Ali Ekber YILDIRIM
“GDO’lu mýsýr ithal edilebilir”
DÜNYA, Biyogüvenlik Kurulu’nun istediði risk raporlarýný açýklýyor…
Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi, Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði ve Yumurta Üreticileri Merkez Birliði’nin ithal etmek istediði GDO’ lu 3 mýsýr geni ithalatýna izin çýkýyor. Sygneta ve Pioneer / Dow AgroScience firmalarýnýn geliþtirdiði GDO’lu mýsýr ve mýsýr küspesi yem sektöründe kullanýlacak.
Raporlara göre: “Zararlý ama ithal edilsin…
Biyogüvenlik Kurulu’nun görevlendirdiði Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi ve Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi 3 mýsýr çeþidi için ayrý ayrý raporlar hazýrladý. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, raporlarýnda GDO’ lu 3 mýsýr için de “zararý yok, ithal edilebilir” kararý verdi. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise raporlarýnda GDO’lu ürünlerin zararýna dikkat çektikten sonra, Türkiye’de yerli üretim olmadýðý için GDO’ lu mýsýrýn ithal edilebileceði görüþüne yer verdi.
Yerli üretim desteklenmeli
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi, tarýmdaki sorunlara ve kýrsal nüfusun yoksulluðuna dikkat çekerek yerli mýsýr üretiminin teþvik edilmesi ve yüzde 130 olan gümrük vergisinin indirilmemesini istedi. Komite, GDO’lu ürünlerin halk saðlýðý açýsýndan tehlikeli olabileceðine dikkat çekerek ciddi uyarýlarda da bulundu.
*
Ali Ekber Yýldýrým
ÝZMÝR- GDO(Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma)’ lu 3 mýsýr genine ithalat izni veriliyor. Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi, Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði ve Yumurta Üreticileri Merkez Birliði’nin ithal etmek istediði GDO’ lu 3 mýsýr geni ithalatýna iliþkin risk deðerlendirme raporlarý hazýrlandý. Yasa gereði raporlar kamuoyunun görüþüne açýldý. DÜNYA’ nýn edindiði bilgilere göre, bu raporlar doðrultusunda 3 mýsýr genine de ithalat izni verilecek.
Biyogüvenlik Yasasý kapsamýnda oluþturulan Biyogüvenlik Kurulu’nun görevlendirdiði Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi ve Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporlarda, GDO’lu mýsýr ithalatýnýn yapýlabileceði ifade edildi. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, hazýrladýðý raporda her 3 GDO’ lu mýsýr için de “zararý yok,ithal edilebilir” kararý verirken, Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise raporlarýnda GDO’lu ürünlerin zararýna dikkat çektikten ve yerli üretimin artýrýlmasý gerektiðine iþaret ettikten sonra, yerli üretimin yetersiz olmasý nedeniyle GDO’lu mýsýr ithal edilebileceði görüþüne yer verdi. Komite, GDO ile ilgili ciddi uyarýlarda da bulundu.
Mýsýr ve küspe olarak ithal edilecek
Komite raporlarý doðrultusunda ithalatýna izin verilmesine kesin gözüyle bakýlan 3 mýsýr geni iki firma tarafýndan geliþtirildi. Sygenta tohumculuk firmasý tarafýndan geliþtirilen Bt11 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi, Pioneer / Dow AgroScience tarafýndan geliþtirilen DAS 1507 kodlu ve DAS 59122 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi hazýrlanan raporlar doðrultusunda ithal edilecek. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin 3 mýsýr geni için hazýrladýðý 3 rapor, genin adý, geliþtiren firmanýn adý dýþýnda neredeyse ayný. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporda neredeyse týpa týp ayný.
