Oðuz ÖZÜGÜL
BESTSELLER (ÇOK SATANLAR)
Kitlesel sanat üretiminin en tipik örneðini oluþturan bestseller’in baþlýca özelliði yaygýn ve kýsa süreli baþarýdýr. Birbiri ardýna çok sayýda basýlan bu tür kitaplar adeta kapýþýlýr. Gerçek edebiyat eserleri ile bestseller arasýndaki fark, gerçek edebiyat eserlerinin de yaygýn bir okur kitlesi kazanmasý için geçen sürenin yalnýzca uzun olmasý deðildir; öyle edebi eserler vardýr ki, bu tür bir yaygýnlýða asla ulaþamaz. Popülerlik kriterlerine ait olan nitelik klasik eserlerin belirlenmesinde hiçbir rol oynamaz.
Bestseller’in basmakalýplýðýný, okurun kitleselliði ve geliþigüzel tüketimi koþullamaz; kitabý okurken karþýlaþýlan saptýrmalara ve yalanlara katlanma uysallýðý da belirlemez; bu basmakalýplýðý koþullayan, yalanlarýn beceriksiz, laubali ve naif olmasý ile sahte, yapmacýk iyiliklerin kusursuz görünmesidir. Popüler edebiyat basmakalýplýða her zaman eðilim göstermiþtir; ama modern bestseller’in ortaya çýkmasýndan bu yana okur, karþýsýnda birbirinden tamamen farklý iki çeþit edebiyat bulur. Biri kötü, okunmasý mümkün olmayan, öteki gerçek, ama okunmayan edebiyat.
Bestseller, insanlarýn yaþamda gerçekleþmeyen ihtiyaçlarýný, isteklerini ve umutlarýný karþýlar. Ancak bu durum, sorunlarýn asýl çözümü için göðüs gerilecek gerçek zorluklardan kaçmaya yarayan bir araç haline gelir. Gerçek sanat, insaný çaba göstermek, karmaþýk gerçekliði açýk seçik görmek ve bu gerçekliðin gizli tehditleriyle savaþmak için cesaretlendirir. Rahat tüketilen kitle kültürü ise ucuz bir eðlence sunar, gerçek sorunlarý gizler, sahte bir mutluluk duygusu yaratýr. Genel olarak kitle iletiþim araçlarý gibi bestseller de yavaþ tepki veren, bütünüyle edilgin bir okur kitlesini hedef alýr. Bestseller, önemli bir þey kaçýrmadan “ilginç olmayan satýrlar”ýn atlanmasýna izin verir. Düzenli sinemaya gidenlerin ve televizyon izleyenlerin sayýsýna göre, kitap okuyanlarýn sayýsý göz önüne alýnacak kadar çok deðildir. Bestseller, daha sonra filmlere ya da televizyon dizilerine dahil edilen birçok motifi önceler. Kitle ise büyük bölümüyle edebiyat eserini es geçer ve dünya edebiyatýnýn baþarýlý öyküleriyle ve karakterleriyle ilk defa kitle iletiþim araçlarýnda tanýþýr (örneðin Aþk-ý Memnu vs dizilerinde olduðu gibi). Sanat alanýndaki gerileme, sadece geçmiþteki popüler edebiyatýn yerini bestseller’e býrakmasýyla deðil, üstelik kitlenin büyük bölümünün okur olmamasýyla da göze çarpmaktadýr.
Popüler edebiyat okurlarý ve sanat tüketicileri gibi, bestseller okuru da homojen deðildir. Bu okur kitlesi hem sýnýfsal bileþimine hem de tarihsel geliþimine göre çeþitlilik ve deðiþkenlik gösterir; ancak bestseller okurunun çekirdek kitlesi orta sýnýftýr. Orta sýnýf kendini iki düþman arasýnda kalmýþ hisseder, bu tehdit onlara göre alttan, yani emekçilerden ve üstten, yani burjuvalardan gelen bir tehdittir. Kitle edebiyatý tüketicisinin birçoðu sanatsal niteliðe, deðerli ya da deðersiz biçimlere tepki göstermez, onlarý ilgilendiren sadece güvenlik duygusunu güçlendiren ya da zayýflatan anlardýr.
Bestseller’deki insancýllýðýn ve naif duygusallýðýn arkasýnda akýl dýþý önyargýlar, korku, saldýrganlýk, intikam hýrsý, garez, haset gizlidir. Bestseller yazarlarý okurlarýný iyi tanýr; onlarýn yakýþýk almayan isteklerini gönül rahatlýðýyla yerine getirir. Baþarýlý bir bestseller yazmak için kendi düzeylerinin altýna inmeye ihtiyaçlarý yoktur. Sanatsal faaliyetin her aþamasýnda olduðu gibi, onlar için de geçerli ilke þudur: Baþarýlý olmak için, okurlarýna sunduðu zýrvalýða kendisi de inanmak zorundadýr
Oðuz ÖZÜGÜL
oguzozugul@hotmail.com
Kitlesel sanat üretiminin en tipik örneðini oluþturan bestseller’in baþlýca özelliði yaygýn ve kýsa süreli baþarýdýr. Birbiri ardýna çok sayýda basýlan bu tür kitaplar adeta kapýþýlýr. Gerçek edebiyat eserleri ile bestseller arasýndaki fark, gerçek edebiyat eserlerinin de yaygýn bir okur kitlesi kazanmasý için geçen sürenin yalnýzca uzun olmasý deðildir; öyle edebi eserler vardýr ki, bu tür bir yaygýnlýða asla ulaþamaz. Popülerlik kriterlerine ait olan nitelik klasik eserlerin belirlenmesinde hiçbir rol oynamaz.
