Recep BOZKURT
DEÐÝRMENLÝTEPE VE FENERYARIMADASI…
Her fýrsatta güzel Foça’mýzýn daðýný taþýný dolaþýrým; her adýmda inanýlmaz bir flora ve manzara ile karþýlaþýr, þaþar kalýrým. Hele bu yýlki ilkbahar, bir baþka bahar…
Böyle bir coðrafyada yaþamaktan büyük bir sevinç duyar, Tanrý’ya þükrederim…
Bu gezilerim sýrasýnda kentin görkemli manzarasýný görmek için sýk sýk çýktýðým Deðirmenlitepe ve bazý geceler sýrtüstü uzanýp Foça ýþýklarýný seyrettiðim Feneryarýmadasý, hem konumlarý hem de iþlevleri bakýmýndan beni çok etkiler. Nedenini açýklayayým: Deðermenlitepe, yamacýnda Anadolu’da yapýlan ilk tiyatrosu ve tepesindeki yel deðirmenleriyle, Feneryarýmadasý ise yorgun denizcilere güvenle sýðýnacaklarý Foça Limaný’na ulaþtýklarýný gösteren denizfeneri ve þimdi yalnýzca temelleri kalmýþ yel deðirmenleriyle tarihe silinmez damgalarýný vurmuþlardýr.
Foça; tarih boyunca limaný, tiyatrosu, Athena Tapýnaðý ve deðirmenleri ile ünlenmiþtir. Anadolu’nun Ege’ye bakan bu þirin kentinin doðal yapýsýnýn denizciliðe çok elveriþli olmasý; hinterlandýnda çok zengin yer altý ve yer üstü kaynaklarýnýn bulunmasý; Batý Anadolu’daki tarihi karayollarý aðý ile baðlantý kurmasý; ikliminin insan saðlýðýný güzelleþtirmesi, O’nu her zaman diðer yerleþim birimlerinden farklý ve seçkin bir duruma getirmiþtir.
Antik Dönem’den baþlamak üzere denizcilikte yeni tekneler icat etmesiyle birlikte Akdeniz ticaretinde egemen olup mor renkli, horoz simgeli bayrak ve flamalarýný Ýtalya, Fransa gibi zengin ülkelerde göstermesi; daha Ortaçað’a kadar Þap ve tuz gibi çok önemli iki stratejik maddenin bu yöreden elde edilmesi, (þap, o dönemlerde “Altýn Madeni” kadar deðerli tutulmakta ilaç, kaðýt ve özellikle boya sanayinde çok aranmakta, Foça-Yeni Foça arasýndaki Þaphane Daðý’ndan ‘çýkarýlmaktaydý) altýn ve gümüþ karýþýmý elektron parasýnýn her yerde aranýr olmasý ticarette de yerini çok saðlamlaþtýrmýþtý.
Bitek Menemen Ovasý ile taa.. Sardes’e kadar uzanan Gediz Ovasý’nda yetiþtirilen ürünler, baþta buðday olmak üzere Foça Limaný’na getirilmekte; buðdayýn bir kýsmý Payitaht’a, bir kýsmý Akdeniz Ülkeleri’ne götürülmekte, bir kýsmý da bugün Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý üzerinde kurulan tam 27 adet yel deðirmeninde öðütülerek çevre il ve ilçeleri ile Ege adalarýnda satýlmaktaydý.
Bu limandan “Frenk taifesinden nice kafirler” buðday, koyun, sahtiyan, meþin, balmumu, kuru üzüm, pekmez ve baþka nesneler alýp gittiklerinden iç piyasada sýkýntý çekilmekte, bundan dolayý Foça Limaný zaman zaman ticarete bile kapatýlmaktaydý. Buna raðmen “Bazý Nasara ve Yahudi taifesi”nin, Foça’nýn ünlü Kara Üzümü’nü toplayýp þarap haline getirmesi engellenemiyordu.
1884 yayýnlanan Aydýn Vilayeti Salnamesi’ne göre Foça’da yaþayan ahali’nin sayým dökümü de þöyleydi: 3642 Müslüman, 7876 Rum, 212 Yahudi olmak üzere toplam 11730 idi.(*) 1902 Salnamesi’nde ise bu sayýnýn yabancýlarýn lehine 5857 kiþi artarak 17587’ye ulaþtýðýný görüyoruz.