Sadece yem için risk deðerlendirmesi yapýldý
Sygenta tohumculuk firmasý tarafýndan geliþtirilen Bt11 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi ile ilgili Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporda özetle þu görüþlere yer verildi:
“Bilimsel Komite, Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin yem olarak kullaným amacýyla ithal edilmesinin risklerini deðerlendirmiþtir. Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidine biyoteknolojik yöntemlerle aktarýlan genlerin yapýsý, DNA dizilimi, promotör ve terminatör bölgeleri, ekstra DNA dizileri ve gen aktarým yöntemi ayrýntýlý olarak incelenmiþtir. Bu çeþitle ilgili baþvuru dosyasýnda yer alan dokümanlar, risk deðerlendirilmesi yapan çeþitli kuruluþlarýn (EFSA, WHO, FAO, FDA, OECD) ve bilimsel araþtýrmalarýn sonuçlarý (alerjik ve toksik etki analizleri,genetik modifikasyonun stabilitesi, morfolojik ve agronomik özellikler, hedef dýþý organizmalara etkisi vb.) ile farklý ülkelerde üretim ve Cry1Ab ve pat geni içeren GD Bt11 mýsýr çeþidi, 9 tüketim durumlarý göz önünde bulundurulmuþtur. Yine bu genetiði deðiþtirilmiþ çeþitle yapýlan hayvan besleme çalýþmalarý da incelenerek yalnýzca yem olarak kullanýmý sonucu ortaya çýkabilecek riskler deðerlendirilmiþtir. Ek olarak bu mýsýr çeþidinin ülkemizde kazayla yayýlmasý durumunda ortaya çýkabilecek tarýmsal ve çevresel riskler de göz önünde bulundurulmuþtur.”
Geleneksel mýsýr çeþidi kadar güvenli
Bilimsel Risk Komitesi söz konusu genin yem olarak kullanýlabileceði görüþüne yer verdikten sonra þu görüþlere yer verildi: “Karþýlaþtýrmalý analizler ile genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin, geleneksel mýsýr çeþitleri kadar güvenli olduðu, alerjenite bakýmýndan bir deðiþikliðe uðramadýðý ve besin içeriði ile tarýmsal özellikleri açýsýndan da bir fark bulunmadýðý saptanmýþtýr. Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin kazayla çevreye yayýlmasý durumunda, geleneksel çeþitlerden farklý bir çevresel etkinin oluþmasý olasýlýðýnýn da çok düþük olduðu sonucuna varýlmýþtýr. Eriþilebilen bu bilgiler ýþýðýnda, Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr danesi ve mýsýr özü küspesinin ‘yem olarak’ kullanýlmasýnýn, insan, hayvan ve çevre açýsýndan istenmeyen etkilerinin, genetiði deðiþtirilmemiþ eþdeðer çeþitten daha yüksek olmayacaðý kanýsýna varmýþtýr.”
Komite, Pioneer / Dow AgroScience tarafýndan geliþtirilen DAS 1507 kodlu ve DAS 59122 genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi içinde ayný kararý verdi.
Taþýma ve iþlemede risk çýkabilir
Bilimsel Risk Komitesi raporunda genetiði deðiþtirilmiþ 3 mýsýr geninin zararlý olmadýðý, ithal edilebileceði vurgulanýrken bu ürünlere ait tohumlarýn taþýnma ve iþleme sýrasýnda kazayla çevreye yayýlmasý durumunda ciddi riskler olabileceði belirtilerek: “Risk yönetiminin planlanmasý ve bu planýnýn uygulanmasý Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin sorumluluðu dýþýndadýr. Ancak Komite, Ýthalatçý firma tarafýndan sunulan risk yönetim planýný, bilimsel içerik yönünden deðerlendirir. Genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr çeþidine ait tohumlarýn taþýnma ve iþlenmesi sýrasýnda kazayla çevreye yayýlmasý sonucu olasý çevresel riskler ortaya çýkabilir. Bu durumda 5977 sayýlý Biyogüvenlik Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarýnca gerekli önlemler alýnmalýdýr. Ýthalatçý firma tarafýndan sunulmasý gereken risk yönetim planý ile; mýsýr çeþidinin çevre, hayvan ve insan saðlýðý üzerinde olumsuz etkileri dikkate alýnarak, merkezi sistem yolu ile ithalatçý firma tarafýndan ürünü iþleyenler ve kullanýcýlar bilgilendirilmelidir.Ürünün daðýtýmýný yapan ve kullanan kiþiler tarafýndan kaydedilen bilgilerin paylaþýlmasý için ulusal düzeyde bir eþgüdüm ve bilgi sistem aðý kurulmalýdýr. Genetiði deðiþtirilmiþ ürünlerin kaza ile ve/veya sabotajla büyük ölçekte çevreye yayýlmasý durumlarýnda alýnacak hýzlý ve kapsamlý önlemlerin ulusal afet planlarýyla iliþkilendirilerek deðerlendirilmesi ve planlanmasý uygun olacaktýr.” görüþüne yer verildi.
