Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
GDO mevzuatýnda ipin ucu kaçmýþ!
Gelecek nesillerin devamý için dünya insanýnýn görmezden gelemeyeceði genetiðiyle oynanmýþ gýda denetimsizliðiyle ilgili çýkarýlan yasalar ve sonuçlarý kaos olmaya, tehlike saçmaya devam ediyor. Türkiye'nin en önemli tarýmsal doðrularý ifade eden tarým yazarý Ali Ekber Yýldýrým'ýn söylediklerine lütfen hepimiz kulak verelim.
Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizmalar(GDO) ile ilgili mevzuatta 10 aylýk dönemde baþ döndürücü deðiþiklikler yapýldý.
Ýthalatçý, sanayici, tüketici deðiþikliklerini takip etmekte zorlanýyor. Son olarak GDO ve Ürünlerine Dair Yönetmelik 13 Aðustos 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayýnlandý. Yönetmelik, 26 Eylül 2010 itibariyle uygulamaya girecek.
GDO ile ilgili son 10 ayda 1 yasa, 3 yönetmelik ve 3 yönetmelik deðiþikliði Resmi Gazete’de yayýnlandý. Ýlk olarak 26 Ekim 2009’da Resmi Gazete’de yayýnlanan “Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik” yapýlan deðiþikliklerle adeta delik deþik oldu.
Sanayici, ithalatçý, tüketici yapýlan deðiþiklikleri takip etmekte zorlanýyor. Ýlk olarak 1990’lý yýllarýn sonunda ülkenin gündemine giren ve zaman zaman tartýþýlan GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþi ile ilgili geliþmeler son 9 ayda büyük hýz kazandý.
Biyogüvenlik Yasasý Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemindeyken yasayý çýkarmak yerine Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý’nýn aceleyle bir yönetmelik çýkarmasý tartýþmalarý alevlendirdi. 26 Ekim 2009 tarihli Resmi Gazete’de yayýnlanan yönetmelik hiç kimseyi memnun etmedi. Yönetmeliðin çýkarýlmasý ile Türkiye’ye uzun zamandan beri GDO’lu ürünlerin zaten girdiði bunun kontrol altýna alýnmasý gerektiði ifade edildi. Böylece Türkiye’de yýllardýr GDO’lu ürünlerin tüketildiði kabul edilmiþ oldu. Hükümet bu yönetmelikle, GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþine yasak getirildiðini savunsa da daha sonraki uygulamalar bu yönetmeliðin GDO’lu ürünlere kapýlarý sonuna kadar açtýðýný gösterdi. Yönetmelik önce Danýþtay tarafýndan yürürlüðü durduruldu. Bakanlýðýn itirazý üzerine yeniden yürürlüðe girdi. Yönetmelik daha bir yýl dolmadan 4 kez deðiþtirildi.
Yeni dönem 26 Eylül’de baþlayacak
Danýþtay 10.ve 13.Dairesi 26 Ekim tarihli yönetmeliðin yürürlüðünü durdururken temel gerekçe olarak yönetmeliðin dayandýðý bir yasa olmamasýný gösterdi. Önce yasanýn kabul edilmesi daha sonra yönetmeliðin çýkarýlmasý gerektiðine iþaret etti. Bunun üzerine Biyogüvenlik Yasasý, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 18 Mart 2010’da kabul edildi ve 26 Mart 2010’da Resmi Gazete’de yayýnlandý.Yasa, 26 Eylül’de yürürlüðe girecek. Yasa’da 3 ay içinde çýkarýlmasý öngörülen iki yönetmelik ise yaklaþýk 2 aylýk gecikme ile 13 Aðustos’ta Resmi Gazete’de yayýnlandý. GDO Yönetmeliði ve GDO Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin çalýþma esaslarýný belirleyen bu iki yönetmelik de 26 Eylül 2010’da yürürlüðe girecek. Dolayýsýyla, GDO’ lu ürünler için 26 Eylül 2010 tarihi yeni bir dönemin baþlangýcý olacak. Halen, çok tartýþýlan ve 9 ayda 4 kez deðiþtirilen 26 Ekim 2009 tarihli Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik uygulanýyor. Bu yönetmelikle yeni yayýnlanan GDO Yönetmeliði arasýnda çok önemli farklýlýklar var.
