Ali Ekber YILDIRIM
GDO’lu ürünler etiketlenmiyor
Yasaya raðmen GDO(Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizmalar)’lu ürünler etiketlenmiyor.
Biyogüvenlik Yasasý ve Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar(GDO) ve Ürünlerine Dair Yönetmelik 26 Eylül 2010’da yürürlüðe girdi. Yasa ve yönetmeliðe göre, GDO’lu ürünler ve eþik deðerin( genellikle binde 9 olarak belirleniyor) üzerinde GDO olan ürünlerin etiketinde “Genetik yapýsý deðiþtirilmiþtir”, “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ … üründen üretilmiþtir” ibaresinin yazýlmasý gerekiyor. Ancak, yasanýn yürürlüðe girmesinden bu yana 2 ay geçmesine raðmen etiket zorunluluðu uygulanmýyor. Market raflarýnda satýlan hiçbir gýda maddesinin etiketinde GDO’ lu olduðuna iliþkin ibare yok.
32 çeþit GDO’ lu ürün nereye gitti?
GDO ile ilgili ilk yasal düzenleme 29 Ekim 2009’da çýkarýlan Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik’ten bu yana 32 çeþit GDO’lu ürünün ithalatýna izin verildi. Ülkeye giriþine izin verilen GDO’lu ürünlerin gýda ve yem amaçlý kullanýlmasý kabul ediliyor. Bu ürünlerin büyük bölümünü mýsýr, soya, pamuk ve kanola oluþturuyor. Ayrýca, GDO’lu þekerpancarý, maya, patates ve bakteri biyokütlesi ithalatýna da izin verildi. Özellikle mýsýr,soya ve kanolanýn yaklaþýk 700- 800 gýda maddesinde kullanýldýðý biliniyor. Ancak, market raflarýna bakýldýðýnda hiçbir gýda maddesinin etiketinde GDO olduðuna iliþkin ibare olmamasý dikkat çekiyor. Ýthalatýna izin verilen GDO’ lu ürünler normal diðer ürünler gibi tüketiciye sunuluyor.
GDO yazan batar
DÜNYA’ya bilgi veren ancak adlarýnýn açýklanmasýný istemeyen firma yöneticileri, bugünkü þartlarda hiçbir gýda firmasýnýn ürününde GDO olduðunu açýklayamayacaðýný dile getirdi. Firma yöneticileri: “Türkiye’de GDO adeta zehirle eþ deðer görülüyor. GDO’lu ürün yiyen hemen kanser olur gibi bir düþünce var. Bu nedenle hiçbir firma benim ürünüm GDO’lu demez, diyemez. Bunu açýklayan firma batar. Bu nedenle GDO’lu ürün kullananlar bunu etikete yazmýyor. Tarým Bakanlýðý da gerekli denetimleri yapmadýðý için GDO’lu ürünler de diðer doðal ürünler gibi piyasada satýlýyor” görüþünü dile getiriyor.
Denetim sorunu yaþanýyor
Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker, etiket zorunluluðu ile ilgili yaptýðý bir açýklamada 26 Eylül itibariyle ürünlerin etiketleneceðini ve bakanlýk olarak gerekli denetimleri yapacaklarýný, GDO’ lu ürün kullandýðý halde etikete yazmayanlarýn cezalandýrýlacaðýný söylemiþti. Ancak, 26 Eylül’den bu yana yaklaþýk 2 ay geçmesine raðmen GDO’lu ürünlerle ilgili nasýl bir denetim yapýldýðý bilinmiyor. Ýmalatçýlara göre, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý yýlbaþýna kadar olan süreyi bir geçiþ süreci olarak görüyor. Yýlbaþýndan sonra denetimlerin baþlamasý bekleniyor.
“GDO yok” diyene ceza
GDO’lu ürünlerde yasaya raðmen etiket zorunluluðu uygulanmazken, ürününde GDO olmadýðýný belirten Konya Þeker Fabrikasý’na ceza verildi. Reklam Kurulu 21 Eylül 2010 tarihli toplantýsýnda Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ.’ye ait “Þeker Küpü Küp Þeker” adlý ürünün ambalajý üzerinde yer alan ;“ % 100 doðal pancar þekeri” ve “Hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadeler nedeniyle firmaya reklamlarý durdurma cezasý verdi. Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Kurulu’nun 21 Eylül 2010 tarihli toplantýsýnda alýnan karar þöyle: “Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ.’ye ait “Þeker Küpü Küp Þeker” adlý ürünün ambalajý üzerinde yer alan ;” % 100 doðal pancar þekeri” ve “hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadelerin, Tarým ve Köy Ýþleri Bakanlýðý’nca firmaya verilen “Üretim Ýzin Belgesi”nde yer almadýðý, bu nedenle kullanýlamayacaðý; ayrýca bu ifadelerin “özellikleri açýsýndan benzer olan gýdalara üstün olduðunu beyan edecek biçimde” ve ” tüm benzer gýda maddeleri ile ayný karakteristiklere sahip olduðu halde, gýda maddesinin özel karaktere sahip olduðunu ileri sürecek þekilde” olduðu tespit edilmiþ olup, söz konusu tanýtýmlarýn Gýdalarýn Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmeliðe uygun olmadýðýna, bu durumun, 4077 sayýlý Kanunun 16 ncý maddesi hükmüne aykýrý olduðuna, reklam veren Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ. hakkýnda anýlan reklamlarý durdurma cezasý verilmesine karar verildi.”