Ýzin verilsin ama denetlensin
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise söz konusu GDO’lu 3 mýsýr geni için halk saðlýðý, sosyo ekonomik ve hukuk açýsýndan deðerlendirdi. Komite raporunda Türkiye tarýmý ve mýsýr üretimi, kullaným alanlarý, ithalatý konusunda ayrýntýlý bilgilere yer verdi. Raporda GDO’lu ürünlerin halk saðlýðýna zararlý olabileceði vurgusu yapýldýktan sonra yerli üretimin desteklenmesi ve mýsýr ihtiyacýnýn yerli üretimle saðlanmasý önerisinde bulunuldu. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin kararý satýr baþlarýyla þöyle: “Sosyo-ekonomik deðerlendirme komitesi Bt11 mýsýrýn yem olarak ithal edilmesi için izin talebi baþvuru dosyasý hakkýnda gerekli bilimsel araþtýrma ve deðerlendirmeleri yapmýþtýr. Bu deðerlendirmeler ýþýðýnda komite üyelerince 8 lehte 1 aleyhte olmak üzere kullanýlan oylarla, oy çokluðuyla aþaðýdaki kararlar alýnmýþtýr.
1- Ýthal izni verilen Bt11 mýsýr çeþidinin Türkiye’de üretim izni olmadýðý için Türkiye’de üretilen mýsýr çeþitlerinde üretim alanlarýndan veya piyasaya sunulan mýsýr dane veya iþlenmiþ ürünlerinden yýl içersinde örnekler alýnarak Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðýnýn akredite kabul ettiði laboratuarlarda analizlerinin yaptýrýlmasý önerilmektedir. GDO olarak Türkiye’ye yem sanayinde kullanýlmak üzere izin verilen mýsýr çeþitlerine aktarýlan genlerin ve bu genlerin kodlanmýþ olduðu proteinlerin analiz sonuçlarýna göre Biyogüvenlik Yasasý çerçevesinde Türkiye üretimi yapýlan mýsýr çeþitlerine bulaþýk olup olmadýðýna karar verilmesi gerekir. Bulaþýk olma durumunda, ilgili ürünlerin toplatýlarak imha edilmesi ve ekim alanlarýnda risk yönetimi kapsamýnda karantina tedbirleri uygulanmalýdýr.
2- Mýsýrýn piyasaya sunulurken, ürünün etiketi üzerinde aktarýlan gen ve ifade edilen transgenik proteinin ne olduðu açýkça belirtilmesi gerekir. Ambalajlý ürünlerde etiket büyüklüðünün yem ürünlerinde toplam ambalaj alanýnýn yüzde 5’ine karþýlýk gelecek þekilde hazýrlanmasý önerilmektedir. Dökme ürünler için de etiket bilgilerine iliþkin yönetmelik hükmü uygulanmalýdýr. Ayrýca yem olarak
kullanýlacak Bt11 mýsýrla beslenen hayvanlardan elde edilen ürünlerin etiketlerinde de GDO içeren yemle beslendiðini belirten ibare bulunmalýdýr. Bunun için mevzuatta gerekli deðiþikliðin en kýsa zamanda yapýlmasý gerekmektedir.
3-Taþýma ve nakil iþlemlerine dayanýklý olduðu kabul edilen ve ürünün her türlü taþýma ve nakli sýrasýnda çevreye daðýlýmýný engelleyebilecek mukavemete sahip ambalaj malzemesinin/materyalin seçilerek kullanýlmasý önerilmektedir. Bu ambalaj malzemesi/materyalinin her türlü taþýma koþullarýna mukavemetli olduðuna dair analiz sonuçlarýnýn ithalatçý firma tarafýndan saðlanýp, Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý yetkililerine sunulmasý zorunlu tutulmalýdýr.
4- Tespit edilen izinsiz GDO ürünlerinin kontrollü koþullarda yakýlarak imha edilmesi zorunlu tutulmalýdýr.