Etiket zorunluluðu geliyor
Uygulamadaki yönetmelik Biyogüvenlik Yasasý kabul edilmeden çýkarýldýðý için yasal dayanaðý bakýmýndan sorunlu. Ayrýca, Yasa’da yer alan pek çok uygulama 26 Ekim tarihli yönetmelikte yok. Biyogüvenlik Kurulu’nun kurulmasý, etiket uygulamasýna geçilmesi, bebek mamalarýnda GDO’lu ürünlerin kullanýmýn yasaklanmasý gibi pek çok uygulama yeni yönetmelikte var. 26 Eylül’de uygulamaya girecek GDO Yönetmeliðine göre, binde 9’un üzerinde GDO içeren ürünlere etiket zorunluluðu getiriliyor. Buna göre, ürünün etiketinde GDO’lu olduðu yazýlmasý þart. Ayrýca, GDO içermeyen ürün üretenler de ürünlerinin etiketine “GDO içermez” ibaresini kullanabilecekler. Tüketici, etiketine bakarak bir ürünün GDO içerip içermediðini öðrenebilecek. Ancak, Türkiye’de tüketicilerin büyük bölümü etiketi bir yana son kullanma tarihine bile bakmadýðý biliniyor.
Tek yetkili Biyogüvenlik Kurulu
Eski yönetmelikten farklý olarak yeni yönetmelikte GDO’lu ürünlerin ithalatý, izin verilmesi ve diðer pek çok konuda adeta tek yetkili Biyogüvenlik Kurulu’nun oluþturulmasý öngörülüyor. Yeni yönetmeliðin yayýnlandýðý 13 Aðustos tarihli Resmi Gazete’de Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin Çalýþma Usul ve Esaslarýna Dair Yönetmelik’te yayýnlandý. Buna göre, GDO’lu ürünlerin ithalatýna izin verecek olan Biyogüvenlik Kurulu 9 üyeden oluþuyor. Bu üyelerden 4’ü Tarým ve Köyiþleri Bakaný tarafýndan atanýyor. Ýki üyeyi Çevre ve Orman Bakaný atarken, Saðlýk Bakaný, Sanayi ve Ticaret Bakaný, Dýþ Ticaret Müsteþarlýðýnýn baðlý olduðu bakan ise birer üye atayacak.
Böylece 9 üyeli Biyogüvenlik Kurulu 5 bakan tarafýndan belirlenecek. Kurul Baþkanýný ise Tarým ve Köyiþleri Bakaný belirleyecek. Özerk ve baðýmsýz olacaðý söylenen 9 üyeli kurul kendi baþkanýný bile seçemeyecek. Baþkaný Tarým Bakaný seçecek. Kurul Baþkaný ve üyelerinin görev süresi 3 yýl olacak. Kurulun oluþturulmasý ile ilgili tüm iþlemleri Tarým Bakanlýðý yapacak. GDO’ lu ürünlerin Türkiye’ye giriþi, iþlenmesi, kullanýlmasý gibi hemen her konuda Biyogüvenlik Kurulu karar verecek. Halen yürürlükte olan 26 Ekim 2009 tarihli Yönetmelik kapsamýnda Biyogüvenlik Kurulu’nun iþlevini Bilimsel Komite yürütüyor. Bilimsel komite bugüne kadar GDO’ lu 25 çeþit ürünün Türkiye’ye giriþine izin verdi. Biyogüvenlik Kurulu çalýþmaya baþladýktan sonra her bir baþvuruyu deðerlendirmek üzere 11 üyeden oluþacak ayrý komiteler kurulacak. Bu komiteler Biyogüvenlik Kurulu’na baðlý çalýþacak. TÜBÝTAK ve üniversitelerden, araþtýrma enstitülerinden oluþacak komite üyelerinin yer aldýðý bir uzmanlar listesi de oluþturulacak. Bugüne kadar komite üyeleri ve uzman listesinin kimlerden oluþtuðu kamuoyuna açýklanmadý.
Komite kararlarý ne olacak?
26 Ekim 2009 tarihli yönetmeliðe göre oluþturulan Bilimsel Komite bugüne kadar genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr, soya þekerpancarý, maya, patates, pamuk, bakteri biyokütlesi ve kolza(kanola)’nýn toplam 25 çeþidine ithalat izni verdi. Bilimsel Komite kararlarýnda “mevcut bilgiler ýþýðýnda”, “insan ve hayvan saðlýðý açýsýndan istenmeyen bir etki oluþturmayacaðý beklenmektedir” gibi kesin olmayan ifadeler kullanýldý. Yeni yönetmelikte, insan ve hayvan saðlýðýnýn yaný sýra çevreye etkileri, biyoçeþitliliðe etkisi, sosyal ve ekonomik etkisi gibi yeni kriterler yer alýyor. Bugüne kadar izin verilen ve yeni yönetmeliðin ve yasanýn yürürlüðe gireceði 26 Eylül 2010’a kadar izin verilecek GDO’ lu ürünlerin çevreye, biyoçeþitliliðe ve diðer alanlarda olumsuz etkisi nasýl belirlenecek. Bu ürünler yeniden deðerlendirmeye tabi tutulacak mý? Bu ürünler þu anda zaten tüketimde bir kýsmý tüketildi. Olumsuz etkileri olursa bunun yaptýrýmý ne olacak?
