Oðuz ÖZÜGÜL
FREUD’UN GÖRÜÞLERÝ ÜSTÜNE – VI
PSÝKANALÝZ
Yaþama içtepisinin enerjisi baþlangýçta “erogen* bölgeler”den kaynaklanýr. Erogen bölgeler bedene yayýlmýþ olup, cinsel organlarla eþ anlamlý deðildir. Freud’a göre cinsellik, çocukluktan baþlayarak deðiþik aþamalardan geçer: Birincisi, ilk çocukluk dönemindeki oral aþamadýr; burada çocuk annesinin memesini emerek aðýz yoluyla haz alýr. Bunu anal-sadistik aþama izler. Bu daha sonraki dönemde çocuk, örneðin dýþarýya çýkma gereksinimi duymasýna karþýn, dýþkýsýný tutarak “haz” alýr. Üçüncüsü, cinselliðin en yüksek geliþim aþamasý olan fallus aþamasýdýr. Bu durumda, çocuðun cinsel geliþimi adý geçen aþamalara göre normal gerçekleþmediði, bu aþamalardan birine takýlýp kaldýðý, sevgi yetisi fallus öncesi bir evrede kesintiye uðradýðý zaman, sapýklýklarýn ya da nevrozlarýn belirme olasýlýðý artar. Normal geliþme sýrasýnda kýsmi içtepiler, yani cinselliðin oral, anal-sadistik ve fallus biçimlerine neden olan ve de bunlarý cinsel organlara özgü [genital] cinselliðe baðýmlý kýlan içtepiler dengeli bir karýþým oluþturur. Bu geliþmeye baðlý olarak, örneðin Oidipus-Kompleksi kavramýyla tanýmlanan belirli davranýþ tarzlarý da biçimlenir.
Acaba insanlarýn bütün bunlardan niçin “haberi” olmaz? Freud’a göre bu durum, ruhsal yapýmýzýn özelliðinden kaynaklanýr. Ruhsal-olan, bilinçle deðil, bilinç-dýþýyla bir tutulmalýdýr. Ancak iki çeþit bilinç-dýþý vardýr. Birincisi, bir an için bilemediðimiz, ama her zaman bilinç düzeyine çýkarabileceðimiz þeylerdir; örneðin herhangi bir çarpým iþleminin çözümü bir an için bilincimizin dýþýndadýr, ama soru sorulduðu anda bu çözüm hemen bilinç düzeyimize çýkar. Ýkincisi ise, dinamik bilinç-dýþýdýr; bununla kastedilen bastýrýlmýþ bir bilinç-dýþýdýr. Baþka bir deyiþle, cinselliðin geliþmesi sonucunda zorunlu olarak beliren, toplumsal kurallarla ve tabularla [“üst-ben”le] çeliþen istekler bastýrýlýr.
Freud’un psikanalizi ve tedavi yöntemi, kültür ve toplum teorisiyle içsel bir bað içindedir. Öðretisine göre, normal bir cinsel geliþmeye baðlý olan, zorunlu olarak beliren, ahlak kurallarýyla ve “üst-ben”in tabularýyla çeliþen istekler bilinç-dýþýna itilir. “Ben”imizde, bilinç-dýþýnýn bilinç düzeyine çýkmasýný önleyen, “üst-ben”e ait “dirençler” vardýr. Bu “dirençler” nedeniyle dinamik bilinç-dýþý konusunda hiçbir þey bilemeyiz. Sadece düþlerimizde ve hatalý davranýþlarýmýzda bilincimizi aþan bu dinamik bilinç-dýþý, “dirençler”e raðmen yine de meydana çýkarsa, o zaman nevrotik ya da psiþik hastalýklarýn belirmesi kaçýnýlmaz olur.
Öte yandan bu bilinç-dýþý, biçimi deðiþtirilerek benimsenecek bir duruma getirilebilir, “yüceltilebilir”; örneðin cerrahlýk biçiminde yararlý yönde kullanýlabilir.
