Serdar Öçten ÜNSAL
ÝZMÝR, FOÇA’DAN - LLEIDA, BELIANES’E UZAYAN ZEYTÝN YOLCULUÐU
1700 Yýllýk olduðu düþünülen ve halen özel günlerde kullanýlan eski bir zeytin iþliðini müze haline dönüþtüren Belianes halký bir gün Türk dostlarýnýn buraya gelip o müzeyi gezip ve tarihin bir sayfasýnda yer alacaklarýný rüyalarýnda görseler inanmazlardý diye düþünüyorum.
Ancak konu Zeytin ve Zeytinyaðý olduðunda gönüllü zeytin aþýklarýný hiçbir þey engellemiyor.
Egede Atölye Derneði’nin kurucusu Zeynep’i bu geziye kadar tanýmýyordum, kimdir? Ne yapar bilmiyordum. Geçen yýllarda Foça’da düzenlemiþ olduðu Zeytin konulu seminerlere de inanýn sýcak bakmamýþtým. Orada zeytin konuþuluyor ve ülkemizden zeytini bilen kimse yok, açýkcasý farklý þeyler de düþünmemiþ deðildim. Ta ki , Aydýn’dan arkadaþým olan Hasan KÖÞKLÜ’nün oðlu Satvet bu eðitim seferberliðine katýlýncaya kadar. Ortak noktanýn zeytin olduðu insanlarýn fikirlerini paylaþtýklarý bir ortam oluþturulmuþtu ve bu zincir bugünlerin yaþanmasýna vesile olmuþtu. Bir avuç zeytin sevdalýsý her þeyi baþarmýþtý.
Þanlý Urfa’da Harran Üniversitesi ile Zeytindostu Derneði’nin düzenlediði tadým eðitimleri sýrasýnda Mücahit KIVRAK’tan bir telefon geldi, Ýspanya’ya gelir misin? Biraz düþündüm, zaten 2013’de Mayýs ayýnda Jaen’de Expoliva 2013 zeytinyaðý fuarý vardý ve katýlacaktým, ne gereði var diye düþündüm. Mücahit telefonda Egede Atölye Zeynep Delen’i hatýrlýyor musun deyince tereddütsüz evet yanýtý verdim, elime o insanlarý ve çevresini ayrýca Katalunya halkýnýn kültürünü tanýyacak fýrsatý yakalamýþtým.
29.11.2012’de Barcelona Hava Limaný’na indiðimizde farklý bir þehrin yaný sýra farklý bir dil ve kültür ile karþý karþýya gelmiþtik. 2011 Mayýs ayýnda Endülüs bölgesini ve þehirlerini gezdiðimde Ýspanyol kültürünü tanýdýðýmý zannetmiþtim. Malaga, Sevilla, Cordoba, Granada, Jaen þehirlerindeki insanlarýn yumuþak tavýrlarý ve aðýr olmalarýna karþýn burada sert ve keskin yapýlý insanlar ile karþýlaþtýk, ancak saygý ve sevgi aðýr basýyordu. Katalunya kültürü ve dili diðer yörelerden ayrýlýyor ve sadeleþiyordu, Endülüs bölgesinde görülen Arap kültürünün baskýn dil yansýmasý burada yoktu.
Endülüs bölgesinin aksine geniþ ve bakýmlý caddeler Barcelona þehrinin modern yapýlarý ile bütünleþmiþ durumdaydý. Barcelona’dan 130 km kuzeye çýktýðýmýzda iklim anýnda sertleþiyor ve sýcaklýk kýyý kenti Barcelona’da 20 C derece iken Lleida þehrinde 8 C dereceye düþüyordu. Ýnsanlarýn sert ve keskin mizaçlý olmalarýnýn nedeni bu olabilir mi? Yada Katalunya halkýnýn bastýrýlmýþ ezilmiþ duygularý mý? Anlamak mümkün deðildi. Endülüs bölgesinde Malaga hava limanýna uçak inerken geniþ zeytinlikler hatta zeytin aðacý denizleri görmeme karþýlýk Barcelona’da rastlamadým. Daha çok sanayi bölgesi gibi duruyordu,fabrikalar, rafineri tesisleri, iþletmeler. Kuzeye devam ettikçe daha da þaþýrdým rakým yükseliyor ve çam aðaçlarýndan baþka bir þey görünmüyordu. Lleida þehrine baðlý Belianes’e geldiðimizde hava kararmýþ ve sokaklar bomboþ durumdaydý, nüfusun 600 kiþi olduðunu öðrenince normal karþýladýk.