GDO’da neler yasak?
Ýlk yönetmelikte “yasaklar” diye bir madde yer almazken yeni yönetmelikte GDO ile ilgili yasaklar açýkça ifade ediliyor.Buna göre; GDO ve ürünlerinin onay alýnmadan piyasaya sürülmesi yasak.GDO ve ürünlerinin, Biyogüvenlik Kurul’unun kararlarýna aykýrý olarak kullanýlmasý veya kullandýrýlmasý, Kurul tarafýndan piyasaya sürme kapsamýnda belirlenen amaç ve alan dýþýnda kullanýmý da yasaklanýyor. Genetiði deðiþtirilmiþ bitki ve hayvanlarýn üretimi yasak. GDO ve ürünlerinin bebek mamalarý ve bebek formülleri, devam mamalarý ve devam formülleri ile bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanýlmasý da yasak.
Avrupa Birliði þartý kalkýyor mu?
Ýlk yönetmelik yayýnlandýktan sonra yaþanan sert tartýþmalar üzerine, Hükümet, Avrupa Birliði kriterini getirdi. Avrupa Birliði’nde izin verilen genlere Türkiye’de de izin verilmesi kabul edildi. Yeni yönetmelikte bu yönde herhangi bir düzenlemenin yer almamasý dikkat çekiyor. Avrupa Birliði kriteri yeni yönetmeliðin uygulanacaðý 26 Eylül’den itibaren istenip istenmeyeceði belli deðil.
GDO’lu ürünlerin ithalatý
GDO’lu ürünlerin ithalatýna Biyogüvenlik Kurulu karar veriyor. Kurul, gerekli deðerlendirmeleri yaptýktan sonra gýda ve yem olarak piyasaya sürülmesi uygun görülen GDO ve ürünlerinin ithalatýna izin verilecek. Ýthalatta aranacak þartlar þöyle belirlendi: Ýthalatçý firmadan, ithal edilecek GDO ve ürünlerinin miktarý ve içerdiði gen çeþidi ile ilgili orijin ülke veya yüklendiði ülke yetkili otoriteleri tarafýndan düzenlenmiþ belge veya uluslararasý akredite bir laboratuvardan alýnmýþ analiz raporu istenecek.
Tarým Bakanlýðý ayrýca denetim ve kontrol amaçlý analizler yaptýktan sonra, denetim ve kontrol sonucu uygun görülen ürünlerin ithalatýna izin verilecek. Bakanlýkça GDO’lu olarak ithaline izin verilen ürünlerin, firma ve GDO bazýnda kayýtlarý tutulacak. Ýthalat aþamasýnda Bakanlýkça yapýlan kontroller sonucunda onaysýz GDO veya Kanun kapsamýnda Kurul veya Bakanlýkça öngörülen diðer koþullara uygun olmayan onaylý GDO tespit edilen ürünlerin ithalatýna izin verilmeyecek. Gýda ve yem haricindeki GDO ve ürünlerinin ithalatý, Kurul kararý doðrultusunda ilgili Bakanlýk, kurum ve kuruluþlar ile iþbirliði yapýlarak gerçekleþtirilecek.GDO’lardan elde edilen ürünler ile GDO’lardan elde edilmiþ bileþen içeren ürünlerin ithalatýnda bu ürünlerin elde edildiði GDO’nun onaylanmýþ olmasý þartý aranacak.
Sosyo-ekomomik deðerlendirme
Yeni yönetmelikle GDO’lu ürünlerin ithalatýna izin verilmeden önce risk deðerlendirmesinin yaný sýra sosyo-ekomomik deðerlendirmenin de yapýlmasý öngörülüyor. Bu deðerlendirmeyi yapacak özel bir komite oluþturulmasý gerekiyor. Bu komite izin verilen GDO’lu bir ürünün çevreye ve biyoçeþitliliðe olduðu kadar çiftçiler üzerindeki etkisini de deðerlendirecek. Böylece GDO’lu bir ürünün yerli üretime olumsuz etkisi tespit edildiðinde izin verilmemesi gerekiyor.