Konya Þeker mahkemeye gitti.
Konya Þeker’i de bünyesinde bulunduran Anadolu Birlik Holding CEO’su Baydu Veznedaroðlu, konuyla Ýlgili DÜNYA’ya þu bilgileri verdi: Konya Þeker olarak ” % 100 doðal pancar þekeri” ve “hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadeleri kullandýk. Tarým Ýl Müdürlüðü bize bu ibareyi kaldýrýn dedi. Daha sonra da Tüketici Haklarýnýn Korunmasý Genel Müdürlüðü’nden 30 Eylül 2010 tarihli bir yazý elimize ulaþtý. Bu yazýda da haksýz rekabete neden olduðu gerekçesiyle GDO içermez ibaresini kaldýrmamýz isteniyor. Bu arada 26 Eylül’de GDO Yönetmeliði yürürlüðe girdi. Yönetmeliðe göre bu ibareyi yazmamýz bizim yasal hakkýmýz. Biz de konuyu mahkemeye götürdük. Mahkeme sürüyor. Fakat 26 Eylül’de yönetmelik yürürlüðe girince biz tekrardan bu ibareleri yazmaya baþladýk. Þu anda ürün paketlerimizde bu ibare var. Bu bizim yasal hakkýmýz.”
Yönetmeliðe göre “GDO’ suz” yazýlabilir
GDO Yönetmeliðine göre, ürünlerinde GDO kullanmayanlara bunu etiketlerinde belirtme hakký veriliyor. Yönetmeliðin 18. maddesinin g bendinde “GDO’suz eþdeðer gýdalarýn etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’ dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir” deniliyor. Yönetmelikteki bu düzenlemeye raðmen GDO’lu ürün kullananlar etiketine GDO’yu yazmazken, Konya Þeker A.Þ.’nin, ürününün GDO içermediðini etikete yazdýðý için cezalandýrýlmasý dikkat çekiyor Yasaya uymayanlar deðil, uyanlar cezalandýrýlýyor.
Yemde de etiket zorunluluðu var
Türkiye’ye giriþine izin verilen GDO’lu ürünlerin büyük bölümü yem sektöründe kullanýlýyor. GDO Yönetmeliði’nin 19. maddesine göre yemlerde de etiket zorunluluðu var. Yönetmeliðin “Yemlerin etiketlenmesi” baþlýklý 19. maddesi özetle þöyle: “GDO içeren veya GDO’lardan oluþan yemin özel adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ………” ibaresi bulunur. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz. GDO’dan elde edilen yemin adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… den elde edilmiþtir” ibaresi yer alýr. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz. Dökme yemlerin beraberinde, etiket bilgilerini içeren belge bulundurulur. GDO’suz eþdeðer yemlerin etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.”
Yemcilerin yüzde 20-25′i uyguluyor
Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Baþkaný Ülkü Karakuþ, yemde etiketlemenin kýsmen uygulandýðýný özellikle büyük üreticilerin buna riayet ettiðini ancak küçük firmalarýn henüz uygulamaya geçmediðini söyledi. DÜNYA’ya bilgi veren Karakuþ: “ Satýn alýnan yani ithal edilen GDO’lu ürünlerin tamamýnda transgenik olduðu ibaresi var. Fakat bu ürünü üretimde kullanýp iç piyasaya sunarken etiket uygulamasý yüzde 20-25 oranýnda uygulanýyor. Özellikle büyük köklü firmalar bu uygulamaya geçti. Etiketler deðiþtiriliyor. Fakat, takdir edersiniz ki Anadolu’daki küçük iþletmelerin uygulamaya geçmesi zaman alabilir. Yýlbaþýndan itibaren bunun daha sýký ve yaygýn uygulanabileceðini söyleyebiliriz. Kýsa zamanda bu yasayý dört dörtlük uygulamak kolay deðil.” dedi.