Kasabanýn Belediye Baþkaný Ramon ve eþi bizi samimi bir þekilde karþýladýktan sonra yemeðe davet ettiler, karþýlýklý sohbet eþliðinde yemeklerimizi yerken þahsým adýna Belediye Baþkaný Ramon’a kendi tasarýmým olan zeytindalý ve güvercin motifli gümüþ rozeti hediye ettim. Bu gezide bize yardýmcý olacaðýný sezmiþtim doðru da çýktý, orta Anadolu insanýna benzeyen týknaz elleri sertleþmiþ yüreði yumuþak bu insan bize çok benziyordu, fabrikasýný gezdirirken samimi oluþu sorularýmýza ve isteklerimize tamam demesi beni etkilemiþti. Ertesi gün yapýlan fabrika gezimizde bizim ülkemizde görebileceðimiz manzaralarýn aynýsýna þahit oldum. Fabrika içerisinde pirina artýklarý, yýkama suyunun çamurlu ve zeytinlerin görünmez hali, bahçede yer alan pirina kurutma tepecikleri Ege bölgesinde bir zeytinyaðý fabrikasýnda dolaþýyormuþ hissini vermiþti. Ancak fabrikanýn özelliði ekolojik olmasý atýk býrakmamasý þeklinde yapýlmýþtý, hiçbir þekilde atýk çýkmýyor hepsi deðerlendiriliyordu, fabrika içerisinde bulunan stoklama tanklarýnýn bulunduðu yer temiz ve bakýmlýydý, dolumlarý burada yapýyorlardý. Ýki erken hasat yaðý tatma imkaný buldum, Ramon iki farklý arbequina getirdi, biri yoðun yaprak acýsý, diðeri ise hoþ taze yumuþak bir aromaya sahipti, yaprak acýsý olaný içerisinde yaprak acýlýðý var dediðimde evet karýþmýþ olabilir dedi. Fabrika gezimizin ardýndan özel kuruluþun zeytin yetiþtirme fidanlýðýna gittik. Kapýda bizi Xavi karþýladý görür görmez merhaba dedi, Xavi Aydýn zeytin seminerlerine katýlan bir Ýspanyol arkadaþýmýzdý, birçok kereler karþýlaþmýþtýk.
Fidanlýkta neler yaptýklarýný, nasýl fidan yetiþtirip pazarladýklarýný anlattý, arbequina, koroneiki, arbosana üzerinde yaptýklarý çalýþmalardan bahsetti, damýzlýk bahçelerini gezdik, ufak bir toplantýnýn ardýndan jest yaparak yemeðe götürdü bizleri. Bizi Ýspanyol ve Katalunya kültüründen ayýran masalarda her an açýlmaya hazýr zeytinyaðý þiþeleri ve þaraplardý. Her yemekte mutlaka zeytinyaðý ve þarap olmazsa olmazlarý. Akþam üzerine doðru hasat izlemeye gittik ancak büyük makineleri beklerken normal traktöre baðlý çadýrlý bir gövde sarsýcý ile karþýlaþtýk. Bu yazýnýn gezi notlarýndan çýkýp Ýspanya zeytinciliði ile ülkemiz zeytinciliðinin karþýlaþtýrmasý adýna faydalý olmasý için konularý küçük maddeler halinde sýralayacaðým;
1. Ýspanya’da geniþ ve düz arazilerde hiperentansif zeytin tarýmý yapýlabiliyorken ülkemizde bu büyüklükte zeytincilik yapacak düz araziler bulunmamaktadýr. Bizde bulunan düz arazilerde yýlda 2 veya 3 kez ürün alýnabildiðinden zeytin dikmek ekonomiye ters düþüyor. Daðlýk arazilerde ve yamaçlarda da makineler kullanýlamýyor ve özellikle de hiperentansif tarýma uygun zeytin fidaný yetiþtiremediðimizden maalesef altýndan kalkacaðýmýz bir durum olmuyor.