Ýþte tüm bunlardan dolayý deniz fenerinin ve yel deðirmenlerinin bulunduðu Feneryarýmadasý ile Deðirmenlitepe benim hep ilgimi çekmiþtir.
Gelelim bugüne: Bu iki güzel yöre, tüm bu tarihi iþlevlerine raðmen bugün hak ettikleri deðeri ve vefayý görmemektedir. “Doðal SÝT Alaný” ilan edilip yerleþime açýlmamalarý çok doðru bir düþünce, ama; buralarý bu halde mi býrakýlmalý?!..
Ev-apartman dikilsin demiyorum, asla; aðaçlandýrýlýp, insan aklý ve eliyle güzelleþtirilemez mi?.. (Deðirmenlitepe’de yapýlmasý düþünülen “SEYÝR PARKI” projesinin akýbetini merak ediyoruz!..)
Ege’nin mavi sularýna usulca dalmýþ Feneryarýmadasý’na ve binlerce yýl Foça’ya kol kanat germiþ Deðirmenlitepe’ye zeytin aðaçlarý ve fýstýk çamlarý nede güzel yakýþýr…
Geçmiþte Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý’na yapýlan 27 yel deðirmenden bugün hiç olmazsa 7 tanesi, yeniden onarýlarak gelecek kuþaklara birer armaðan olarak býrakýlamaz mý?!.. (Deðirmenlitepe’deki üç yel deðirmenin onarýmý, üç yýldýr bir türlü bitirilemez mi?!..)
Balýkçý Barýnaðý’nýn yapýlmasý ve Yat Baðlama Yeri’ni geniþletme çalýþmalarýndan sonra Büyük Liman giderek ilgi odaðý haline geliyor.
Ne güzel…
Peki, Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý böyle mi kalacak?..
(*)-“Aydýn Vilayeti Salname ve Ýstatistiklerinde Foçateyn Kazasý - Dr.Erkan Serçe ve Salnameler ve Nevsaller (Yýllýklar) – Hasan Duman
Eðitimci-Yazar
Recep BOZKURT
recboz48@gmail.com
Her fýrsatta güzel Foça’mýzýn daðýný taþýný dolaþýrým; her adýmda inanýlmaz bir flora ve manzara ile karþýlaþýr, þaþar kalýrým. Hele bu yýlki ilkbahar, bir baþka bahar…
Böyle bir coðrafyada yaþamaktan büyük bir sevinç duyar, Tanrý’ya þükrederim…
Bu gezilerim sýrasýnda kentin görkemli manzarasýný görmek için sýk sýk çýktýðým Deðirmenlitepe ve bazý geceler sýrtüstü uzanýp Foça ýþýklarýný seyrettiðim Feneryarýmadasý, hem konumlarý hem de iþlevleri bakýmýndan beni çok etkiler. Nedenini açýklayayým: Deðermenlitepe, yamacýnda Anadolu’da yapýlan ilk tiyatrosu ve tepesindeki yel deðirmenleriyle, Feneryarýmadasý ise yorgun denizcilere güvenle sýðýnacaklarý Foça Limaný’na ulaþtýklarýný gösteren denizfeneri ve þimdi yalnýzca temelleri kalmýþ yel deðirmenleriyle tarihe silinmez damgalarýný vurmuþlardýr.
Foça; tarih boyunca limaný, tiyatrosu, Athena Tapýnaðý ve deðirmenleri ile ünlenmiþtir. Anadolu’nun Ege’ye bakan bu þirin kentinin doðal yapýsýnýn denizciliðe çok elveriþli olmasý; hinterlandýnda çok zengin yer altý ve yer üstü kaynaklarýnýn bulunmasý; Batý Anadolu’daki tarihi karayollarý aðý ile baðlantý kurmasý; ikliminin insan saðlýðýný güzelleþtirmesi, O’nu her zaman diðer yerleþim birimlerinden farklý ve seçkin bir duruma getirmiþtir.
