Tayfun ÖZKAYA
OKUL SÜTÜ PROGRAMI ÝÇÝN SÜT KOOPERATÝFLERDEN VE KÖYLÜDEN ALINMALI
Tayfun Özkaya 27.3.2012
Ýzmir Büyükþehir Belediyesi tarafýndan baþarý ile yürütülen okul sütü projesinin Gýda Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý ve Milli Eðitim Bakanlýðý yönetiminde ülkeye yayýlmasý kararý verildi. Bakanlar Kurulu kararý 25 Mart 2012 tarihli Resmi Gazetede yayýnlandý. Ana sýnýfýndan ilkokul beþinci sýnýfa kadar öðrencilere uzun ömürlü denilen kutu sütler daðýtýlacak. Kararýn amacý öðrencilerde dengeli beslenmenin ve süt üretiminde istikrarýn saðlanmasý olarak belirtildi. Ýzmir’de belediye öðrencilere süt daðýtýmý projesini 2005 yýlýndan bu yana uyguluyor ve Ýzmir’de bu yýl yararlanan öðrenci sayýsý 207 bine ulaþtý. Ýzmir deneyimi süt üreticisi köylülerin de bu uygulamadan yararlandýðýný göstermektedir.
Bu projenin bütün Türkiye’ye yaygýnlaþtýrýlmasý kararý iyi olmuþtur. Ancak bu uygulamanýn nasýl yapýlacaðý da çok önemlidir. Elde edilmek istenilen hedefler þöyle olmalýdýr:
1. çocuklarýn iyi beslenmesi, süt içme alýþkanlýðý edinmeleri (Bakanlar Kurulu kararýnda açýklanan ilk amaç bunu ifade etmektedir)
2. Süt üreticilerinin adil bir fiyat elde etmeleri (Kararda bu amaç dile getirilmiyor, ancak üretimde istikrardan söz ediliyor)
3. Tüketicilerin de makul fiyattan süt alabilmeleri (Kararda bundan hiç söz edilmiyor)
Ýzmir Büyükþehir Belediyesi daðýttýðý sütleri Tire Süt Kooperatifinden almaktadýr. Böylelikle süt tekellerinin etkisi bir ölçüde sýnýrlandýrýlmýþtýr. Türkiye çapýnda uygulamada sütler þirketlerden alýnacaktýr. Ülkemizde süt sektöründe büyük bir tekelleþme söz konusudur. Sütte çiftçinin eline geçen fiyat 70-80 kuruþ iken (ki yazýn bu 50 kuruþ gibi çok düþük bir düzeyde idi) tüketici sütü 2-2,50 TL. düzeyinde hatta 3 TL’nýn üzerinde alabilmektedir. Süt ve ürünleri üreten büyük þirketler birbirleri ile çok iyi anlaþmakta, nereden hangi fiyattan, kimin süt alacaðýný saptayabilmektedirler. Þirketler birbirlerinin ambalajlarýna sahiptir ve istenildiðinde birbirleri için üretim yapabilmektedirler. Okul sütü projesinde sütler büyük tekellerden alýndýðý takdirde bu elde edilecek yarardan büyük ölçüde bunlar yararlanacaktýr. Hâlbuki yapýlmasý gereken üretici eline geçen fiyatý arttýrýrken, tüketicinin de daha az fiyat ödemesini saðlamaktýr. Çiftçinin eline geçen süt fiyatý 50 kuruþa düþtüðünde marketlerde satýlan süt fiyatlarý düþmemiþtir. Önerimiz Bakanlýðýn sütleri kooperatiflerden ve köylülerden almasýdýr. Böyle yapýlýrsa kooperatifler geliþecek ve yatýrýmlarý ile çið sütü büyük þirketlere devretmekten çýkýp tüketiciye dönük saðlýklý ürünler üretebilir hale geleceklerdir. Bu durumda uzun erimde tekellerin hegemonya etkisi kýrýlacak ve bu hem çiftçi hem de tüketici için iyi olacaktýr.