5- Bt11 mýsýr tohum ve ürünlerinin ülkeye girdikten sonra yanlýþ veya amaç dýþý kullanýmlarýnýn denetlemeler sýrasýnda tespit edilmesi durumunda Biyogüvenlik Yasasý kapsamýnda ki yaptýrýmlar uygulanýr. Ayrýca bu durumdaki ürünler toplattýrýlarak imha edilir. Bu ürünler Türkiye’de piyasaya sürüldükten sonra Bakanlýk denetimde piyasa izlenmesi yapýlmasý, herhangi bir gen kaçaðýnýn olup olmadýðý takip ve varsa tespit edilmelidir. Herhangi bir riskin ortaya çýkmasý durumunda ilgili bakanlýklarla iþbirliði kapsamýnda acil durum tedbirleri uygulanmalýdýr.
6- Ýthalatçý firmalar tarafýndan ithal edilen Bt11 mýsýrýn tohum ve ürünlerinin yem olarak ne kadar ve nasýl kullanýldýðýna dair bilgilerin Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðýna aylýk rapor olarak sunulmasý ve bakanlýðýn da bu durumu yerinde denetlemesi gerekmektedir,
7-Tüketicinin geleneksel ürünler ile GDO ürünler arasýnda serbestçe seçimler yapabilmesini garanti altýna almak amacýyla geleneksel ürünlerin üretilmesinin özendirilmesi yönünde bir devlet politikasý olarak teþvik edici önlemler alýnmalýdýr.
8- Mýsýr ithalatýnda halen uygulanmakta olan yüzde 130 oranýnda gümrük vergisi uygulamasýna taviz verilmeden devam edilmesi gerekmektedir.
9- Ýthalat miktar ve zamanýnýn yurtiçi üretimi tehdit etmeyecek þekilde izin verilmelidir.”
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ithalat izni istenen diðer iki mýsýr geni içinde ayný kararý verdi.
Kamuoyu görüþü alýnacakHer iki komitenin raporlarý Biyogüvenlik Kurulu’nun “Türkiye Biyogüvenlik Bilgi deðiþim Mekanizmasý” internet sayfasýnda (http://www.tbbdm.gov.tr) yayýnlandý. Sivil toplum örgütleri ve yurttaþlar 21 gün içinde internet sitesindeki forma yazarak görüþlerini belirtecekler. Bu görüþler alýndýktan sonra Biyogüvenlik Kurulu nihai kararý vererek kesin kararý verecek ve karar Resmi Gazete’de yayýnlanarak yürürlüðe girecek.
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi:
GDO’lu ürün ithalatý için yapýlan baþvuru hakkýnda karar verilmeden önce deðerlendirilmek üzere, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest býrakýlmasý ve kullanýlmasý sürecinde biyolojik çeþitlilik ve kullanýcýlarý ile çiftçiler üzerindeki etkilerinden kaynaklanacak sosyo-ekonomik bedelleri belirlemek üzere bilimsel esaslara dayanarak yapýlan tüm çalýþmalarý yapan komite Biyo Güvenlik Kurulu tarafýndan belirlenen 11 kiþiden oluþuyor.
Risk Deðerlendirme Komitesi
GDO ve ürünlerinin, genetik deðiþiklikten dolayý, insan, hayvan ve bitki saðlýðý, biyolojik çeþitlilik ve çevre üzerinde sebep olabileceði risklerin ve risk kaynaðýnýn test, analiz, deneme gibi bilimsel yöntemlerle tanýmlanmasý, niteliklerinin belirlenmesi, deðerlendirilmesi ve risk unsurlarýnýn belirlenmesi amacýyla çalýþan komite 11 kiþiden oluþuyor. Risk Deðerlendirme Komitesi Biyogüvenlik Kurulu tarafýndan seçiliyor.
Ýthalatýna izin istenilen GDO’lu mýsýr genleri
Ýthalatçý kuruluþlar: Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi,
Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði,
Yumurta Üreticileri Merkez Birliði,
Ýthal edilmek istenen çeþit ve ürünleri:
1-Lepidopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 kodu ile tanýmlanan genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ:Sygenta
2- Lepidopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ DAS 1507 kodu ile tanýmlanan Genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ: Pioneer / Dow AgroScience
3- Coleopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ DAS 59122 kodu ile tanýmlanan genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ: Pioneer / Dow AgroScience
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
DÜNYA, Biyogüvenlik Kurulu’nun istediði risk raporlarýný açýklýyor…
Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi, Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði ve Yumurta Üreticileri Merkez Birliði’nin ithal etmek istediði GDO’ lu 3 mýsýr geni ithalatýna izin çýkýyor. Sygneta ve Pioneer / Dow AgroScience firmalarýnýn geliþtirdiði GDO’lu mýsýr ve mýsýr küspesi yem sektöründe kullanýlacak.