Freud’un öðretisine göre, ruh hastalýklarý [psikozlar] “ben”in gerçekliðe yüz çevirmesinden baþka bir þey deðildir. Nevrozlar ya da sapýklýklar durumunda ise “ben”, ya “id” [yani içtepi enerjisi] ya da “üst-ben” [ahlak, tabu] tarafýndan bastýrýlýr. Ýlk çocukluk dönemi cinselliðine iliþkin sorunlarýn yeterince üstesinden gelinmemesine baðlý psiþik hastalýklarý özel bir tedavi yöntemiyle ortadan kaldýrmak mümkündür.
*Erogen: Grekçe eros [sevgi] ve genos [oluþ]; cinsel yönden uyarýcý.
Kaynaklar:
-Das Leben und Werk von Sigmund Freud, [S. Freud’un Yaþamý ve Eserleri], E. Jones, Bern, 1960 – 62.
-Düþ Yorumlarý, S. Freud, 2 Cilt, Payel Yay.
-Günlük Yaþamýn Psiko-Patolojisi, S. Freud, Payel Yay.
-Ruh ve Bilinç-dýþýyla Ýliþkisi, S. Freud, Payel Yay.
-Cinsellik Teorisi Üzerine Üç Ýnceleme, S. Freud, 1905
-Kültürde Huzursuzluk, S. Freud, Metis Yay.
-Totem ve Tabu, S. Freud, Sosyal Yay.
-Haz Ýlkesinin Ötesi, S. Freud, Metis Yay.
-Barýþ ve Savaþ Sorunu Üzerine – A. Einstein-S. Freud Yazýþmasý, çev. Oðuz Özügül, Yarýn Yay., Ankara 1984
-Massenpsychologie und Ich-Analyse [Kitle Psikolojisi ve Ben-Analizi], S. Freud, Fischer Verlag, Frankfurt 1991
-Abriss der Psycho-Analyse [Psikanalizin Tarihçesi], S. Freud, Fisher Verlag, Frankfurt 1992.
-Ben ve Ýd, S. Freud, Metis Yay.
Oðuz ÖZÜGÜL
oguzozugul@hotmail.com
PSÝKANALÝZ
Yaþama içtepisinin enerjisi baþlangýçta “erogen* bölgeler”den kaynaklanýr. Erogen bölgeler bedene yayýlmýþ olup, cinsel organlarla eþ anlamlý deðildir. Freud’a göre cinsellik, çocukluktan baþlayarak deðiþik aþamalardan geçer: Birincisi, ilk çocukluk dönemindeki oral aþamadýr; burada çocuk annesinin memesini emerek aðýz yoluyla haz alýr. Bunu anal-sadistik aþama izler. Bu daha sonraki dönemde çocuk, örneðin dýþarýya çýkma gereksinimi duymasýna karþýn, dýþkýsýný tutarak “haz” alýr. Üçüncüsü, cinselliðin en yüksek geliþim aþamasý olan fallus aþamasýdýr. Bu durumda, çocuðun cinsel geliþimi adý geçen aþamalara göre normal gerçekleþmediði, bu aþamalardan birine takýlýp kaldýðý, sevgi yetisi fallus öncesi bir evrede kesintiye uðradýðý zaman, sapýklýklarýn ya da nevrozlarýn belirme olasýlýðý artar. Normal geliþme sýrasýnda kýsmi içtepiler, yani cinselliðin oral, anal-sadistik ve fallus biçimlerine neden olan ve de bunlarý cinsel organlara özgü [genital] cinselliðe baðýmlý kýlan içtepiler dengeli bir karýþým oluþturur. Bu geliþmeye baðlý olarak, örneðin Oidipus-Kompleksi kavramýyla tanýmlanan belirli davranýþ tarzlarý da biçimlenir.