2. Ýspanya’da zeytin dikimi yapýlan bölgelerin tümünde araziler çok büyük, zeytin dikmek istediðinizde çeþit ve dikim aralýðý size bildiriliyor kafanýza göre çeþit ve aralýk uygulayamýyorsunuz. Yukarýdan bakýldýðýnda ayný sýra ve arada zeytin ormanlarý görüyorsunuz.
3. Makineli hasat yapýldýðýnda zeytin mal-meta gibi görülüyor, sevgi ve aþk olmuyor ne kadar fazla üretim o kadar zeytinyaðý ve para diyorlar. En az araziden en yüksek verim için zeytin aðacý deyim yerinde ise sömürülüyor, makineler aðaçlarý parçalýyor, yaralýyor insanýn içi burkuluyor. Ülkemizde Adana’da bir arbequina bahçesinde deneme hasatý yapýlýrken gövde sarsýcý makine kullandýklarýnda aðaçlarýn sahibi neredeyse operatörü dövecekti, aðaç gövdeleri patlamýþ ve yaralanmýþtý, hiç unutmuyorum sen onlara nasýl baktýðýmý biliyor musun? Onlar benim çocuklarým demiþti. Bu yazýmý özellikle arbequina çeþidi zeytin diken çiftçilerimize yazýyorum kesinlikle arbequinalar için gövde ve dal sarsýcýlar uygun deðil ya elle toplayacaksýnýz yada araziniz 500 dekar (dönüm) – 1000 dekar (dönüm) arasýnda olacak gidip 350.000 – 500.000 Euro verip bacak arasý tabir edilen kendi yürür makinelerden alacaksýnýz.
4. Ýspanya’da zeytinliklerin tamamýna yakýný damla sulama yöntemi ile sulanýyor, erken hasat yapýlýyor, yere düþen zeytinlere bakýlmýyor bile. Hasat masraflý iþ, aðaç ne kadar erken toplanýrsa ertesi yýla soðuklamýþ (dinlenmiþ) girecek ve periyodisite (bir yýl verip ertesi yýl vermeme) azalacak onlar bunu düþünürken bizler; iyice soðuk vuracak zeytin dalýnda donacak, kuruyacak, fabrika bahçelerinde bekleyecek, dip zeytinleri ile dal zeytinleri ayný makinelerden geçecek, elde edilen yaðlar havalandýrýlacak, plastik bidonlarda saklanacak ve bazýlarýnýn söylediði gibi ispirtosu yada alkolü alýnýp öyle tüketilecek. Bunlarý duyan yada gören Ýspanyol üreticiler halimize gülüyorlar. Onlarý erken hasat ve iþleme þekillerinde örnek almalýyýz.
5. Zeytinyaðý ile ilgili toplantý, seminer, eðitim yaparken saklambaç oynamayacaðýz, her yere duyurular asacaðýz ve her etkinliði festivale dönüþtüreceðiz. Bürokrasiyi davet edip insanlarýn huzurunu kaçýrmayacaðýz, nutuklar dinlemeyeceðiz. Lleida Valisi ve Belianes Belediye Baþkaný’nýn sadeliði ve yaklaþýmlarýný görseydiniz daha iyi anlardýnýz. Halklarýnýn arasýnda sýradan vatandaþtan farklarý yoktu. Toplantýlar yaparken kimler faydalý olur insanlarý nasýl kaynaþtýrýrýz buna bakacaðýz.
Sonuç: Ýspanyol zeytin tarýmý (hiperentansif) bize uygun deðil, makineleri ve fidanlarý asla ülkemize yoðun miktarlarda girmemeli, kendi fidanlarýmýzý geliþtirecek araþtýrma istasyonlarýndaki görevli arkadaþlarým özel iþlerinden biraz fedakarlýk yapar ve gayret ederlerse bizim ülkemizin de makineli hasat uygun çeþitleri olabilir diye düþünüyorum.
