmiþ. Bolivya için tek kültürlü bir model olmaktan uzaklaþýlmasý savunuluyor. Ciddi bir yerli hareketi olduðu söyleniyor. Daha çok söz sahibi olmak için mücadele ettikleri de verilen bilgiler arasýnda.
Bolivya, Che Guevar’ýn devrim hazýrlýðýndayken öldürüldüðü ülke.. Latin Amerika’nýn en fakir iki ülkesinden biri. Aslýnda iklim tarým için çok uygun ve maden bakýmýndan oldukça zengin bir ülke. Sanýrým kötü yönetimler Bolivya’nýn refaha ulaþmasýný engellemiþ. Yerlilerin yeni umudu olan Cumhurbaþkanýnýn eðitimliler tarafýndan desteklendiði söylenemez. Ben söyleyenlerin yalancýsýyým.
La Paz, altiplano denilen coðrafik yapýya sahip. Çevresiyle birlikte gezginlere oldukça çok seçenek sunuyor. La Paz “death road" adý verilen rotaya da oldukça yakýn. Buradan oraya bisiklet turlarý düzenleniyor.
La Paz’dan baþka bir not… Evleri ile ilgili. Hemen hemen evlerin tümü sývasýz. Ýlk gördüðümde bana bir çanaðýn içine atýlmýþ çok sayýda kibrit kutusu gibi göründü. Kendi kendime olsun ortak bir mimarisi var dedim. Sonradan bu sývasýz evlerin nedenini öðrendim. Sývasýz evler, belediyeye daha düþük vergi ödüyormuþ. Aslýnda þehre yakýndan bakýnca tam bir kargaþa. Belki bu kargaþa burayý özel kýlýyor. Eski kolonyal binalar, yarým inþaatlar, gökdelenler… Hepsi birbirine girmiþ. Hani içine her þey katýlmýþ lezzetli bir çorba gibi.. Belki burayý eþsiz kýlan bu tuhaf doku.. Bana zaman zamam Mahmut Paþa, zaman zaman Kemeraltý duygusu yaþattý. Zaman zaman da Ýstanbul’un bazý semtlerini anýmsattý. Bu doku bir de yerli kültürüyle birleþince gerçekten hoþ bir mekan çýkmýþ. Kitch ama akýldan çýkmasý zor. Her anýmsadýkça akla hoþ þeyler getirecek cinsten.
La Paz’daki baþka bir durak “Coca Müzesi” Çok güzel avlulu bir bina içinde yer alýyor. Küçük bir müze, üst katýnda bir kafeterya var. Coca yapraklarýndan elde edilen özden ne yapýlmamýþ ki! Kek, likör, bira, þarap… Likörün tadýna baktým. Çok þekerliydi, hoþlanmadým. Coca birasýnýn rengi yeþil. Biradan öte gazoz gibi görünüyor. Gördüðüm þey yanlýþ deðilse kokain de satýyorlardý. Genç bir çocuk geldi, tozunu burnuna çekti ve gitti. Çok sýradan sanki pazardan elma alýyormuþçasýna isteðini söyledi. Malý aldý ve herkesin önünde gerekeni yaptý ve gitti.
Coca bitkisi yetiþtirmek, onu yaþamlarýný iyileþtirmek için kullanmak And Daðlarý’nda yaþayan yerlilerin geleneði. Coca bitkisi deðiþik özellikleri ile zor yaþam koþullarýnda dayanýklýlýk saðlýyor. Yükseklikten kaynaklanan problemleri azaltýyor. Bu arada ben de her sabah içtim. Çünkü La Paz’da nefes almak ile ilgili problemler yaþadým. Sürekli derin nefes alma ihtiyacý hissettim. Çok az eðimli yerlerde bile nefes nefese kaldým. Bunun ilacý su ve coca çayý.. Gerekeni yaptým ama La Paz’ýn bir çanaðýn içine kurulduðunu düþünecek olursak bir yokuþtan kaçarken öbürüne yakalandým.
Müzeye dönersek… Müze daha önce de söylediðim gibi küçük bir müze. Fotoðraflar var. Bir de Ýngilizce açýklamalý bir kitapçýk.. Bu kitapçýk coca ile ilgili her türlü bilgiyi veriyor. Bolivya, coca bitkisi üreten en önemli birkaç ülkeden biri. Batý dünyasý tarafýndan uyuþturucu alýþkanlýðýna neden olduðu için suçlanýyor. Coca yapraðý And Daðlarý’nda yaþayan yerlilerin geleneði. Enerji veriyor. Maden ocaklarýnda çalýþan iþçilerin uzun saatler çalýþmalarýna olanak tanýyor. (bunun insani olduðu söylenemez elbette!) Tokluk veriyor. Ve de bu zor koþullarda hayatlarýný sürdürmeye çalýþan bu kara derili, kavruk yüzlü insanlara mutluluk veriyor. And Daðlarý’nda yaþayan erkeklerin %92’si kadýnlarýn % 82’si coca yapraðý kullanýyormuþ. Þimdi bu müzenin rehber kitabýndaki þiirin bir bölümünü olduðu gibi yazýyorum. Kolay anlaþýlýr bu nedenle Ýngilizce yazmak istedim.
“The purity of your heart has moved me and so, to fight the darkness which lies at the bosom of mother earth to withstand cold, the hunger and sadness of hearts torn apart from their father
I shall give you gift for your brothers where you shall find a small plant one with much strenght
Guard the leaves with much leave and
When you feel the sting of pain in your heart,
Hunger in your body and darkness in your mind
Take them to your mouth
And softly draw up its spirit which is part of mine
You will find lovre for your pain, food for your body aand light for your mind
Furthermore watch the leaves with the wind and you will find answers to you queries……”
Bu þiir mi düz yazý mý bilemiyorum oldukça uzun ben bir bölümünü koydum. Çok etkileyici bütünü. Aslýnda günümüz insanýnýn kokaine sýðýnma nedenleri farklý deðil. Ama yerlilerin coca yapraðýný kullaným biçimleri ve miktarý kokainin vücutta yaptýðý tahribatý yapýyor mu bilmiyorum. Alýþkanlýk yaptýðý kesin. Ama yaþam kalitelerini düþürüyor mu? Ömürlerini kýsaltýyor mu? Bunlarýn cevabýný bilmiyorum. Yerliler, coca yapraðýný yaþam kalitelerini yükseltmek için kullanýyor. "Coca yapraðý zararlýdýr ama eðer yükseklerde, zor koþullarda yaþarsan coca yapraðý iyi gelir." gibi bir çýkarsama tuhaf. Anlamasý zor. Ciddi bir çeliþki. Oldukça derin konu! Daha fazla okumaya ve öðrenmeye ihtiyaç var. La Paz’a yakýn Yungas bölgesi önemli bir coca yapraðý üretim merkezi… Bu arada coca yapraðý falýna bakýldýðýný da gördüm. Coca yapraðýna çok fazla anlam yüklemiþ yerliler.
La Paz'da fotoðrafýný çekmek için çok malzeme var. Ama oldukça güç. Yerliler fotoðraflarý çekildiðinde ruhlarýnýn çalýndýðýna inanýyorlarmýþ. Ama kimisi, tezgahlarýndan bir þeyler aldýðýnýz zaman izin veriyor. Ruhlarýný para ile sattýklarýný söylemek fazla olmaz sanýrým. La Paz’dan ne çok þey var anlatacak!
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...