Biyogüvenlik Kurulu çalýþýyor
Biyogüvenlik Yasasý ile GDO konusunda olaðanüstü yetkilerle donatýlan ve 9 üyeden oluþan Biyogüvenlik Kurulu çalýþmaya baþladý. Kurul’un baþkanlýðýna Prof. Dr. Hakan Yardýmcý atandý. Yasa gereði, Kurul Baþkaný Tarým ve Köyiþleri Bakaný tarafýndan atanýyor. Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Öðretim Üyesi olan Hakan Yardýmcý, Biyogüvenlik Yasasý’nýn hazýrlýk taslaðý komisyon baþkanlýðý yapmýþtý. Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker ile meslektaþ olan Prof. Dr. Hakan Yardýmcý, Biyogüvenlik Kurulu’nda GDO konusunda çalýþmalarý olan iki üyeden biri.
Biyo Güvenlik Kurulu’nun Baþkan Yardýmcýlýðýna Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Tarýmsal Araþtýrmalar Genel Müdürü Doç. Dr. Masum Burak seçildi. Sert çekirdekli meyveler, özellikle elma, viþne ve þeftali konusunda uzman olan Masum Burak’ýn GDO ile ilgili herhangi bir çalýþmasý yok.
Biyogüvenlik Kurulu’nda iki raportör görev yapýyor. Ýki raportörden biri Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Müdürü. Prof. Dr. Mustafa Akçelik. Meslek örgütlerinin aday göstermesi ile kurula seçilen Akçelik, GDO konusundaki çalýþmalarý ile tanýnýyor.
Diðer raportör ise, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Koruma Kontrol Genel Müdür Yardýmcýsý Ahmet Arslan. Ayný zamanda Toprak Mahsulleri Ofisi Yönetim Kurulu Üyesi olan Ahmet Arslan’ýn’da GDO konusunda çalýþmasý bulunmuyor.
Biyogüvenlik Kurulu’nun diðer üyeleri ise þöyle: Çevre ve Orman Bakanlýðý Müsteþar Yardýmcýsý Dr. Mahir Küçük, ayný bakanlýðýn Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardýmcýsý Recep Þahin, Dýþ Ticaret Müsteþarlýðý Ýthalat Genel Müdürü Mustafa Sever, Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý Sanayi Araþtýrma ve Geliþtirme Genel Müdür Yardýmcýsý (otomotiv konusunda uzman) Yusuf Demiröz ile Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdür Yardýmcýsý Uz.Dr. Hasan Irmak.
Biyogüvenlik Yasasý’nda ve GDO Yönetmeliði’nde Biyogüvenlik Kurulu’nde görev yapacaklarýn bu alanda en az 5 yýllýk deneyime sahip olmalarý þartý var. Ancak, Biyogüvenlik Kurulu’nun resmi web sayfasýndaki kurul üyelerinin özgeçmiþine bakýldýðýnda, GDO’ lu ürünlerle ilgili tek yetkili konumundaki 9 kiþilik Biyogüvenlik Kurulu’nun sadece iki üyesinin GDO konusunda çalýþtýklarý görülüyor.
Biyogüvenlik Kurulu 3 toplantý yaptý
Biyogüvenlik Kurulu bugüne kadar 3 kez toplandý. 27 Eylül’deki ilk toplantýda üyelerin tanýþmasý ve baþkan yardýmcýsý ile iki raportörün seçimi yapýldý. Ýkinci toplantý 26 Ekim’de yapýldý. Türkiye Yem Sanayicileri Birliði’nin yemde kullanýlmak üzere genetiði deðiþtirilmiþ soya ve soya fasulyesi ithalat baþvurusu incelendi. Bir sonraki toplantýda deðerlendirilmesine karar verildi. Soyada eþik deðerin binde 9 olmasý için Tarým Bakanlýðý’na öneride bulunulmasý kararlaþtýrýldý. Ayrýca Biyogüvenlik Kurulu’nun oluþumundan önce 32 çeþit GDO’ lu ürüne izin veren bilimsel komitenin kararlarý da ele alýndý.
1 Kasým’da yapýlan son toplantýda ise, Türkiye Yem Sanayicileri Birliði’nin ithal etmek istediði soya ve soya küspesi ile ilgili risk deðerlendirme ve sosyo-ekonomik deðerlendirme komitesinin oluþturulmasý ve komitelerin bir ay içinde rapor vermesi yönünde karar alýndý.