Geceleri çok soðuyan hava eksi derecelere düþtüðünden sabah yerlerdeki buz tabakalarýný görebiliyorduk. Endülüs bölgesinin aksine çok yoðun zeytinliklere rastlamadýk. Göz alabildiðine zeytin alanlarý göremedik.
01.12.2012 akþamý bizlere Ramon’un danýþmaný olan bir zeytinyaðý tadýmcýsý zeytinyaðý eðitimi verdi, 3 farklý yað tadýmý yaparak saat 21.00’da yemeðe gittik, Ýspanyollar 21.00’dan önce yemek yemiyorlar ve yemek çok aðýr ve yavaþ iþliyor, masadan kalkmak saat 01.00 civarýný buluyor. Hiç acele etmiyorlar, zeytinyaðý ve þarap eþliðinde yemeðin piþirilip hazýrlanmasýný bekliyorlar.
Zeytinyaðý tadým eðitimini veren meslektaþým anlattýklarý ile yaptýklarý birbirini tutmayan bir arkadaþ izlenimini verdi nedense. Çok açýk yazmak istemiyorum belediye baþkanýmýz Ramon’a haksýzlýk edeceðimi düþünüyorum.
02.12.2012 günü o küçük 600 kiþilik, sokaklarýnda bir insan bile göremediðimiz kasaba festival alanýna dönüþüyor ve yüzlerce insaný aðýrlýyor, zeytin ve zeytinyaðlarý, þaraplar, likörler, sabunlar, tadý damaðýmýzda kalan keçi peynirleri, bal sirkeleri, badem ezmeleri yöreye ait ne varsa satýlýyor.
Tam bir þenlik havasýnda insanlar alýþveriþin keyfini sürüyorlar. Lleida valisi ve belediye baþkaný Ramon stantlarý tek tek geziyorlar ne bir koruma ne bir basýn ordusu, birkaç fotoðrafçýdan baþka kimse yok. Festival alanýnýn gezisinden sonra Belediye binasýna geçiyoruz, Foça Belediye Baþkaný ve üyeleri ile sade bir tören eþliðinde defter imzalanýyor. Karþýlýklý ekonomik iliþkilerin arttýrýlmasýna yönelik konular konuþuluyor, Zeynep DELEN, Mücahit KIVRAK ile daha önceden konuþtuðumuz öðrenci deðiþim projesini gündeme getiriyoruz. Öðrencilerin ülkeleri tanýma ve zeytin iþletmelerinde çalýþarak ülkelerinin dýþýndaki zeytinciliði tanýmalarý adýna etkin bir proje olacaðýný anlatýyoruz. Yaklaþýmlar sýcak ve içten yeni oluþumlara yelken açtýðýmýzýn farkýndayýz ve mutluyuz.
Gezi süresince her dediðimizi anlamaya çalýþan, arada kafasý daðýlýp daðýtýrým burayý havasýna giren tercümanýmýz asi kýz Özgür GÜNEÞ’e, bu geziyi hazýrlayan Egede Atölyeden Zeynep DELEN’e, Foça Belediyesi Baþkaný ve il genel meclisi üyelerine, Iþýk Üniversitesi’nden Meltem TÜRKÖZ’e, Mücahit KIVRAK hocama, Lleida Valisi ve Belianes Belediye Baþkaný Ramon ve eþine samimi ve içten duygularý adýna, bu yazýyý hazýrlamak için teþvik ve yardýmlarýný esirgemeyen FOÇAFOÇA’dan Sayýn Nurdan ÇAKIR TEZGÝN’e teþekkür ediyorum.
Sevgi ve saygýlarýmla
Serdar Öçten ÜNSAL
www.hangizeytinyagi.com
1700 Yýllýk olduðu düþünülen ve halen özel günlerde kullanýlan eski bir zeytin iþliðini müze haline dönüþtüren Belianes halký bir gün Türk dostlarýnýn buraya gelip o müzeyi gezip ve tarihin bir sayfasýnda yer alacaklarýný rüyalarýnda görseler inanmazlardý diye düþünüyorum.