Daðýtýlacak olan sütlerin sadece uzun ömürlü kutu sütü olmasý da eleþtirilebilir. Uzun ömürlü süt pastörize süte oranla daha deðersiz ve lezzetsizdir. Çocuklar üç dört yýl kutu sütlerini içerlerse artýk pastörize veya çið sütten kaynatýlmýþ sütler onlara itici gelecektir. Böylelikle uzun ömürlü kutu sütlerinin hegemonyasý pekiþecektir. En azýndan büyük tüketim merkezlerinde pastörize süt saðlanabilirdi. Denilecektir ki köylere ve küçük ilçelere pastörize süt ulaþtýrmak ekonomik olmayacaktýr. Sanýrým köylere uzun ömürlü veya pastörize süt ulaþtýrmak gibi bir zorunluluk olmamalýdýr. Süt deyince aklýmýza sadece uzun ömürlü süt gelmesi ve çið sütün aþaðýlanmasýnýn sonuçlarý kötü olmuþtur. Köy ve süt sözcüklerinin bu kadar birbirinden uzak kabul edilmesi acý bir durumdur. Ne yazýk ki birçok köyde inek sayýsý biri ikiyi geçmemektedir. Çünkü süt üretmek ve satmak köylü için artýk çoðu yerde kârlý olmuyor. Bu durumu tersine çevirmek için bazý köylerde veya kasabalarda süt doðrudan köylüden alýnamaz mý? Bu bir þekilde kaynatýlarak öðrencilere ulaþtýrýlabilir. Böylelikle süt üretmek tekrar birçok noktada teþvik edilmiþ olacaktýr. Bu çözüm buralara kutu sütü ulaþtýrmaktan da daha ekonomik olacaktýr.
Kýsa vadede kooperatiflerden yeterli ürün bulunamayabilir. Ýstenirse kooperatiflere yatýrým için destek verilerek bu bir iki yýlda saðlanabilir. Sütte uygulanan politikalardan bugüne kadar daha çok tekeller yararlanmýþtýr. Artýk buna bir son verme zamaný gelmedi mi?
Öðrencilere süt saðlamak çok iyi, ancak bu tekelleri ve onlarýn lezzetsiz uzun ömürlü sütlerini destekleyerek olmamalý.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
Tayfun Özkaya 27.3.2012
Ýzmir Büyükþehir Belediyesi tarafýndan baþarý ile yürütülen okul sütü projesinin Gýda Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý ve Milli Eðitim Bakanlýðý yönetiminde ülkeye yayýlmasý kararý verildi. Bakanlar Kurulu kararý 25 Mart 2012 tarihli Resmi Gazetede yayýnlandý. Ana sýnýfýndan ilkokul beþinci sýnýfa kadar öðrencilere uzun ömürlü denilen kutu sütler daðýtýlacak. Kararýn amacý öðrencilerde dengeli beslenmenin ve süt üretiminde istikrarýn saðlanmasý olarak belirtildi. Ýzmir’de belediye öðrencilere süt daðýtýmý projesini 2005 yýlýndan bu yana uyguluyor ve Ýzmir’de bu yýl yararlanan öðrenci sayýsý 207 bine ulaþtý. Ýzmir deneyimi süt üreticisi köylülerin de bu uygulamadan yararlandýðýný göstermektedir.
