Recep BOZKURT
ANADOLU’NUN ÝLK TÝYATROSU…
En yaygýn tanýmýyla tiyatro: Konuþma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatýdýr…
Ýnsanlýk 2 bin yýldan bu yana bu sanat dalýný yaþamlarýnýn ayrýlmaz bir parçasý olarak görmüþ; halkýn eðitilmesinde, bilgilendirilmesinde, eðlencesinde çok önemli sosyal ve kültürel iþlevler yüklemiþtir.
Tiyatro, ayný zamanda kent kültürüne eriþmiþ yerleþik toplumlarýn geliþmiþlik düzeyinin en önemli bir göstergesidir.
Özellikle Antik Dönem’de kentlerin önce planý yapýlýr, sonra inþasýna baþlanýyordu. Ve bu planlama sýrasýnda tiyatro öncelikli olarak yerini alýyordu. EÐER BÝR YERLEÞÝM ALANINDA TÝYATRO YOKSA ORASI KENT OLARAK KABUL GÖRMÜYORDU…
Peki, daha baþtan itibaren neden bu insanlar tiyatroya ihtiyaç duymuþlardýr?..
Çünkü bu sanat dalýný, toplumlarý için en önemli eðitim araçlarýndan biri olarak görmüþlerdir. Ýlkçað’da okuma yazma yok denecek kadar az olduðunu düþünürsek, tiyatronun izleyiciye görsel ve iþitsel yoldan neler kazandýracaðýný tahmin etmek kolaydýr. Tiyatro sadece oyunlar için kullanýlmýyordu; toplantý, duyuru, kutlama, þenlik gibi çok çeþitli etkinliklerin yapýldýðý alanlar olarak büyük kitlelerin buluþtuðu yerlerdi. Bugün televizyonlarýn, gazetelerin, stadyumlarýn yapmýþ olduðu görevi tiyatrolar yapýyordu.
Kýsacasý, tiyatrolar kentin kalbiydi…
Ne sevindiricidir ki, bunlardan ilki güzel ilçemiz Foça’da yapýlmýþtýr. Ýzmir yolu ile gelirken kente girmeden baþýnýzý sola çevirirseniz Deðirmenlitepe’yi göreceksiniz; yýkýk dökük yel deðirmenleriyle birlikte. Ýþte bu tepenin Ege’nin mavi surlarýna bakan yamaçlarýnda “Tufa” taþýndan tam 3500 kiþilik bir tiyatro yapmýþtý Phokaialýlar!..
Bu tiyatro, Aolis (Aiolis) Bölgesi’nin en büyük tiyatrolarýndan biriydi… (Aiolis Bölgesi’nin hudutlarýný da kabaca çizeyim: Ýzmir Körfezi’nden Edremit Körfezi’ne kadar olan kýyý bölgesi)
Bu noktada ardý ardýna birkaç soru daha soralým ve yanýtýný da sizlere býrakalým: Neden ilk tiyatrolar Batý Anadolu’nun liman kentlerinde kurulmuþtur? Sayýlarý 200’e yaklaþan ve Anadolu’yu bir tiyatro cennetine dönüþtüren bu yatýrýmlarýn temel nedenleri nelerdir? Üstünde yaþadýðýmýz coðrafyanýn bize nasýl zengin bir kültür mirasý býraktýðýnýn farkýnda mýyýz?..
Bir düþünelim derim!..
Ha, yeri gelmiþken hemen þunu da ekleyeyim: Bugün biz bu tiyatrolarýn onarýmlarýna, toprak altýndan çýkarýlmalarýna bile maliyetlerinin çok yüksek olmasý nedeniyle yeterli para ayýramazken onlar, çok büyük paralar dökerek kentleri için niçin tiyatrolar kuruyorlardý acaba?..
Ne dersiniz, biraz kafa yoralým mý?..
MÖ: 340-330 yýllarýna tarihlenen Foça Antik Tiyatrosu’nun varlýðýný bulgularla kanýtlamaya çalýþan ilk kiþi Fransýz arkeolog Felix Sartiaux’dur. 1914 yýlýnda Deðirmenlitepe’nin Kuzeybatý yamaçlarýnda yaptýðý sondaj çalýþmalarýnda ilk bulgulara rastlamýþsa da kesin bir sonuca ulaþamamýþtýr.
Bu alanda yapýlan ikinci çalýþma 1991 yýlýnda Doç.Dr.Ömer Özyiðit’in kazýlarýdýr. Ne acýdýr ki bu çalýþmalar da kaynak yetersizliði nedeniyle durdurulmuþtur. (Ömer Hoca þimdilerde Kaleiçi kazýlarý ile meþgul ve bu çalýþmalar sýrasýnda önemli bulgulara ulaþtý. Tabi bu arada Profesör de oldu. Bu saygýdeðer bilim adamýnýn Foça Arkeolojik Park projesi keþke yaþama geçirilebilse)
Oysa bu tiyatro bütün görkemiyle günýþýðýna çýkarýlýp asýl iþlevine kazandýrýlabilmiþ olsaydý; Foça neler kazanýrdý neler!..
Ýþ iþten geçmedi; Foça Antik Tiyatrosu Deðirmenlitepe’nin çýplak yamaçlarýnda ve toprak altýnda yatýp duruyor; Tarihi, Kültürü,Tiyatroyu sevenlerin; Foça’nýn geleceðini turizmde görenlerin ilgisini bekliyor!..