Raporlara göre: “Zararlý ama ithal edilsin…
Biyogüvenlik Kurulu’nun görevlendirdiði Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi ve Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi 3 mýsýr çeþidi için ayrý ayrý raporlar hazýrladý. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, raporlarýnda GDO’ lu 3 mýsýr için de “zararý yok, ithal edilebilir” kararý verdi. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise raporlarýnda GDO’lu ürünlerin zararýna dikkat çektikten sonra, Türkiye’de yerli üretim olmadýðý için GDO’ lu mýsýrýn ithal edilebileceði görüþüne yer verdi.
Yerli üretim desteklenmeli
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi, tarýmdaki sorunlara ve kýrsal nüfusun yoksulluðuna dikkat çekerek yerli mýsýr üretiminin teþvik edilmesi ve yüzde 130 olan gümrük vergisinin indirilmemesini istedi. Komite, GDO’lu ürünlerin halk saðlýðý açýsýndan tehlikeli olabileceðine dikkat çekerek ciddi uyarýlarda da bulundu.
*
Ali Ekber Yýldýrým
ÝZMÝR- GDO(Genetiði Deðiþtirilmiþ Organizma)’ lu 3 mýsýr genine ithalat izni veriliyor. Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi, Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði ve Yumurta Üreticileri Merkez Birliði’nin ithal etmek istediði GDO’ lu 3 mýsýr geni ithalatýna iliþkin risk deðerlendirme raporlarý hazýrlandý. Yasa gereði raporlar kamuoyunun görüþüne açýldý. DÜNYA’ nýn edindiði bilgilere göre, bu raporlar doðrultusunda 3 mýsýr genine de ithalat izni verilecek.
Biyogüvenlik Yasasý kapsamýnda oluþturulan Biyogüvenlik Kurulu’nun görevlendirdiði Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi ve Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporlarda, GDO’lu mýsýr ithalatýnýn yapýlabileceði ifade edildi. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, hazýrladýðý raporda her 3 GDO’ lu mýsýr için de “zararý yok,ithal edilebilir” kararý verirken, Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise raporlarýnda GDO’lu ürünlerin zararýna dikkat çektikten ve yerli üretimin artýrýlmasý gerektiðine iþaret ettikten sonra, yerli üretimin yetersiz olmasý nedeniyle GDO’lu mýsýr ithal edilebileceði görüþüne yer verdi. Komite, GDO ile ilgili ciddi uyarýlarda da bulundu.
Mýsýr ve küspe olarak ithal edilecek
Komite raporlarý doðrultusunda ithalatýna izin verilmesine kesin gözüyle bakýlan 3 mýsýr geni iki firma tarafýndan geliþtirildi. Sygenta tohumculuk firmasý tarafýndan geliþtirilen Bt11 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi, Pioneer / Dow AgroScience tarafýndan geliþtirilen DAS 1507 kodlu ve DAS 59122 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi hazýrlanan raporlar doðrultusunda ithal edilecek. Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin 3 mýsýr geni için hazýrladýðý 3 rapor, genin adý, geliþtiren firmanýn adý dýþýnda neredeyse ayný. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporda neredeyse týpa týp ayný.
Sadece yem için risk deðerlendirmesi yapýldý
Sygenta tohumculuk firmasý tarafýndan geliþtirilen Bt11 kodlu genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi ile ilgili Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin hazýrladýðý raporda özetle þu görüþlere yer verildi:
“Bilimsel Komite, Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin yem olarak kullaným amacýyla ithal edilmesinin risklerini deðerlendirmiþtir. Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidine biyoteknolojik yöntemlerle aktarýlan genlerin yapýsý, DNA dizilimi, promotör ve terminatör bölgeleri, ekstra DNA dizileri ve gen aktarým yöntemi ayrýntýlý olarak incelenmiþtir. Bu çeþitle ilgili baþvuru dosyasýnda yer alan dokümanlar, risk deðerlendirilmesi yapan çeþitli kuruluþlarýn (EFSA, WHO, FAO, FDA, OECD) ve bilimsel araþtýrmalarýn sonuçlarý (alerjik ve toksik etki analizleri,genetik modifikasyonun stabilitesi, morfolojik ve agronomik özellikler, hedef dýþý organizmalara etkisi vb.) ile farklý ülkelerde üretim ve Cry1Ab ve pat geni içeren GD Bt11 mýsýr çeþidi, 9 tüketim durumlarý göz önünde bulundurulmuþtur. Yine bu genetiði deðiþtirilmiþ çeþitle yapýlan hayvan besleme çalýþmalarý da incelenerek yalnýzca yem olarak kullanýmý sonucu ortaya çýkabilecek riskler deðerlendirilmiþtir. Ek olarak bu mýsýr çeþidinin ülkemizde kazayla yayýlmasý durumunda ortaya çýkabilecek tarýmsal ve çevresel riskler de göz önünde bulundurulmuþtur.”