Acaba insanlarýn bütün bunlardan niçin “haberi” olmaz? Freud’a göre bu durum, ruhsal yapýmýzýn özelliðinden kaynaklanýr. Ruhsal-olan, bilinçle deðil, bilinç-dýþýyla bir tutulmalýdýr. Ancak iki çeþit bilinç-dýþý vardýr. Birincisi, bir an için bilemediðimiz, ama her zaman bilinç düzeyine çýkarabileceðimiz þeylerdir; örneðin herhangi bir çarpým iþleminin çözümü bir an için bilincimizin dýþýndadýr, ama soru sorulduðu anda bu çözüm hemen bilinç düzeyimize çýkar. Ýkincisi ise, dinamik bilinç-dýþýdýr; bununla kastedilen bastýrýlmýþ bir bilinç-dýþýdýr. Baþka bir deyiþle, cinselliðin geliþmesi sonucunda zorunlu olarak beliren, toplumsal kurallarla ve tabularla [“üst-ben”le] çeliþen istekler bastýrýlýr.
Freud’un psikanalizi ve tedavi yöntemi, kültür ve toplum teorisiyle içsel bir bað içindedir. Öðretisine göre, normal bir cinsel geliþmeye baðlý olan, zorunlu olarak beliren, ahlak kurallarýyla ve “üst-ben”in tabularýyla çeliþen istekler bilinç-dýþýna itilir. “Ben”imizde, bilinç-dýþýnýn bilinç düzeyine çýkmasýný önleyen, “üst-ben”e ait “dirençler” vardýr. Bu “dirençler” nedeniyle dinamik bilinç-dýþý konusunda hiçbir þey bilemeyiz. Sadece düþlerimizde ve hatalý davranýþlarýmýzda bilincimizi aþan bu dinamik bilinç-dýþý, “dirençler”e raðmen yine de meydana çýkarsa, o zaman nevrotik ya da psiþik hastalýklarýn belirmesi kaçýnýlmaz olur.
Öte yandan bu bilinç-dýþý, biçimi deðiþtirilerek benimsenecek bir duruma getirilebilir, “yüceltilebilir”; örneðin cerrahlýk biçiminde yararlý yönde kullanýlabilir.
Freud’un öðretisine göre, ruh hastalýklarý [psikozlar] “ben”in gerçekliðe yüz çevirmesinden baþka bir þey deðildir. Nevrozlar ya da sapýklýklar durumunda ise “ben”, ya “id” [yani içtepi enerjisi] ya da “üst-ben” [ahlak, tabu] tarafýndan bastýrýlýr. Ýlk çocukluk dönemi cinselliðine iliþkin sorunlarýn yeterince üstesinden gelinmemesine baðlý psiþik hastalýklarý özel bir tedavi yöntemiyle ortadan kaldýrmak mümkündür.
*Erogen: Grekçe eros [sevgi] ve genos [oluþ]; cinsel yönden uyarýcý.
Kaynaklar:
-Das Leben und Werk von Sigmund Freud, [S. Freud’un Yaþamý ve Eserleri], E. Jones, Bern, 1960 – 62.
-Düþ Yorumlarý, S. Freud, 2 Cilt, Payel Yay.
-Günlük Yaþamýn Psiko-Patolojisi, S. Freud, Payel Yay.
-Ruh ve Bilinç-dýþýyla Ýliþkisi, S. Freud, Payel Yay.
-Cinsellik Teorisi Üzerine Üç Ýnceleme, S. Freud, 1905
-Kültürde Huzursuzluk, S. Freud, Metis Yay.
-Totem ve Tabu, S. Freud, Sosyal Yay.
-Haz Ýlkesinin Ötesi, S. Freud, Metis Yay.
-Barýþ ve Savaþ Sorunu Üzerine – A. Einstein-S. Freud Yazýþmasý, çev. Oðuz Özügül, Yarýn Yay., Ankara 1984
-Massenpsychologie und Ich-Analyse [Kitle Psikolojisi ve Ben-Analizi], S. Freud, Fischer Verlag, Frankfurt 1991
-Abriss der Psycho-Analyse [Psikanalizin Tarihçesi], S. Freud, Fisher Verlag, Frankfurt 1992.
-Ben ve Ýd, S. Freud, Metis Yay.
Oðuz ÖZÜGÜL
oguzozugul@hotmail.com
"Oðuz ÖZÜGÜL" bütün yazýlarý için týklayýn...