Bu projenin bütün Türkiye’ye yaygýnlaþtýrýlmasý kararý iyi olmuþtur. Ancak bu uygulamanýn nasýl yapýlacaðý da çok önemlidir. Elde edilmek istenilen hedefler þöyle olmalýdýr:
1. çocuklarýn iyi beslenmesi, süt içme alýþkanlýðý edinmeleri (Bakanlar Kurulu kararýnda açýklanan ilk amaç bunu ifade etmektedir)
2. Süt üreticilerinin adil bir fiyat elde etmeleri (Kararda bu amaç dile getirilmiyor, ancak üretimde istikrardan söz ediliyor)
3. Tüketicilerin de makul fiyattan süt alabilmeleri (Kararda bundan hiç söz edilmiyor)
Ýzmir Büyükþehir Belediyesi daðýttýðý sütleri Tire Süt Kooperatifinden almaktadýr. Böylelikle süt tekellerinin etkisi bir ölçüde sýnýrlandýrýlmýþtýr. Türkiye çapýnda uygulamada sütler þirketlerden alýnacaktýr. Ülkemizde süt sektöründe büyük bir tekelleþme söz konusudur. Sütte çiftçinin eline geçen fiyat 70-80 kuruþ iken (ki yazýn bu 50 kuruþ gibi çok düþük bir düzeyde idi) tüketici sütü 2-2,50 TL. düzeyinde hatta 3 TL’nýn üzerinde alabilmektedir. Süt ve ürünleri üreten büyük þirketler birbirleri ile çok iyi anlaþmakta, nereden hangi fiyattan, kimin süt alacaðýný saptayabilmektedirler. Þirketler birbirlerinin ambalajlarýna sahiptir ve istenildiðinde birbirleri için üretim yapabilmektedirler. Okul sütü projesinde sütler büyük tekellerden alýndýðý takdirde bu elde edilecek yarardan büyük ölçüde bunlar yararlanacaktýr. Hâlbuki yapýlmasý gereken üretici eline geçen fiyatý arttýrýrken, tüketicinin de daha az fiyat ödemesini saðlamaktýr. Çiftçinin eline geçen süt fiyatý 50 kuruþa düþtüðünde marketlerde satýlan süt fiyatlarý düþmemiþtir. Önerimiz Bakanlýðýn sütleri kooperatiflerden ve köylülerden almasýdýr. Böyle yapýlýrsa kooperatifler geliþecek ve yatýrýmlarý ile çið sütü büyük þirketlere devretmekten çýkýp tüketiciye dönük saðlýklý ürünler üretebilir hale geleceklerdir. Bu durumda uzun erimde tekellerin hegemonya etkisi kýrýlacak ve bu hem çiftçi hem de tüketici için iyi olacaktýr.
Daðýtýlacak olan sütlerin sadece uzun ömürlü kutu sütü olmasý da eleþtirilebilir. Uzun ömürlü süt pastörize süte oranla daha deðersiz ve lezzetsizdir. Çocuklar üç dört yýl kutu sütlerini içerlerse artýk pastörize veya çið sütten kaynatýlmýþ sütler onlara itici gelecektir. Böylelikle uzun ömürlü kutu sütlerinin hegemonyasý pekiþecektir. En azýndan büyük tüketim merkezlerinde pastörize süt saðlanabilirdi. Denilecektir ki köylere ve küçük ilçelere pastörize süt ulaþtýrmak ekonomik olmayacaktýr. Sanýrým köylere uzun ömürlü veya pastörize süt ulaþtýrmak gibi bir zorunluluk olmamalýdýr. Süt deyince aklýmýza sadece uzun ömürlü süt gelmesi ve çið sütün aþaðýlanmasýnýn sonuçlarý kötü olmuþtur. Köy ve süt sözcüklerinin bu kadar birbirinden uzak kabul edilmesi acý bir durumdur. Ne yazýk ki birçok köyde inek sayýsý biri ikiyi geçmemektedir. Çünkü süt üretmek ve satmak köylü için artýk çoðu yerde kârlý olmuyor. Bu durumu tersine çevirmek için bazý köylerde veya kasabalarda süt doðrudan köylüden alýnamaz mý? Bu bir þekilde kaynatýlarak öðrencilere ulaþtýrýlabilir. Böylelikle süt üretmek tekrar birçok noktada teþvik edilmiþ olacaktýr. Bu çözüm buralara kutu sütü ulaþtýrmaktan da daha ekonomik olacaktýr.
Kýsa vadede kooperatiflerden yeterli ürün bulunamayabilir. Ýstenirse kooperatiflere yatýrým için destek verilerek bu bir iki yýlda saðlanabilir. Sütte uygulanan politikalardan bugüne kadar daha çok tekeller yararlanmýþtýr. Artýk buna bir son verme zamaný gelmedi mi?
Öðrencilere süt saðlamak çok iyi, ancak bu tekelleri ve onlarýn lezzetsiz uzun ömürlü sütlerini destekleyerek olmamalý.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...