Türkiye GDO cenneti olabilir
Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý 26 Ekim 2009’da ilk kez yönetmelik çýkardýðýnda GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþinin yasaklanmasý amacýyla bu yönetmeliðin çýkarýldýðý iddia edilmiþti. O dönemde Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker, “GDO’lu ürünü hiçbir ‘babayiðit’ getiremez” (6 Kasým 2010 tarihli Dünya Gazetesi) demiþti. Bakan GDO’lu ürünleri yemeyeceðini açýkça belirtmiþti. O tarihten bu yana GDO ile ilgili pek çok düzenleme yapýldý. Hepside GDO’lu ürünlerin yasaklanmasý bir yana, Türkiye’ye giriþini daha da kolaylaþtýrdý. Tarým Bakanlýðý’nýn baþlangýçta 27 ürünü analize tabii tutarken daha sonra ürün sayýsý 9’a indirildi. Bugüne kadar 25 çeþit gýda ve yem amaçlý GDO’lu ürün ithalatýna izin verildi. Bu hýzla devam edilirse Türkiye yakýn zamanda GDO’lu ürünlerin cenneti olabilir.
10 ayda GDO mevzuatý nasýl bir seyir izledi?
26 Ekim 2009- Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik yayýnlandý.
2 Kasým 2009 – GDO analizi yapýlacak 27 ürün açýklandý. Tarým Bakanlýðý ayný gün 4 ilin Tarým Ýl Müdürlüðü’ne analiz laboratuarý kurulmasý için yazý gönderdi.
9 Kasým 2009 – Laboratuar yetersizliði nedeniyle analize tabi tutulacak ürün sayýsý 9’a indirildi
20 Kasým 2009- Yönetmeliðin 5 maddesi deðiþtirildi ve bir geçici madde eklendi. Yapýlan deðiþiklikle 26 Ekim’den önce kontrol belgesi alan ve Avrupa Birliði kriterlerine uygun olan GDO’lu ürünlerin ithalatý 1 Mart 2010’a kadar serbest býrakýldý.
20 Kasým 2009- Danýþtay Onuncu ve Onüçüncü Daireleri Müþterek Kurulunca “Yasa olmadan yönetmelikle düzenleme yapýlamaz” hükmü ile yönetmeliðin 11. ve 20. maddeleri hakkýnda yürütmenin durdurulmasý kararý verildi.
24 Aralýk 2009- Tarým ve Köy Ýþleri Bakanlýðýnýn Danýþtay kararýna itirazý, Danýþtay Ýdari Dava Daireleri Kurulu tarafýndan kabul edildi.
20 Ocak 2010- Yönetmeliðin bazý maddelerinin uygulamasýnýn 1 Mart 2010’a ertelenmesini öngören deðiþiklik yönetmeliði Resmi gazete’de yayýnlandý.
18 Mart 2010- Biyogüvenlik Yasasý Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi.
26 Mart 2010- Biyogüvenlik Yasasý Resmi Gazete’de yayýnlandý.
28 Nisan 2010- Yönetmelik 3.kez deðiþti
11 Mayýs 2010- 26 Ekim 2009 tarihli yönetmelik gereði oluþturulan Bilimsel Komite ilk kararýný açýkladý. Kararda GDO’lu ürünlere iliþkin eþik deðerin binde 9 olarak belirlenmesi, binde 9’un altýnda GDO içeren ürünlerin etiketlenmesine gerek olmadýðý kararý alýndý. Ayrýca Avrupa Birliði kriteri getirildi.
11 Mayýs 2010- GDO’ lu ürün giriþine yasal olarak izin veren Bilimsel Komite’nin ilk kararý kamuoyuna açýklandý.
1 Haziran 2010- Bilimsel Komite’nin ikinci toplantýsýnýn kararlarý açýklandý
28 Temmuz 2010- Bilimsel Komite’nin 3 ve 4. toplantýsýnýn kararlarý açýklandý.
13 Aðustos 2010- GDO ve Ürünlerine Dair yönetmelik Resmi Gazetede yayýnlandý.
13 Aðustos 2010- Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin Çalýþma Usul ve Esaslarýna Dair Yönetmelik Resmi Gazete’de yayýnlandý.
26 Eylül 2010- Biyogüvenlik Yasasý ve GDO Yönetmeliði yürürlüðe girecek.
Kaynak: Ali Ekber Yýldýrým
www.tarimdunyasi.net/?p=1565
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...