Antik Dönem’den baþlamak üzere denizcilikte yeni tekneler icat etmesiyle birlikte Akdeniz ticaretinde egemen olup mor renkli, horoz simgeli bayrak ve flamalarýný Ýtalya, Fransa gibi zengin ülkelerde göstermesi; daha Ortaçað’a kadar Þap ve tuz gibi çok önemli iki stratejik maddenin bu yöreden elde edilmesi, (þap, o dönemlerde “Altýn Madeni” kadar deðerli tutulmakta ilaç, kaðýt ve özellikle boya sanayinde çok aranmakta, Foça-Yeni Foça arasýndaki Þaphane Daðý’ndan ‘çýkarýlmaktaydý) altýn ve gümüþ karýþýmý elektron parasýnýn her yerde aranýr olmasý ticarette de yerini çok saðlamlaþtýrmýþtý.
Bitek Menemen Ovasý ile taa.. Sardes’e kadar uzanan Gediz Ovasý’nda yetiþtirilen ürünler, baþta buðday olmak üzere Foça Limaný’na getirilmekte; buðdayýn bir kýsmý Payitaht’a, bir kýsmý Akdeniz Ülkeleri’ne götürülmekte, bir kýsmý da bugün Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý üzerinde kurulan tam 27 adet yel deðirmeninde öðütülerek çevre il ve ilçeleri ile Ege adalarýnda satýlmaktaydý.
Bu limandan “Frenk taifesinden nice kafirler” buðday, koyun, sahtiyan, meþin, balmumu, kuru üzüm, pekmez ve baþka nesneler alýp gittiklerinden iç piyasada sýkýntý çekilmekte, bundan dolayý Foça Limaný zaman zaman ticarete bile kapatýlmaktaydý. Buna raðmen “Bazý Nasara ve Yahudi taifesi”nin, Foça’nýn ünlü Kara Üzümü’nü toplayýp þarap haline getirmesi engellenemiyordu.
1884 yayýnlanan Aydýn Vilayeti Salnamesi’ne göre Foça’da yaþayan ahali’nin sayým dökümü de þöyleydi: 3642 Müslüman, 7876 Rum, 212 Yahudi olmak üzere toplam 11730 idi.(*) 1902 Salnamesi’nde ise bu sayýnýn yabancýlarýn lehine 5857 kiþi artarak 17587’ye ulaþtýðýný görüyoruz.
Ýþte tüm bunlardan dolayý deniz fenerinin ve yel deðirmenlerinin bulunduðu Feneryarýmadasý ile Deðirmenlitepe benim hep ilgimi çekmiþtir.
Gelelim bugüne: Bu iki güzel yöre, tüm bu tarihi iþlevlerine raðmen bugün hak ettikleri deðeri ve vefayý görmemektedir. “Doðal SÝT Alaný” ilan edilip yerleþime açýlmamalarý çok doðru bir düþünce, ama; buralarý bu halde mi býrakýlmalý?!..
Ev-apartman dikilsin demiyorum, asla; aðaçlandýrýlýp, insan aklý ve eliyle güzelleþtirilemez mi?.. (Deðirmenlitepe’de yapýlmasý düþünülen “SEYÝR PARKI” projesinin akýbetini merak ediyoruz!..)
Ege’nin mavi sularýna usulca dalmýþ Feneryarýmadasý’na ve binlerce yýl Foça’ya kol kanat germiþ Deðirmenlitepe’ye zeytin aðaçlarý ve fýstýk çamlarý nede güzel yakýþýr…
Geçmiþte Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý’na yapýlan 27 yel deðirmenden bugün hiç olmazsa 7 tanesi, yeniden onarýlarak gelecek kuþaklara birer armaðan olarak býrakýlamaz mý?!.. (Deðirmenlitepe’deki üç yel deðirmenin onarýmý, üç yýldýr bir türlü bitirilemez mi?!..)
Balýkçý Barýnaðý’nýn yapýlmasý ve Yat Baðlama Yeri’ni geniþletme çalýþmalarýndan sonra Büyük Liman giderek ilgi odaðý haline geliyor.
Ne güzel…
Peki, Deðirmenlitepe ve Feneryarýmadasý böyle mi kalacak?..
(*)-“Aydýn Vilayeti Salname ve Ýstatistiklerinde Foçateyn Kazasý - Dr.Erkan Serçe ve Salnameler ve Nevsaller (Yýllýklar) – Hasan Duman
Eðitimci-Yazar
Recep BOZKURT
recboz48@gmail.com
"Recep BOZKURT" bütün yazýlarý için týklayýn...