Biyogüvenlik Kurulu
Baþkan: Prof. Dr. Hakan Yardýmcý (Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Öðretim Üyesi)
Baþkan Yardýmcýsý: Doç. Dr. Masum Burak (Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Tarýmsal Araþtýrmalar Genel Müdürü )
Raportörler:
Prof. Dr. Mustafa Akçelik (Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Müdürü)
Ahmet Arslan (Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Koruma Kontrol Genel Müdür Yardýmcýsý)
Üyeler:
Dr. Mahir Küçük (Çevre ve Orman Bakanlýðý Müsteþar Yardýmcýsý)
Recep Þahin (Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardýmcýsý)
Mustafa Sever (Dýþ Ticaret Müsteþarlýðý Ýthalat Genel Müdürü)
Yusuf Demiröz ( Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý Sanayi Araþtýrma ve Geliþtirme Genel Müdür Yardýmcýsý)
Uz.Dr. Hasan Irmak (Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdür Yardýmcýsý
GDO yönetmeliðine göre gýdalarýn etiketlenmesi
Yönetmelik kapsamýnda yer alan gýdalarýn Bakanlýk tarafýndan belirlenen eþik deðerin üzerinde; onaylanmýþ GDO’dan elde edilmiþ olmasý veya onaylanmýþ GDO’dan elde edilmiþ bileþen içermesi veya GDO içermesi veya GDO’dan oluþmasý durumunda Türk Gýda Kodeksinde yer alan gerekliliklere ilave olarak;
1- Etiketinde bileþen listesinin bulunmasý zorunlu olmayan gýdalar için “genetik yapýsý deðiþtirilmiþtir” veya “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… dan üretilmiþtir” ibaresi etiket üzerinde açýkça görülecek þekilde belirtilir.
2- Gýdanýn birden fazla bileþen içermesi durumunda; “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ …..” veya “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… dan üretilmiþtir” ibareleri bileþen listesinde parantez içinde ve söz konusu bileþenden hemen sonra gelecek þekilde ayný punto büyüklüðünde yer alýr.
3- Bileþen listesinde grup adý ile belirtilen bileþen bulunan gýdalarda “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… içerir” veya “ genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……. dan üretilmiþ ……. içerir.” ibareleri grup adýndan hemen sonra gelecek þekilde parantez içinde ayný punto büyüklüðünde yer alýr.
4- Bu Yönetmelik kapsamýndaki dökme gýdalarýn etiketleri, tüketicinin görebileceði yerlerde bulundurulur veya gýda maddesi ile birlikte tüketiciye sunulur.
5- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðer gýdalardan; bileþimi, beslenme etkileri veya beslenme deðeri, kullaným amacý açýsýndan farklýlýk gösterdiði durumlarda, bu hususlarýn etiket üzerinde belirtilmesi, besin bileþeninde farklýlýk gösteren söz konusu gýdalarda, beslenme açýsýndan etiketleme yapýlmasý zorunludur.
6- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðer gýdalardan farklý olmasý durumunda, tüketilmesi sonucunda saðlýk riski oluþturabilecek tüketici gruplarýna ait uyarýlar etiket üzerinde belirtilir.
7- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðerinin olmamasý durumunda, söz konusu gýdanýn doðasý ve özelliklerine ait bilgiler Türk Gýda Kodeksinde belirtilen hükümlere uygun olarak etiket üzerinde belirtilir.
8- GDO’suz eþdeðer gýdalarýn etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.
Yemlerin etiketlenmesi
Bu Yönetmelik kapsamýnda yer alan yemlerin, Bakanlýk tarafýndan belirlenen eþik deðerin üzerinde; GDO içermesi veya GDO’lardan oluþmasý veya onaylanmýþ GDO’lardan elde edilmiþ olmasý hâlinde, 5996 sayýlý Veteriner Hizmetleri, Bitki Saðlýðý, Gýda ve Yem Kanununda yer alan etiket gerekliliklerine ilave olarak; her bir yem aþaðýdaki þekilde etiketlenir.
1- GDO içeren veya GDO’lardan oluþan yemin özel adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ………” ibaresi bulunur. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz.
2- GDO’dan elde edilen yemin adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… den elde edilmiþtir” ibaresi yer alýr. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz.
3- Bu Yönetmelik kapsamýndaki dökme yemlerin beraberinde, etiket bilgilerini içeren belge bulundurulur.
4- Bu Yönetmelik kapsamýndaki yemlerin GDO’suz eþdeðerinden farklý olmasý hâlinde bileþimi, besleme özellikleri, kullaným amacý, belirli hayvan türü ya da kategorisi için yapýlan saðlýk ile ilgili uyarýlar etiket üzerinde bulundurulur.
5- Bu Yönetmelik kapsamýndaki yemlerin GDO’suz eþdeðeri yoksa, o yemin yapýsý ve karakteristikleri ile ilgili bilgiler etiket üzerinde bulundurulur.
6- GDO’suz eþdeðer yemlerin etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
Yasaya raðmen GDO(Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizmalar)’lu ürünler etiketlenmiyor.