Ancak konu Zeytin ve Zeytinyaðý olduðunda gönüllü zeytin aþýklarýný hiçbir þey engellemiyor.
Egede Atölye Derneði’nin kurucusu Zeynep’i bu geziye kadar tanýmýyordum, kimdir? Ne yapar bilmiyordum. Geçen yýllarda Foça’da düzenlemiþ olduðu Zeytin konulu seminerlere de inanýn sýcak bakmamýþtým. Orada zeytin konuþuluyor ve ülkemizden zeytini bilen kimse yok, açýkcasý farklý þeyler de düþünmemiþ deðildim. Ta ki , Aydýn’dan arkadaþým olan Hasan KÖÞKLÜ’nün oðlu Satvet bu eðitim seferberliðine katýlýncaya kadar. Ortak noktanýn zeytin olduðu insanlarýn fikirlerini paylaþtýklarý bir ortam oluþturulmuþtu ve bu zincir bugünlerin yaþanmasýna vesile olmuþtu. Bir avuç zeytin sevdalýsý her þeyi baþarmýþtý.
Þanlý Urfa’da Harran Üniversitesi ile Zeytindostu Derneði’nin düzenlediði tadým eðitimleri sýrasýnda Mücahit KIVRAK’tan bir telefon geldi, Ýspanya’ya gelir misin? Biraz düþündüm, zaten 2013’de Mayýs ayýnda Jaen’de Expoliva 2013 zeytinyaðý fuarý vardý ve katýlacaktým, ne gereði var diye düþündüm. Mücahit telefonda Egede Atölye Zeynep Delen’i hatýrlýyor musun deyince tereddütsüz evet yanýtý verdim, elime o insanlarý ve çevresini ayrýca Katalunya halkýnýn kültürünü tanýyacak fýrsatý yakalamýþtým.
29.11.2012’de Barcelona Hava Limaný’na indiðimizde farklý bir þehrin yaný sýra farklý bir dil ve kültür ile karþý karþýya gelmiþtik. 2011 Mayýs ayýnda Endülüs bölgesini ve þehirlerini gezdiðimde Ýspanyol kültürünü tanýdýðýmý zannetmiþtim. Malaga, Sevilla, Cordoba, Granada, Jaen þehirlerindeki insanlarýn yumuþak tavýrlarý ve aðýr olmalarýna karþýn burada sert ve keskin yapýlý insanlar ile karþýlaþtýk, ancak saygý ve sevgi aðýr basýyordu. Katalunya kültürü ve dili diðer yörelerden ayrýlýyor ve sadeleþiyordu, Endülüs bölgesinde görülen Arap kültürünün baskýn dil yansýmasý burada yoktu.
Endülüs bölgesinin aksine geniþ ve bakýmlý caddeler Barcelona þehrinin modern yapýlarý ile bütünleþmiþ durumdaydý. Barcelona’dan 130 km kuzeye çýktýðýmýzda iklim anýnda sertleþiyor ve sýcaklýk kýyý kenti Barcelona’da 20 C derece iken Lleida þehrinde 8 C dereceye düþüyordu. Ýnsanlarýn sert ve keskin mizaçlý olmalarýnýn nedeni bu olabilir mi? Yada Katalunya halkýnýn bastýrýlmýþ ezilmiþ duygularý mý? Anlamak mümkün deðildi. Endülüs bölgesinde Malaga hava limanýna uçak inerken geniþ zeytinlikler hatta zeytin aðacý denizleri görmeme karþýlýk Barcelona’da rastlamadým. Daha çok sanayi bölgesi gibi duruyordu,fabrikalar, rafineri tesisleri, iþletmeler. Kuzeye devam ettikçe daha da þaþýrdým rakým yükseliyor ve çam aðaçlarýndan baþka bir þey görünmüyordu. Lleida þehrine baðlý Belianes’e geldiðimizde hava kararmýþ ve sokaklar bomboþ durumdaydý, nüfusun 600 kiþi olduðunu öðrenince normal karþýladýk.