Geleneksel mýsýr çeþidi kadar güvenli
Bilimsel Risk Komitesi söz konusu genin yem olarak kullanýlabileceði görüþüne yer verdikten sonra þu görüþlere yer verildi: “Karþýlaþtýrmalý analizler ile genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin, geleneksel mýsýr çeþitleri kadar güvenli olduðu, alerjenite bakýmýndan bir deðiþikliðe uðramadýðý ve besin içeriði ile tarýmsal özellikleri açýsýndan da bir fark bulunmadýðý saptanmýþtýr. Genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr çeþidinin kazayla çevreye yayýlmasý durumunda, geleneksel çeþitlerden farklý bir çevresel etkinin oluþmasý olasýlýðýnýn da çok düþük olduðu sonucuna varýlmýþtýr. Eriþilebilen bu bilgiler ýþýðýnda, Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi, genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 mýsýr danesi ve mýsýr özü küspesinin ‘yem olarak’ kullanýlmasýnýn, insan, hayvan ve çevre açýsýndan istenmeyen etkilerinin, genetiði deðiþtirilmemiþ eþdeðer çeþitten daha yüksek olmayacaðý kanýsýna varmýþtýr.”
Komite, Pioneer / Dow AgroScience tarafýndan geliþtirilen DAS 1507 kodlu ve DAS 59122 genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi içinde ayný kararý verdi.
Taþýma ve iþlemede risk çýkabilir
Bilimsel Risk Komitesi raporunda genetiði deðiþtirilmiþ 3 mýsýr geninin zararlý olmadýðý, ithal edilebileceði vurgulanýrken bu ürünlere ait tohumlarýn taþýnma ve iþleme sýrasýnda kazayla çevreye yayýlmasý durumunda ciddi riskler olabileceði belirtilerek: “Risk yönetiminin planlanmasý ve bu planýnýn uygulanmasý Bilimsel Risk Deðerlendirme Komitesi’nin sorumluluðu dýþýndadýr. Ancak Komite, Ýthalatçý firma tarafýndan sunulan risk yönetim planýný, bilimsel içerik yönünden deðerlendirir. Genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr çeþidine ait tohumlarýn taþýnma ve iþlenmesi sýrasýnda kazayla çevreye yayýlmasý sonucu olasý çevresel riskler ortaya çýkabilir. Bu durumda 5977 sayýlý Biyogüvenlik Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarýnca gerekli önlemler alýnmalýdýr. Ýthalatçý firma tarafýndan sunulmasý gereken risk yönetim planý ile; mýsýr çeþidinin çevre, hayvan ve insan saðlýðý üzerinde olumsuz etkileri dikkate alýnarak, merkezi sistem yolu ile ithalatçý firma tarafýndan ürünü iþleyenler ve kullanýcýlar bilgilendirilmelidir.Ürünün daðýtýmýný yapan ve kullanan kiþiler tarafýndan kaydedilen bilgilerin paylaþýlmasý için ulusal düzeyde bir eþgüdüm ve bilgi sistem aðý kurulmalýdýr. Genetiði deðiþtirilmiþ ürünlerin kaza ile ve/veya sabotajla büyük ölçekte çevreye yayýlmasý durumlarýnda alýnacak hýzlý ve kapsamlý önlemlerin ulusal afet planlarýyla iliþkilendirilerek deðerlendirilmesi ve planlanmasý uygun olacaktýr.” görüþüne yer verildi.