Bestseller’in basmakalýplýðýný, okurun kitleselliði ve geliþigüzel tüketimi koþullamaz; kitabý okurken karþýlaþýlan saptýrmalara ve yalanlara katlanma uysallýðý da belirlemez; bu basmakalýplýðý koþullayan, yalanlarýn beceriksiz, laubali ve naif olmasý ile sahte, yapmacýk iyiliklerin kusursuz görünmesidir. Popüler edebiyat basmakalýplýða her zaman eðilim göstermiþtir; ama modern bestseller’in ortaya çýkmasýndan bu yana okur, karþýsýnda birbirinden tamamen farklý iki çeþit edebiyat bulur. Biri kötü, okunmasý mümkün olmayan, öteki gerçek, ama okunmayan edebiyat.
Bestseller, insanlarýn yaþamda gerçekleþmeyen ihtiyaçlarýný, isteklerini ve umutlarýný karþýlar. Ancak bu durum, sorunlarýn asýl çözümü için göðüs gerilecek gerçek zorluklardan kaçmaya yarayan bir araç haline gelir. Gerçek sanat, insaný çaba göstermek, karmaþýk gerçekliði açýk seçik görmek ve bu gerçekliðin gizli tehditleriyle savaþmak için cesaretlendirir. Rahat tüketilen kitle kültürü ise ucuz bir eðlence sunar, gerçek sorunlarý gizler, sahte bir mutluluk duygusu yaratýr. Genel olarak kitle iletiþim araçlarý gibi bestseller de yavaþ tepki veren, bütünüyle edilgin bir okur kitlesini hedef alýr. Bestseller, önemli bir þey kaçýrmadan “ilginç olmayan satýrlar”ýn atlanmasýna izin verir. Düzenli sinemaya gidenlerin ve televizyon izleyenlerin sayýsýna göre, kitap okuyanlarýn sayýsý göz önüne alýnacak kadar çok deðildir. Bestseller, daha sonra filmlere ya da televizyon dizilerine dahil edilen birçok motifi önceler. Kitle ise büyük bölümüyle edebiyat eserini es geçer ve dünya edebiyatýnýn baþarýlý öyküleriyle ve karakterleriyle ilk defa kitle iletiþim araçlarýnda tanýþýr (örneðin Aþk-ý Memnu vs dizilerinde olduðu gibi). Sanat alanýndaki gerileme, sadece geçmiþteki popüler edebiyatýn yerini bestseller’e býrakmasýyla deðil, üstelik kitlenin büyük bölümünün okur olmamasýyla da göze çarpmaktadýr.
Popüler edebiyat okurlarý ve sanat tüketicileri gibi, bestseller okuru da homojen deðildir. Bu okur kitlesi hem sýnýfsal bileþimine hem de tarihsel geliþimine göre çeþitlilik ve deðiþkenlik gösterir; ancak bestseller okurunun çekirdek kitlesi orta sýnýftýr. Orta sýnýf kendini iki düþman arasýnda kalmýþ hisseder, bu tehdit onlara göre alttan, yani emekçilerden ve üstten, yani burjuvalardan gelen bir tehdittir. Kitle edebiyatý tüketicisinin birçoðu sanatsal niteliðe, deðerli ya da deðersiz biçimlere tepki göstermez, onlarý ilgilendiren sadece güvenlik duygusunu güçlendiren ya da zayýflatan anlardýr.
Bestseller’deki insancýllýðýn ve naif duygusallýðýn arkasýnda akýl dýþý önyargýlar, korku, saldýrganlýk, intikam hýrsý, garez, haset gizlidir. Bestseller yazarlarý okurlarýný iyi tanýr; onlarýn yakýþýk almayan isteklerini gönül rahatlýðýyla yerine getirir. Baþarýlý bir bestseller yazmak için kendi düzeylerinin altýna inmeye ihtiyaçlarý yoktur. Sanatsal faaliyetin her aþamasýnda olduðu gibi, onlar için de geçerli ilke þudur: Baþarýlý olmak için, okurlarýna sunduðu zýrvalýða kendisi de inanmak zorundadýr
Oðuz ÖZÜGÜL
oguzozugul@hotmail.com
"Oðuz ÖZÜGÜL" bütün yazýlarý için týklayýn...