Gelecek nesillerin devamý için dünya insanýnýn görmezden gelemeyeceði genetiðiyle oynanmýþ gýda denetimsizliðiyle ilgili çýkarýlan yasalar ve sonuçlarý kaos olmaya, tehlike saçmaya devam ediyor. Türkiye'nin en önemli tarýmsal doðrularý ifade eden tarým yazarý Ali Ekber Yýldýrým'ýn söylediklerine lütfen hepimiz kulak verelim.
Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizmalar(GDO) ile ilgili mevzuatta 10 aylýk dönemde baþ döndürücü deðiþiklikler yapýldý.
Ýthalatçý, sanayici, tüketici deðiþikliklerini takip etmekte zorlanýyor. Son olarak GDO ve Ürünlerine Dair Yönetmelik 13 Aðustos 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayýnlandý. Yönetmelik, 26 Eylül 2010 itibariyle uygulamaya girecek.
GDO ile ilgili son 10 ayda 1 yasa, 3 yönetmelik ve 3 yönetmelik deðiþikliði Resmi Gazete’de yayýnlandý. Ýlk olarak 26 Ekim 2009’da Resmi Gazete’de yayýnlanan “Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik” yapýlan deðiþikliklerle adeta delik deþik oldu.
Sanayici, ithalatçý, tüketici yapýlan deðiþiklikleri takip etmekte zorlanýyor. Ýlk olarak 1990’lý yýllarýn sonunda ülkenin gündemine giren ve zaman zaman tartýþýlan GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþi ile ilgili geliþmeler son 9 ayda büyük hýz kazandý.
Biyogüvenlik Yasasý Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemindeyken yasayý çýkarmak yerine Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý’nýn aceleyle bir yönetmelik çýkarmasý tartýþmalarý alevlendirdi. 26 Ekim 2009 tarihli Resmi Gazete’de yayýnlanan yönetmelik hiç kimseyi memnun etmedi. Yönetmeliðin çýkarýlmasý ile Türkiye’ye uzun zamandan beri GDO’lu ürünlerin zaten girdiði bunun kontrol altýna alýnmasý gerektiði ifade edildi. Böylece Türkiye’de yýllardýr GDO’lu ürünlerin tüketildiði kabul edilmiþ oldu. Hükümet bu yönetmelikle, GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþine yasak getirildiðini savunsa da daha sonraki uygulamalar bu yönetmeliðin GDO’lu ürünlere kapýlarý sonuna kadar açtýðýný gösterdi. Yönetmelik önce Danýþtay tarafýndan yürürlüðü durduruldu. Bakanlýðýn itirazý üzerine yeniden yürürlüðe girdi. Yönetmelik daha bir yýl dolmadan 4 kez deðiþtirildi.
Yeni dönem 26 Eylül’de baþlayacak
Danýþtay 10.ve 13.Dairesi 26 Ekim tarihli yönetmeliðin yürürlüðünü durdururken temel gerekçe olarak yönetmeliðin dayandýðý bir yasa olmamasýný gösterdi. Önce yasanýn kabul edilmesi daha sonra yönetmeliðin çýkarýlmasý gerektiðine iþaret etti. Bunun üzerine Biyogüvenlik Yasasý, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 18 Mart 2010’da kabul edildi ve 26 Mart 2010’da Resmi Gazete’de yayýnlandý.Yasa, 26 Eylül’de yürürlüðe girecek. Yasa’da 3 ay içinde çýkarýlmasý öngörülen iki yönetmelik ise yaklaþýk 2 aylýk gecikme ile 13 Aðustos’ta Resmi Gazete’de yayýnlandý. GDO Yönetmeliði ve GDO Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin çalýþma esaslarýný belirleyen bu iki yönetmelik de 26 Eylül 2010’da yürürlüðe girecek. Dolayýsýyla, GDO’ lu ürünler için 26 Eylül 2010 tarihi yeni bir dönemin baþlangýcý olacak. Halen, çok tartýþýlan ve 9 ayda 4 kez deðiþtirilen 26 Ekim 2009 tarihli Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik uygulanýyor. Bu yönetmelikle yeni yayýnlanan GDO Yönetmeliði arasýnda çok önemli farklýlýklar var.