Ýzin verilsin ama denetlensin
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ise söz konusu GDO’lu 3 mýsýr geni için halk saðlýðý, sosyo ekonomik ve hukuk açýsýndan deðerlendirdi. Komite raporunda Türkiye tarýmý ve mýsýr üretimi, kullaným alanlarý, ithalatý konusunda ayrýntýlý bilgilere yer verdi. Raporda GDO’lu ürünlerin halk saðlýðýna zararlý olabileceði vurgusu yapýldýktan sonra yerli üretimin desteklenmesi ve mýsýr ihtiyacýnýn yerli üretimle saðlanmasý önerisinde bulunuldu. Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi’nin kararý satýr baþlarýyla þöyle: “Sosyo-ekonomik deðerlendirme komitesi Bt11 mýsýrýn yem olarak ithal edilmesi için izin talebi baþvuru dosyasý hakkýnda gerekli bilimsel araþtýrma ve deðerlendirmeleri yapmýþtýr. Bu deðerlendirmeler ýþýðýnda komite üyelerince 8 lehte 1 aleyhte olmak üzere kullanýlan oylarla, oy çokluðuyla aþaðýdaki kararlar alýnmýþtýr.
1- Ýthal izni verilen Bt11 mýsýr çeþidinin Türkiye’de üretim izni olmadýðý için Türkiye’de üretilen mýsýr çeþitlerinde üretim alanlarýndan veya piyasaya sunulan mýsýr dane veya iþlenmiþ ürünlerinden yýl içersinde örnekler alýnarak Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðýnýn akredite kabul ettiði laboratuarlarda analizlerinin yaptýrýlmasý önerilmektedir. GDO olarak Türkiye’ye yem sanayinde kullanýlmak üzere izin verilen mýsýr çeþitlerine aktarýlan genlerin ve bu genlerin kodlanmýþ olduðu proteinlerin analiz sonuçlarýna göre Biyogüvenlik Yasasý çerçevesinde Türkiye üretimi yapýlan mýsýr çeþitlerine bulaþýk olup olmadýðýna karar verilmesi gerekir. Bulaþýk olma durumunda, ilgili ürünlerin toplatýlarak imha edilmesi ve ekim alanlarýnda risk yönetimi kapsamýnda karantina tedbirleri uygulanmalýdýr.
2- Mýsýrýn piyasaya sunulurken, ürünün etiketi üzerinde aktarýlan gen ve ifade edilen transgenik proteinin ne olduðu açýkça belirtilmesi gerekir. Ambalajlý ürünlerde etiket büyüklüðünün yem ürünlerinde toplam ambalaj alanýnýn yüzde 5’ine karþýlýk gelecek þekilde hazýrlanmasý önerilmektedir. Dökme ürünler için de etiket bilgilerine iliþkin yönetmelik hükmü uygulanmalýdýr. Ayrýca yem olarak
kullanýlacak Bt11 mýsýrla beslenen hayvanlardan elde edilen ürünlerin etiketlerinde de GDO içeren yemle beslendiðini belirten ibare bulunmalýdýr. Bunun için mevzuatta gerekli deðiþikliðin en kýsa zamanda yapýlmasý gerekmektedir.
3-Taþýma ve nakil iþlemlerine dayanýklý olduðu kabul edilen ve ürünün her türlü taþýma ve nakli sýrasýnda çevreye daðýlýmýný engelleyebilecek mukavemete sahip ambalaj malzemesinin/materyalin seçilerek kullanýlmasý önerilmektedir. Bu ambalaj malzemesi/materyalinin her türlü taþýma koþullarýna mukavemetli olduðuna dair analiz sonuçlarýnýn ithalatçý firma tarafýndan saðlanýp, Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý yetkililerine sunulmasý zorunlu tutulmalýdýr.
4- Tespit edilen izinsiz GDO ürünlerinin kontrollü koþullarda yakýlarak imha edilmesi zorunlu tutulmalýdýr.
5- Bt11 mýsýr tohum ve ürünlerinin ülkeye girdikten sonra yanlýþ veya amaç dýþý kullanýmlarýnýn denetlemeler sýrasýnda tespit edilmesi durumunda Biyogüvenlik Yasasý kapsamýnda ki yaptýrýmlar uygulanýr. Ayrýca bu durumdaki ürünler toplattýrýlarak imha edilir. Bu ürünler Türkiye’de piyasaya sürüldükten sonra Bakanlýk denetimde piyasa izlenmesi yapýlmasý, herhangi bir gen kaçaðýnýn olup olmadýðý takip ve varsa tespit edilmelidir. Herhangi bir riskin ortaya çýkmasý durumunda ilgili bakanlýklarla iþbirliði kapsamýnda acil durum tedbirleri uygulanmalýdýr.