Yazýmý büyük tiyatro adamý Muhsin Ertuðrul’un sözleri ile noktalayayým:
“Tiyatroda ahlakýn, ruhun, sanatýn eðitimiyle insanoðlu asilleþir; hayatý zenginleþir; uygarlýk düzeyi geliþir…”
Recep BOZKURT
recboz48@gmail.com
En yaygýn tanýmýyla tiyatro: Konuþma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatýdýr…
Ýnsanlýk 2 bin yýldan bu yana bu sanat dalýný yaþamlarýnýn ayrýlmaz bir parçasý olarak görmüþ; halkýn eðitilmesinde, bilgilendirilmesinde, eðlencesinde çok önemli sosyal ve kültürel iþlevler yüklemiþtir.
Tiyatro, ayný zamanda kent kültürüne eriþmiþ yerleþik toplumlarýn geliþmiþlik düzeyinin en önemli bir göstergesidir.
Özellikle Antik Dönem’de kentlerin önce planý yapýlýr, sonra inþasýna baþlanýyordu. Ve bu planlama sýrasýnda tiyatro öncelikli olarak yerini alýyordu. EÐER BÝR YERLEÞÝM ALANINDA TÝYATRO YOKSA ORASI KENT OLARAK KABUL GÖRMÜYORDU…
Peki, daha baþtan itibaren neden bu insanlar tiyatroya ihtiyaç duymuþlardýr?..
Çünkü bu sanat dalýný, toplumlarý için en önemli eðitim araçlarýndan biri olarak görmüþlerdir. Ýlkçað’da okuma yazma yok denecek kadar az olduðunu düþünürsek, tiyatronun izleyiciye görsel ve iþitsel yoldan neler kazandýracaðýný tahmin etmek kolaydýr. Tiyatro sadece oyunlar için kullanýlmýyordu; toplantý, duyuru, kutlama, þenlik gibi çok çeþitli etkinliklerin yapýldýðý alanlar olarak büyük kitlelerin buluþtuðu yerlerdi. Bugün televizyonlarýn, gazetelerin, stadyumlarýn yapmýþ olduðu görevi tiyatrolar yapýyordu.
Kýsacasý, tiyatrolar kentin kalbiydi…
Ne sevindiricidir ki, bunlardan ilki güzel ilçemiz Foça’da yapýlmýþtýr. Ýzmir yolu ile gelirken kente girmeden baþýnýzý sola çevirirseniz Deðirmenlitepe’yi göreceksiniz; yýkýk dökük yel deðirmenleriyle birlikte. Ýþte bu tepenin Ege’nin mavi surlarýna bakan yamaçlarýnda “Tufa” taþýndan tam 3500 kiþilik bir tiyatro yapmýþtý Phokaialýlar!..
Bu tiyatro, Aolis (Aiolis) Bölgesi’nin en büyük tiyatrolarýndan biriydi… (Aiolis Bölgesi’nin hudutlarýný da kabaca çizeyim: Ýzmir Körfezi’nden Edremit Körfezi’ne kadar olan kýyý bölgesi)
Bu noktada ardý ardýna birkaç soru daha soralým ve yanýtýný da sizlere býrakalým: Neden ilk tiyatrolar Batý Anadolu’nun liman kentlerinde kurulmuþtur? Sayýlarý 200’e yaklaþan ve Anadolu’yu bir tiyatro cennetine dönüþtüren bu yatýrýmlarýn temel nedenleri nelerdir? Üstünde yaþadýðýmýz coðrafyanýn bize nasýl zengin bir kültür mirasý býraktýðýnýn farkýnda mýyýz?..
Bir düþünelim derim!..
Ha, yeri gelmiþken hemen þunu da ekleyeyim: Bugün biz bu tiyatrolarýn onarýmlarýna, toprak altýndan çýkarýlmalarýna bile maliyetlerinin çok yüksek olmasý nedeniyle yeterli para ayýramazken onlar, çok büyük paralar dökerek kentleri için niçin tiyatrolar kuruyorlardý acaba?..
Ne dersiniz, biraz kafa yoralým mý?..
MÖ: 340-330 yýllarýna tarihlenen Foça Antik Tiyatrosu’nun varlýðýný bulgularla kanýtlamaya çalýþan ilk kiþi Fransýz arkeolog Felix Sartiaux’dur. 1914 yýlýnda Deðirmenlitepe’nin Kuzeybatý yamaçlarýnda yaptýðý sondaj çalýþmalarýnda ilk bulgulara rastlamýþsa da kesin bir sonuca ulaþamamýþtýr.
Bu alanda yapýlan ikinci çalýþma 1991 yýlýnda Doç.Dr.Ömer Özyiðit’in kazýlarýdýr. Ne acýdýr ki bu çalýþmalar da kaynak yetersizliði nedeniyle durdurulmuþtur. (Ömer Hoca þimdilerde Kaleiçi kazýlarý ile meþgul ve bu çalýþmalar sýrasýnda önemli bulgulara ulaþtý. Tabi bu arada Profesör de oldu. Bu saygýdeðer bilim adamýnýn Foça Arkeolojik Park projesi keþke yaþama geçirilebilse)
Oysa bu tiyatro bütün görkemiyle günýþýðýna çýkarýlýp asýl iþlevine kazandýrýlabilmiþ olsaydý; Foça neler kazanýrdý neler!..
Ýþ iþten geçmedi; Foça Antik Tiyatrosu Deðirmenlitepe’nin çýplak yamaçlarýnda ve toprak altýnda yatýp duruyor; Tarihi, Kültürü,Tiyatroyu sevenlerin; Foça’nýn geleceðini turizmde görenlerin ilgisini bekliyor!..
Yazýmý büyük tiyatro adamý Muhsin Ertuðrul’un sözleri ile noktalayayým:
“Tiyatroda ahlakýn, ruhun, sanatýn eðitimiyle insanoðlu asilleþir; hayatý zenginleþir; uygarlýk düzeyi geliþir…”
Recep BOZKURT
recboz48@gmail.com
"Recep BOZKURT" bütün yazýlarý için týklayýn...