Etiket zorunluluðu geliyor
Uygulamadaki yönetmelik Biyogüvenlik Yasasý kabul edilmeden çýkarýldýðý için yasal dayanaðý bakýmýndan sorunlu. Ayrýca, Yasa’da yer alan pek çok uygulama 26 Ekim tarihli yönetmelikte yok. Biyogüvenlik Kurulu’nun kurulmasý, etiket uygulamasýna geçilmesi, bebek mamalarýnda GDO’lu ürünlerin kullanýmýn yasaklanmasý gibi pek çok uygulama yeni yönetmelikte var. 26 Eylül’de uygulamaya girecek GDO Yönetmeliðine göre, binde 9’un üzerinde GDO içeren ürünlere etiket zorunluluðu getiriliyor. Buna göre, ürünün etiketinde GDO’lu olduðu yazýlmasý þart. Ayrýca, GDO içermeyen ürün üretenler de ürünlerinin etiketine “GDO içermez” ibaresini kullanabilecekler. Tüketici, etiketine bakarak bir ürünün GDO içerip içermediðini öðrenebilecek. Ancak, Türkiye’de tüketicilerin büyük bölümü etiketi bir yana son kullanma tarihine bile bakmadýðý biliniyor.
Tek yetkili Biyogüvenlik Kurulu
Eski yönetmelikten farklý olarak yeni yönetmelikte GDO’lu ürünlerin ithalatý, izin verilmesi ve diðer pek çok konuda adeta tek yetkili Biyogüvenlik Kurulu’nun oluþturulmasý öngörülüyor. Yeni yönetmeliðin yayýnlandýðý 13 Aðustos tarihli Resmi Gazete’de Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin Çalýþma Usul ve Esaslarýna Dair Yönetmelik’te yayýnlandý. Buna göre, GDO’lu ürünlerin ithalatýna izin verecek olan Biyogüvenlik Kurulu 9 üyeden oluþuyor. Bu üyelerden 4’ü Tarým ve Köyiþleri Bakaný tarafýndan atanýyor. Ýki üyeyi Çevre ve Orman Bakaný atarken, Saðlýk Bakaný, Sanayi ve Ticaret Bakaný, Dýþ Ticaret Müsteþarlýðýnýn baðlý olduðu bakan ise birer üye atayacak.
Böylece 9 üyeli Biyogüvenlik Kurulu 5 bakan tarafýndan belirlenecek. Kurul Baþkanýný ise Tarým ve Köyiþleri Bakaný belirleyecek. Özerk ve baðýmsýz olacaðý söylenen 9 üyeli kurul kendi baþkanýný bile seçemeyecek. Baþkaný Tarým Bakaný seçecek. Kurul Baþkaný ve üyelerinin görev süresi 3 yýl olacak. Kurulun oluþturulmasý ile ilgili tüm iþlemleri Tarým Bakanlýðý yapacak. GDO’ lu ürünlerin Türkiye’ye giriþi, iþlenmesi, kullanýlmasý gibi hemen her konuda Biyogüvenlik Kurulu karar verecek. Halen yürürlükte olan 26 Ekim 2009 tarihli Yönetmelik kapsamýnda Biyogüvenlik Kurulu’nun iþlevini Bilimsel Komite yürütüyor. Bilimsel komite bugüne kadar GDO’ lu 25 çeþit ürünün Türkiye’ye giriþine izin verdi. Biyogüvenlik Kurulu çalýþmaya baþladýktan sonra her bir baþvuruyu deðerlendirmek üzere 11 üyeden oluþacak ayrý komiteler kurulacak. Bu komiteler Biyogüvenlik Kurulu’na baðlý çalýþacak. TÜBÝTAK ve üniversitelerden, araþtýrma enstitülerinden oluþacak komite üyelerinin yer aldýðý bir uzmanlar listesi de oluþturulacak. Bugüne kadar komite üyeleri ve uzman listesinin kimlerden oluþtuðu kamuoyuna açýklanmadý.
Komite kararlarý ne olacak?
26 Ekim 2009 tarihli yönetmeliðe göre oluþturulan Bilimsel Komite bugüne kadar genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr, soya þekerpancarý, maya, patates, pamuk, bakteri biyokütlesi ve kolza(kanola)’nýn toplam 25 çeþidine ithalat izni verdi. Bilimsel Komite kararlarýnda “mevcut bilgiler ýþýðýnda”, “insan ve hayvan saðlýðý açýsýndan istenmeyen bir etki oluþturmayacaðý beklenmektedir” gibi kesin olmayan ifadeler kullanýldý. Yeni yönetmelikte, insan ve hayvan saðlýðýnýn yaný sýra çevreye etkileri, biyoçeþitliliðe etkisi, sosyal ve ekonomik etkisi gibi yeni kriterler yer alýyor. Bugüne kadar izin verilen ve yeni yönetmeliðin ve yasanýn yürürlüðe gireceði 26 Eylül 2010’a kadar izin verilecek GDO’ lu ürünlerin çevreye, biyoçeþitliliðe ve diðer alanlarda olumsuz etkisi nasýl belirlenecek. Bu ürünler yeniden deðerlendirmeye tabi tutulacak mý? Bu ürünler þu anda zaten tüketimde bir kýsmý tüketildi. Olumsuz etkileri olursa bunun yaptýrýmý ne olacak?