Biyogüvenlik Yasasý ve Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar(GDO) ve Ürünlerine Dair Yönetmelik 26 Eylül 2010’da yürürlüðe girdi. Yasa ve yönetmeliðe göre, GDO’lu ürünler ve eþik deðerin( genellikle binde 9 olarak belirleniyor) üzerinde GDO olan ürünlerin etiketinde “Genetik yapýsý deðiþtirilmiþtir”, “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ … üründen üretilmiþtir” ibaresinin yazýlmasý gerekiyor. Ancak, yasanýn yürürlüðe girmesinden bu yana 2 ay geçmesine raðmen etiket zorunluluðu uygulanmýyor. Market raflarýnda satýlan hiçbir gýda maddesinin etiketinde GDO’ lu olduðuna iliþkin ibare yok.
32 çeþit GDO’ lu ürün nereye gitti?
GDO ile ilgili ilk yasal düzenleme 29 Ekim 2009’da çýkarýlan Gýda ve Yem Amaçlý Genetik Yapýsý Deðiþtirilmiþ Organizmalar ve Ürünlerinin Ýthalatý,Ýþlenmesi, Ýhracatý,Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik’ten bu yana 32 çeþit GDO’lu ürünün ithalatýna izin verildi. Ülkeye giriþine izin verilen GDO’lu ürünlerin gýda ve yem amaçlý kullanýlmasý kabul ediliyor. Bu ürünlerin büyük bölümünü mýsýr, soya, pamuk ve kanola oluþturuyor. Ayrýca, GDO’lu þekerpancarý, maya, patates ve bakteri biyokütlesi ithalatýna da izin verildi. Özellikle mýsýr,soya ve kanolanýn yaklaþýk 700- 800 gýda maddesinde kullanýldýðý biliniyor. Ancak, market raflarýna bakýldýðýnda hiçbir gýda maddesinin etiketinde GDO olduðuna iliþkin ibare olmamasý dikkat çekiyor. Ýthalatýna izin verilen GDO’ lu ürünler normal diðer ürünler gibi tüketiciye sunuluyor.
GDO yazan batar
DÜNYA’ya bilgi veren ancak adlarýnýn açýklanmasýný istemeyen firma yöneticileri, bugünkü þartlarda hiçbir gýda firmasýnýn ürününde GDO olduðunu açýklayamayacaðýný dile getirdi. Firma yöneticileri: “Türkiye’de GDO adeta zehirle eþ deðer görülüyor. GDO’lu ürün yiyen hemen kanser olur gibi bir düþünce var. Bu nedenle hiçbir firma benim ürünüm GDO’lu demez, diyemez. Bunu açýklayan firma batar. Bu nedenle GDO’lu ürün kullananlar bunu etikete yazmýyor. Tarým Bakanlýðý da gerekli denetimleri yapmadýðý için GDO’lu ürünler de diðer doðal ürünler gibi piyasada satýlýyor” görüþünü dile getiriyor.
Denetim sorunu yaþanýyor
Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker, etiket zorunluluðu ile ilgili yaptýðý bir açýklamada 26 Eylül itibariyle ürünlerin etiketleneceðini ve bakanlýk olarak gerekli denetimleri yapacaklarýný, GDO’ lu ürün kullandýðý halde etikete yazmayanlarýn cezalandýrýlacaðýný söylemiþti. Ancak, 26 Eylül’den bu yana yaklaþýk 2 ay geçmesine raðmen GDO’lu ürünlerle ilgili nasýl bir denetim yapýldýðý bilinmiyor. Ýmalatçýlara göre, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý yýlbaþýna kadar olan süreyi bir geçiþ süreci olarak görüyor. Yýlbaþýndan sonra denetimlerin baþlamasý bekleniyor.
“GDO yok” diyene ceza
GDO’lu ürünlerde yasaya raðmen etiket zorunluluðu uygulanmazken, ürününde GDO olmadýðýný belirten Konya Þeker Fabrikasý’na ceza verildi. Reklam Kurulu 21 Eylül 2010 tarihli toplantýsýnda Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ.’ye ait “Þeker Küpü Küp Þeker” adlý ürünün ambalajý üzerinde yer alan ;“ % 100 doðal pancar þekeri” ve “Hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadeler nedeniyle firmaya reklamlarý durdurma cezasý verdi. Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Kurulu’nun 21 Eylül 2010 tarihli toplantýsýnda alýnan karar þöyle: “Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ.’ye ait “Þeker Küpü Küp Þeker” adlý ürünün ambalajý üzerinde yer alan ;” % 100 doðal pancar þekeri” ve “hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadelerin, Tarým ve Köy Ýþleri Bakanlýðý’nca firmaya verilen “Üretim Ýzin Belgesi”nde yer almadýðý, bu nedenle kullanýlamayacaðý; ayrýca bu ifadelerin “özellikleri açýsýndan benzer olan gýdalara üstün olduðunu beyan edecek biçimde” ve ” tüm benzer gýda maddeleri ile ayný karakteristiklere sahip olduðu halde, gýda maddesinin özel karaktere sahip olduðunu ileri sürecek þekilde” olduðu tespit edilmiþ olup, söz konusu tanýtýmlarýn Gýdalarýn Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmeliðe uygun olmadýðýna, bu durumun, 4077 sayýlý Kanunun 16 ncý maddesi hükmüne aykýrý olduðuna, reklam veren Konya Þeker Sanayi ve Ticaret A.Þ. hakkýnda anýlan reklamlarý durdurma cezasý verilmesine karar verildi.”