Kasabanýn Belediye Baþkaný Ramon ve eþi bizi samimi bir þekilde karþýladýktan sonra yemeðe davet ettiler, karþýlýklý sohbet eþliðinde yemeklerimizi yerken þahsým adýna Belediye Baþkaný Ramon’a kendi tasarýmým olan zeytindalý ve güvercin motifli gümüþ rozeti hediye ettim. Bu gezide bize yardýmcý olacaðýný sezmiþtim doðru da çýktý, orta Anadolu insanýna benzeyen týknaz elleri sertleþmiþ yüreði yumuþak bu insan bize çok benziyordu, fabrikasýný gezdirirken samimi oluþu sorularýmýza ve isteklerimize tamam demesi beni etkilemiþti. Ertesi gün yapýlan fabrika gezimizde bizim ülkemizde görebileceðimiz manzaralarýn aynýsýna þahit oldum. Fabrika içerisinde pirina artýklarý, yýkama suyunun çamurlu ve zeytinlerin görünmez hali, bahçede yer alan pirina kurutma tepecikleri Ege bölgesinde bir zeytinyaðý fabrikasýnda dolaþýyormuþ hissini vermiþti. Ancak fabrikanýn özelliði ekolojik olmasý atýk býrakmamasý þeklinde yapýlmýþtý, hiçbir þekilde atýk çýkmýyor hepsi deðerlendiriliyordu, fabrika içerisinde bulunan stoklama tanklarýnýn bulunduðu yer temiz ve bakýmlýydý, dolumlarý burada yapýyorlardý. Ýki erken hasat yaðý tatma imkaný buldum, Ramon iki farklý arbequina getirdi, biri yoðun yaprak acýsý, diðeri ise hoþ taze yumuþak bir aromaya sahipti, yaprak acýsý olaný içerisinde yaprak acýlýðý var dediðimde evet karýþmýþ olabilir dedi. Fabrika gezimizin ardýndan özel kuruluþun zeytin yetiþtirme fidanlýðýna gittik. Kapýda bizi Xavi karþýladý görür görmez merhaba dedi, Xavi Aydýn zeytin seminerlerine katýlan bir Ýspanyol arkadaþýmýzdý, birçok kereler karþýlaþmýþtýk.
Fidanlýkta neler yaptýklarýný, nasýl fidan yetiþtirip pazarladýklarýný anlattý, arbequina, koroneiki, arbosana üzerinde yaptýklarý çalýþmalardan bahsetti, damýzlýk bahçelerini gezdik, ufak bir toplantýnýn ardýndan jest yaparak yemeðe götürdü bizleri. Bizi Ýspanyol ve Katalunya kültüründen ayýran masalarda her an açýlmaya hazýr zeytinyaðý þiþeleri ve þaraplardý. Her yemekte mutlaka zeytinyaðý ve þarap olmazsa olmazlarý. Akþam üzerine doðru hasat izlemeye gittik ancak büyük makineleri beklerken normal traktöre baðlý çadýrlý bir gövde sarsýcý ile karþýlaþtýk. Bu yazýnýn gezi notlarýndan çýkýp Ýspanya zeytinciliði ile ülkemiz zeytinciliðinin karþýlaþtýrmasý adýna faydalý olmasý için konularý küçük maddeler halinde sýralayacaðým;
1. Ýspanya’da geniþ ve düz arazilerde hiperentansif zeytin tarýmý yapýlabiliyorken ülkemizde bu büyüklükte zeytincilik yapacak düz araziler bulunmamaktadýr. Bizde bulunan düz arazilerde yýlda 2 veya 3 kez ürün alýnabildiðinden zeytin dikmek ekonomiye ters düþüyor. Daðlýk arazilerde ve yamaçlarda da makineler kullanýlamýyor ve özellikle de hiperentansif tarýma uygun zeytin fidaný yetiþtiremediðimizden maalesef altýndan kalkacaðýmýz bir durum olmuyor.
2. Ýspanya’da zeytin dikimi yapýlan bölgelerin tümünde araziler çok büyük, zeytin dikmek istediðinizde çeþit ve dikim aralýðý size bildiriliyor kafanýza göre çeþit ve aralýk uygulayamýyorsunuz. Yukarýdan bakýldýðýnda ayný sýra ve arada zeytin ormanlarý görüyorsunuz.