GDO’da neler yasak?
Ýlk yönetmelikte “yasaklar” diye bir madde yer almazken yeni yönetmelikte GDO ile ilgili yasaklar açýkça ifade ediliyor.Buna göre; GDO ve ürünlerinin onay alýnmadan piyasaya sürülmesi yasak.GDO ve ürünlerinin, Biyogüvenlik Kurul’unun kararlarýna aykýrý olarak kullanýlmasý veya kullandýrýlmasý, Kurul tarafýndan piyasaya sürme kapsamýnda belirlenen amaç ve alan dýþýnda kullanýmý da yasaklanýyor. Genetiði deðiþtirilmiþ bitki ve hayvanlarýn üretimi yasak. GDO ve ürünlerinin bebek mamalarý ve bebek formülleri, devam mamalarý ve devam formülleri ile bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanýlmasý da yasak.
Avrupa Birliði þartý kalkýyor mu?
Ýlk yönetmelik yayýnlandýktan sonra yaþanan sert tartýþmalar üzerine, Hükümet, Avrupa Birliði kriterini getirdi. Avrupa Birliði’nde izin verilen genlere Türkiye’de de izin verilmesi kabul edildi. Yeni yönetmelikte bu yönde herhangi bir düzenlemenin yer almamasý dikkat çekiyor. Avrupa Birliði kriteri yeni yönetmeliðin uygulanacaðý 26 Eylül’den itibaren istenip istenmeyeceði belli deðil.
GDO’lu ürünlerin ithalatý
GDO’lu ürünlerin ithalatýna Biyogüvenlik Kurulu karar veriyor. Kurul, gerekli deðerlendirmeleri yaptýktan sonra gýda ve yem olarak piyasaya sürülmesi uygun görülen GDO ve ürünlerinin ithalatýna izin verilecek. Ýthalatta aranacak þartlar þöyle belirlendi: Ýthalatçý firmadan, ithal edilecek GDO ve ürünlerinin miktarý ve içerdiði gen çeþidi ile ilgili orijin ülke veya yüklendiði ülke yetkili otoriteleri tarafýndan düzenlenmiþ belge veya uluslararasý akredite bir laboratuvardan alýnmýþ analiz raporu istenecek.
Tarým Bakanlýðý ayrýca denetim ve kontrol amaçlý analizler yaptýktan sonra, denetim ve kontrol sonucu uygun görülen ürünlerin ithalatýna izin verilecek. Bakanlýkça GDO’lu olarak ithaline izin verilen ürünlerin, firma ve GDO bazýnda kayýtlarý tutulacak. Ýthalat aþamasýnda Bakanlýkça yapýlan kontroller sonucunda onaysýz GDO veya Kanun kapsamýnda Kurul veya Bakanlýkça öngörülen diðer koþullara uygun olmayan onaylý GDO tespit edilen ürünlerin ithalatýna izin verilmeyecek. Gýda ve yem haricindeki GDO ve ürünlerinin ithalatý, Kurul kararý doðrultusunda ilgili Bakanlýk, kurum ve kuruluþlar ile iþbirliði yapýlarak gerçekleþtirilecek.GDO’lardan elde edilen ürünler ile GDO’lardan elde edilmiþ bileþen içeren ürünlerin ithalatýnda bu ürünlerin elde edildiði GDO’nun onaylanmýþ olmasý þartý aranacak.
Sosyo-ekomomik deðerlendirme
Yeni yönetmelikle GDO’lu ürünlerin ithalatýna izin verilmeden önce risk deðerlendirmesinin yaný sýra sosyo-ekomomik deðerlendirmenin de yapýlmasý öngörülüyor. Bu deðerlendirmeyi yapacak özel bir komite oluþturulmasý gerekiyor. Bu komite izin verilen GDO’lu bir ürünün çevreye ve biyoçeþitliliðe olduðu kadar çiftçiler üzerindeki etkisini de deðerlendirecek. Böylece GDO’lu bir ürünün yerli üretime olumsuz etkisi tespit edildiðinde izin verilmemesi gerekiyor.