Konya Þeker mahkemeye gitti.
Konya Þeker’i de bünyesinde bulunduran Anadolu Birlik Holding CEO’su Baydu Veznedaroðlu, konuyla Ýlgili DÜNYA’ya þu bilgileri verdi: Konya Þeker olarak ” % 100 doðal pancar þekeri” ve “hiçbir þekilde GDO (Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma) içermez” þeklindeki ifadeleri kullandýk. Tarým Ýl Müdürlüðü bize bu ibareyi kaldýrýn dedi. Daha sonra da Tüketici Haklarýnýn Korunmasý Genel Müdürlüðü’nden 30 Eylül 2010 tarihli bir yazý elimize ulaþtý. Bu yazýda da haksýz rekabete neden olduðu gerekçesiyle GDO içermez ibaresini kaldýrmamýz isteniyor. Bu arada 26 Eylül’de GDO Yönetmeliði yürürlüðe girdi. Yönetmeliðe göre bu ibareyi yazmamýz bizim yasal hakkýmýz. Biz de konuyu mahkemeye götürdük. Mahkeme sürüyor. Fakat 26 Eylül’de yönetmelik yürürlüðe girince biz tekrardan bu ibareleri yazmaya baþladýk. Þu anda ürün paketlerimizde bu ibare var. Bu bizim yasal hakkýmýz.”
Yönetmeliðe göre “GDO’ suz” yazýlabilir
GDO Yönetmeliðine göre, ürünlerinde GDO kullanmayanlara bunu etiketlerinde belirtme hakký veriliyor. Yönetmeliðin 18. maddesinin g bendinde “GDO’suz eþdeðer gýdalarýn etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’ dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir” deniliyor. Yönetmelikteki bu düzenlemeye raðmen GDO’lu ürün kullananlar etiketine GDO’yu yazmazken, Konya Þeker A.Þ.’nin, ürününün GDO içermediðini etikete yazdýðý için cezalandýrýlmasý dikkat çekiyor Yasaya uymayanlar deðil, uyanlar cezalandýrýlýyor.
Yemde de etiket zorunluluðu var
Türkiye’ye giriþine izin verilen GDO’lu ürünlerin büyük bölümü yem sektöründe kullanýlýyor. GDO Yönetmeliði’nin 19. maddesine göre yemlerde de etiket zorunluluðu var. Yönetmeliðin “Yemlerin etiketlenmesi” baþlýklý 19. maddesi özetle þöyle: “GDO içeren veya GDO’lardan oluþan yemin özel adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ………” ibaresi bulunur. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz. GDO’dan elde edilen yemin adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… den elde edilmiþtir” ibaresi yer alýr. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz. Dökme yemlerin beraberinde, etiket bilgilerini içeren belge bulundurulur. GDO’suz eþdeðer yemlerin etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.”
Yemcilerin yüzde 20-25′i uyguluyor
Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Baþkaný Ülkü Karakuþ, yemde etiketlemenin kýsmen uygulandýðýný özellikle büyük üreticilerin buna riayet ettiðini ancak küçük firmalarýn henüz uygulamaya geçmediðini söyledi. DÜNYA’ya bilgi veren Karakuþ: “ Satýn alýnan yani ithal edilen GDO’lu ürünlerin tamamýnda transgenik olduðu ibaresi var. Fakat bu ürünü üretimde kullanýp iç piyasaya sunarken etiket uygulamasý yüzde 20-25 oranýnda uygulanýyor. Özellikle büyük köklü firmalar bu uygulamaya geçti. Etiketler deðiþtiriliyor. Fakat, takdir edersiniz ki Anadolu’daki küçük iþletmelerin uygulamaya geçmesi zaman alabilir. Yýlbaþýndan itibaren bunun daha sýký ve yaygýn uygulanabileceðini söyleyebiliriz. Kýsa zamanda bu yasayý dört dörtlük uygulamak kolay deðil.” dedi.
Biyogüvenlik Kurulu çalýþýyor
Biyogüvenlik Yasasý ile GDO konusunda olaðanüstü yetkilerle donatýlan ve 9 üyeden oluþan Biyogüvenlik Kurulu çalýþmaya baþladý. Kurul’un baþkanlýðýna Prof. Dr. Hakan Yardýmcý atandý. Yasa gereði, Kurul Baþkaný Tarým ve Köyiþleri Bakaný tarafýndan atanýyor. Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Öðretim Üyesi olan Hakan Yardýmcý, Biyogüvenlik Yasasý’nýn hazýrlýk taslaðý komisyon baþkanlýðý yapmýþtý. Tarým ve Köyiþleri Bakaný Mehdi Eker ile meslektaþ olan Prof. Dr. Hakan Yardýmcý, Biyogüvenlik Kurulu’nda GDO konusunda çalýþmalarý olan iki üyeden biri.