6- Ýthalatçý firmalar tarafýndan ithal edilen Bt11 mýsýrýn tohum ve ürünlerinin yem olarak ne kadar ve nasýl kullanýldýðýna dair bilgilerin Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðýna aylýk rapor olarak sunulmasý ve bakanlýðýn da bu durumu yerinde denetlemesi gerekmektedir,
7-Tüketicinin geleneksel ürünler ile GDO ürünler arasýnda serbestçe seçimler yapabilmesini garanti altýna almak amacýyla geleneksel ürünlerin üretilmesinin özendirilmesi yönünde bir devlet politikasý olarak teþvik edici önlemler alýnmalýdýr.
8- Mýsýr ithalatýnda halen uygulanmakta olan yüzde 130 oranýnda gümrük vergisi uygulamasýna taviz verilmeden devam edilmesi gerekmektedir.
9- Ýthalat miktar ve zamanýnýn yurtiçi üretimi tehdit etmeyecek þekilde izin verilmelidir.”
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi ithalat izni istenen diðer iki mýsýr geni içinde ayný kararý verdi.
Kamuoyu görüþü alýnacakHer iki komitenin raporlarý Biyogüvenlik Kurulu’nun “Türkiye Biyogüvenlik Bilgi deðiþim Mekanizmasý” internet sayfasýnda (http://www.tbbdm.gov.tr) yayýnlandý. Sivil toplum örgütleri ve yurttaþlar 21 gün içinde internet sitesindeki forma yazarak görüþlerini belirtecekler. Bu görüþler alýndýktan sonra Biyogüvenlik Kurulu nihai kararý vererek kesin kararý verecek ve karar Resmi Gazete’de yayýnlanarak yürürlüðe girecek.
Sosyo Ekonomik Deðerlendirme Komitesi:
GDO’lu ürün ithalatý için yapýlan baþvuru hakkýnda karar verilmeden önce deðerlendirilmek üzere, GDO ve ürünlerinin çevreye serbest býrakýlmasý ve kullanýlmasý sürecinde biyolojik çeþitlilik ve kullanýcýlarý ile çiftçiler üzerindeki etkilerinden kaynaklanacak sosyo-ekonomik bedelleri belirlemek üzere bilimsel esaslara dayanarak yapýlan tüm çalýþmalarý yapan komite Biyo Güvenlik Kurulu tarafýndan belirlenen 11 kiþiden oluþuyor.
Risk Deðerlendirme Komitesi
GDO ve ürünlerinin, genetik deðiþiklikten dolayý, insan, hayvan ve bitki saðlýðý, biyolojik çeþitlilik ve çevre üzerinde sebep olabileceði risklerin ve risk kaynaðýnýn test, analiz, deneme gibi bilimsel yöntemlerle tanýmlanmasý, niteliklerinin belirlenmesi, deðerlendirilmesi ve risk unsurlarýnýn belirlenmesi amacýyla çalýþan komite 11 kiþiden oluþuyor. Risk Deðerlendirme Komitesi Biyogüvenlik Kurulu tarafýndan seçiliyor.
Ýthalatýna izin istenilen GDO’lu mýsýr genleri
Ýthalatçý kuruluþlar: Türkiye Yem Sanayicileri Birliði Derneði Ýktisadi Ýþletmesi,
Beyaz Et Sanayicileri ve Damýzlýkçýlar Birliði Derneði,
Yumurta Üreticileri Merkez Birliði,
Ýthal edilmek istenen çeþit ve ürünleri:
1-Lepidopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ Bt11 kodu ile tanýmlanan genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ:Sygenta
2- Lepidopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ DAS 1507 kodu ile tanýmlanan Genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ: Pioneer / Dow AgroScience
3- Coleopter mýsýr kurtlarýna dayanýklý ve glifosinat amonyum herbisitine tolerant genetiði deðiþtirilmiþ DAS 59122 kodu ile tanýmlanan genetiði deðiþtirilmiþ mýsýr ve küspesi
Çeþidi geliþtiren kuruluþ: Pioneer / Dow AgroScience
Ali Ekber YILDIRIM
www.tarimdunyasi.net
"Ali Ekber YILDIRIM" bütün yazýlarý için týklayýn...