Türkiye GDO cenneti olabilir
Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý 26 Ekim 2009’da ilk kez yönetmelik çýkardýðýnda GDO’lu ürünlerin Türkiye’ye giriþinin yasaklanmasý amacýyla bu yönetmeliðin çýkarýldýðý iddia edilmiþti. O dönemde Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker, “GDO’lu ürünü hiçbir ‘babayiðit’ getiremez” (6 Kasým 2010 tarihli Dünya Gazetesi) demiþti. Bakan GDO’lu ürünleri yemeyeceðini açýkça belirtmiþti. O tarihten bu yana GDO ile ilgili pek çok düzenleme yapýldý. Hepside GDO’lu ürünlerin yasaklanmasý bir yana, Türkiye’ye giriþini daha da kolaylaþtýrdý. Tarým Bakanlýðý’nýn baþlangýçta 27 ürünü analize tabii tutarken daha sonra ürün sayýsý 9’a indirildi. Bugüne kadar 25 çeþit gýda ve yem amaçlý GDO’lu ürün ithalatýna izin verildi. Bu hýzla devam edilirse Türkiye yakýn zamanda GDO’lu ürünlerin cenneti olabilir.
10 ayda GDO mevzuatý nasýl bir seyir izledi?
26 Ekim 2009- Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik yayýnlandý.
2 Kasým 2009 – GDO analizi yapýlacak 27 ürün açýklandý. Tarým Bakanlýðý ayný gün 4 ilin Tarým Ýl Müdürlüðü’ne analiz laboratuarý kurulmasý için yazý gönderdi.
9 Kasým 2009 – Laboratuar yetersizliði nedeniyle analize tabi tutulacak ürün sayýsý 9’a indirildi
20 Kasým 2009- Yönetmeliðin 5 maddesi deðiþtirildi ve bir geçici madde eklendi. Yapýlan deðiþiklikle 26 Ekim’den önce kontrol belgesi alan ve Avrupa Birliði kriterlerine uygun olan GDO’lu ürünlerin ithalatý 1 Mart 2010’a kadar serbest býrakýldý.
20 Kasým 2009- Danýþtay Onuncu ve Onüçüncü Daireleri Müþterek Kurulunca “Yasa olmadan yönetmelikle düzenleme yapýlamaz” hükmü ile yönetmeliðin 11. ve 20. maddeleri hakkýnda yürütmenin durdurulmasý kararý verildi.
24 Aralýk 2009- Tarým ve Köy Ýþleri Bakanlýðýnýn Danýþtay kararýna itirazý, Danýþtay Ýdari Dava Daireleri Kurulu tarafýndan kabul edildi.
20 Ocak 2010- Yönetmeliðin bazý maddelerinin uygulamasýnýn 1 Mart 2010’a ertelenmesini öngören deðiþiklik yönetmeliði Resmi gazete’de yayýnlandý.
18 Mart 2010- Biyogüvenlik Yasasý Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi.
26 Mart 2010- Biyogüvenlik Yasasý Resmi Gazete’de yayýnlandý.
28 Nisan 2010- Yönetmelik 3.kez deðiþti
11 Mayýs 2010- 26 Ekim 2009 tarihli yönetmelik gereði oluþturulan Bilimsel Komite ilk kararýný açýkladý. Kararda GDO’lu ürünlere iliþkin eþik deðerin binde 9 olarak belirlenmesi, binde 9’un altýnda GDO içeren ürünlerin etiketlenmesine gerek olmadýðý kararý alýndý. Ayrýca Avrupa Birliði kriteri getirildi.
11 Mayýs 2010- GDO’ lu ürün giriþine yasal olarak izin veren Bilimsel Komite’nin ilk kararý kamuoyuna açýklandý.
1 Haziran 2010- Bilimsel Komite’nin ikinci toplantýsýnýn kararlarý açýklandý
28 Temmuz 2010- Bilimsel Komite’nin 3 ve 4. toplantýsýnýn kararlarý açýklandý.
13 Aðustos 2010- GDO ve Ürünlerine Dair yönetmelik Resmi Gazetede yayýnlandý.
13 Aðustos 2010- Biyogüvenlik Kurulu ve Komitelerin Çalýþma Usul ve Esaslarýna Dair Yönetmelik Resmi Gazete’de yayýnlandý.
26 Eylül 2010- Biyogüvenlik Yasasý ve GDO Yönetmeliði yürürlüðe girecek.
Kaynak: Ali Ekber Yýldýrým
www.tarimdunyasi.net/?p=1565
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...