Biyo Güvenlik Kurulu’nun Baþkan Yardýmcýlýðýna Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Tarýmsal Araþtýrmalar Genel Müdürü Doç. Dr. Masum Burak seçildi. Sert çekirdekli meyveler, özellikle elma, viþne ve þeftali konusunda uzman olan Masum Burak’ýn GDO ile ilgili herhangi bir çalýþmasý yok.
Biyogüvenlik Kurulu’nda iki raportör görev yapýyor. Ýki raportörden biri Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Müdürü. Prof. Dr. Mustafa Akçelik. Meslek örgütlerinin aday göstermesi ile kurula seçilen Akçelik, GDO konusundaki çalýþmalarý ile tanýnýyor.
Diðer raportör ise, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Koruma Kontrol Genel Müdür Yardýmcýsý Ahmet Arslan. Ayný zamanda Toprak Mahsulleri Ofisi Yönetim Kurulu Üyesi olan Ahmet Arslan’ýn’da GDO konusunda çalýþmasý bulunmuyor.
Biyogüvenlik Kurulu’nun diðer üyeleri ise þöyle: Çevre ve Orman Bakanlýðý Müsteþar Yardýmcýsý Dr. Mahir Küçük, ayný bakanlýðýn Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardýmcýsý Recep Þahin, Dýþ Ticaret Müsteþarlýðý Ýthalat Genel Müdürü Mustafa Sever, Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý Sanayi Araþtýrma ve Geliþtirme Genel Müdür Yardýmcýsý (otomotiv konusunda uzman) Yusuf Demiröz ile Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdür Yardýmcýsý Uz.Dr. Hasan Irmak.
Biyogüvenlik Yasasý’nda ve GDO Yönetmeliði’nde Biyogüvenlik Kurulu’nde görev yapacaklarýn bu alanda en az 5 yýllýk deneyime sahip olmalarý þartý var. Ancak, Biyogüvenlik Kurulu’nun resmi web sayfasýndaki kurul üyelerinin özgeçmiþine bakýldýðýnda, GDO’ lu ürünlerle ilgili tek yetkili konumundaki 9 kiþilik Biyogüvenlik Kurulu’nun sadece iki üyesinin GDO konusunda çalýþtýklarý görülüyor.
Biyogüvenlik Kurulu 3 toplantý yaptý
Biyogüvenlik Kurulu bugüne kadar 3 kez toplandý. 27 Eylül’deki ilk toplantýda üyelerin tanýþmasý ve baþkan yardýmcýsý ile iki raportörün seçimi yapýldý. Ýkinci toplantý 26 Ekim’de yapýldý. Türkiye Yem Sanayicileri Birliði’nin yemde kullanýlmak üzere genetiði deðiþtirilmiþ soya ve soya fasulyesi ithalat baþvurusu incelendi. Bir sonraki toplantýda deðerlendirilmesine karar verildi. Soyada eþik deðerin binde 9 olmasý için Tarým Bakanlýðý’na öneride bulunulmasý kararlaþtýrýldý. Ayrýca Biyogüvenlik Kurulu’nun oluþumundan önce 32 çeþit GDO’ lu ürüne izin veren bilimsel komitenin kararlarý da ele alýndý.
1 Kasým’da yapýlan son toplantýda ise, Türkiye Yem Sanayicileri Birliði’nin ithal etmek istediði soya ve soya küspesi ile ilgili risk deðerlendirme ve sosyo-ekonomik deðerlendirme komitesinin oluþturulmasý ve komitelerin bir ay içinde rapor vermesi yönünde karar alýndý.
Biyogüvenlik Kurulu
Baþkan: Prof. Dr. Hakan Yardýmcý (Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Öðretim Üyesi)
Baþkan Yardýmcýsý: Doç. Dr. Masum Burak (Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Tarýmsal Araþtýrmalar Genel Müdürü )
Raportörler:
Prof. Dr. Mustafa Akçelik (Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Müdürü)
Ahmet Arslan (Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý Koruma Kontrol Genel Müdür Yardýmcýsý)
Üyeler:
Dr. Mahir Küçük (Çevre ve Orman Bakanlýðý Müsteþar Yardýmcýsý)
Recep Þahin (Çevre Yönetimi Genel Müdür Yardýmcýsý)
Mustafa Sever (Dýþ Ticaret Müsteþarlýðý Ýthalat Genel Müdürü)
Yusuf Demiröz ( Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý Sanayi Araþtýrma ve Geliþtirme Genel Müdür Yardýmcýsý)
Uz.Dr. Hasan Irmak (Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdür Yardýmcýsý
GDO yönetmeliðine göre gýdalarýn etiketlenmesi
Yönetmelik kapsamýnda yer alan gýdalarýn Bakanlýk tarafýndan belirlenen eþik deðerin üzerinde; onaylanmýþ GDO’dan elde edilmiþ olmasý veya onaylanmýþ GDO’dan elde edilmiþ bileþen içermesi veya GDO içermesi veya GDO’dan oluþmasý durumunda Türk Gýda Kodeksinde yer alan gerekliliklere ilave olarak;
1- Etiketinde bileþen listesinin bulunmasý zorunlu olmayan gýdalar için “genetik yapýsý deðiþtirilmiþtir” veya “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… dan üretilmiþtir” ibaresi etiket üzerinde açýkça görülecek þekilde belirtilir.
2- Gýdanýn birden fazla bileþen içermesi durumunda; “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ …..” veya “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… dan üretilmiþtir” ibareleri bileþen listesinde parantez içinde ve söz konusu bileþenden hemen sonra gelecek þekilde ayný punto büyüklüðünde yer alýr.
3- Bileþen listesinde grup adý ile belirtilen bileþen bulunan gýdalarda “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… içerir” veya “ genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……. dan üretilmiþ ……. içerir.” ibareleri grup adýndan hemen sonra gelecek þekilde parantez içinde ayný punto büyüklüðünde yer alýr.
4- Bu Yönetmelik kapsamýndaki dökme gýdalarýn etiketleri, tüketicinin görebileceði yerlerde bulundurulur veya gýda maddesi ile birlikte tüketiciye sunulur.
5- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðer gýdalardan; bileþimi, beslenme etkileri veya beslenme deðeri, kullaným amacý açýsýndan farklýlýk gösterdiði durumlarda, bu hususlarýn etiket üzerinde belirtilmesi, besin bileþeninde farklýlýk gösteren söz konusu gýdalarda, beslenme açýsýndan etiketleme yapýlmasý zorunludur.
6- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðer gýdalardan farklý olmasý durumunda, tüketilmesi sonucunda saðlýk riski oluþturabilecek tüketici gruplarýna ait uyarýlar etiket üzerinde belirtilir.
7- Bu Yönetmelik kapsamýndaki gýdalarýn GDO’suz eþdeðerinin olmamasý durumunda, söz konusu gýdanýn doðasý ve özelliklerine ait bilgiler Türk Gýda Kodeksinde belirtilen hükümlere uygun olarak etiket üzerinde belirtilir.
8- GDO’suz eþdeðer gýdalarýn etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.
Yemlerin etiketlenmesi
Bu Yönetmelik kapsamýnda yer alan yemlerin, Bakanlýk tarafýndan belirlenen eþik deðerin üzerinde; GDO içermesi veya GDO’lardan oluþmasý veya onaylanmýþ GDO’lardan elde edilmiþ olmasý hâlinde, 5996 sayýlý Veteriner Hizmetleri, Bitki Saðlýðý, Gýda ve Yem Kanununda yer alan etiket gerekliliklerine ilave olarak; her bir yem aþaðýdaki þekilde etiketlenir.
1- GDO içeren veya GDO’lardan oluþan yemin özel adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ………” ibaresi bulunur. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz.
2- GDO’dan elde edilen yemin adýnýn yanýnda parantez içinde “genetik yapýsý deðiþtirilmiþ ……… den elde edilmiþtir” ibaresi yer alýr. Bu ibare yem bileþen listesi altýnda dip not olarak da yer alabilir. Bu durumda yazý karakter büyüklüðü listede belirtilen ürünlerin karakter büyüklüðünden az olamaz.
3- Bu Yönetmelik kapsamýndaki dökme yemlerin beraberinde, etiket bilgilerini içeren belge bulundurulur.
4- Bu Yönetmelik kapsamýndaki yemlerin GDO’suz eþdeðerinden farklý olmasý hâlinde bileþimi, besleme özellikleri, kullaným amacý, belirli hayvan türü ya da kategorisi için yapýlan saðlýk ile ilgili uyarýlar etiket üzerinde bulundurulur.
5- Bu Yönetmelik kapsamýndaki yemlerin GDO’suz eþdeðeri yoksa, o yemin yapýsý ve karakteristikleri ile ilgili bilgiler etiket üzerinde bulundurulur.
6- GDO’suz eþdeðer yemlerin etiketlerinde GDO içermediðini, GDO’dan oluþmadýðýný, GDO’dan elde edilmediðini ifade eden beyanlar yer alabilir.
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
"Ali Ekber YILDIRIM" bütün yazýlarý için týklayýn...