3. Makineli hasat yapýldýðýnda zeytin mal-meta gibi görülüyor, sevgi ve aþk olmuyor ne kadar fazla üretim o kadar zeytinyaðý ve para diyorlar. En az araziden en yüksek verim için zeytin aðacý deyim yerinde ise sömürülüyor, makineler aðaçlarý parçalýyor, yaralýyor insanýn içi burkuluyor. Ülkemizde Adana’da bir arbequina bahçesinde deneme hasatý yapýlýrken gövde sarsýcý makine kullandýklarýnda aðaçlarýn sahibi neredeyse operatörü dövecekti, aðaç gövdeleri patlamýþ ve yaralanmýþtý, hiç unutmuyorum sen onlara nasýl baktýðýmý biliyor musun? Onlar benim çocuklarým demiþti. Bu yazýmý özellikle arbequina çeþidi zeytin diken çiftçilerimize yazýyorum kesinlikle arbequinalar için gövde ve dal sarsýcýlar uygun deðil ya elle toplayacaksýnýz yada araziniz 500 dekar (dönüm) – 1000 dekar (dönüm) arasýnda olacak gidip 350.000 – 500.000 Euro verip bacak arasý tabir edilen kendi yürür makinelerden alacaksýnýz.
4. Ýspanya’da zeytinliklerin tamamýna yakýný damla sulama yöntemi ile sulanýyor, erken hasat yapýlýyor, yere düþen zeytinlere bakýlmýyor bile. Hasat masraflý iþ, aðaç ne kadar erken toplanýrsa ertesi yýla soðuklamýþ (dinlenmiþ) girecek ve periyodisite (bir yýl verip ertesi yýl vermeme) azalacak onlar bunu düþünürken bizler; iyice soðuk vuracak zeytin dalýnda donacak, kuruyacak, fabrika bahçelerinde bekleyecek, dip zeytinleri ile dal zeytinleri ayný makinelerden geçecek, elde edilen yaðlar havalandýrýlacak, plastik bidonlarda saklanacak ve bazýlarýnýn söylediði gibi ispirtosu yada alkolü alýnýp öyle tüketilecek. Bunlarý duyan yada gören Ýspanyol üreticiler halimize gülüyorlar. Onlarý erken hasat ve iþleme þekillerinde örnek almalýyýz.
5. Zeytinyaðý ile ilgili toplantý, seminer, eðitim yaparken saklambaç oynamayacaðýz, her yere duyurular asacaðýz ve her etkinliði festivale dönüþtüreceðiz. Bürokrasiyi davet edip insanlarýn huzurunu kaçýrmayacaðýz, nutuklar dinlemeyeceðiz. Lleida Valisi ve Belianes Belediye Baþkaný’nýn sadeliði ve yaklaþýmlarýný görseydiniz daha iyi anlardýnýz. Halklarýnýn arasýnda sýradan vatandaþtan farklarý yoktu. Toplantýlar yaparken kimler faydalý olur insanlarý nasýl kaynaþtýrýrýz buna bakacaðýz.
Sonuç: Ýspanyol zeytin tarýmý (hiperentansif) bize uygun deðil, makineleri ve fidanlarý asla ülkemize yoðun miktarlarda girmemeli, kendi fidanlarýmýzý geliþtirecek araþtýrma istasyonlarýndaki görevli arkadaþlarým özel iþlerinden biraz fedakarlýk yapar ve gayret ederlerse bizim ülkemizin de makineli hasat uygun çeþitleri olabilir diye düþünüyorum.
Geceleri çok soðuyan hava eksi derecelere düþtüðünden sabah yerlerdeki buz tabakalarýný görebiliyorduk. Endülüs bölgesinin aksine çok yoðun zeytinliklere rastlamadýk. Göz alabildiðine zeytin alanlarý göremedik.
01.12.2012 akþamý bizlere Ramon’un danýþmaný olan bir zeytinyaðý tadýmcýsý zeytinyaðý eðitimi verdi, 3 farklý yað tadýmý yaparak saat 21.00’da yemeðe gittik, Ýspanyollar 21.00’dan önce yemek yemiyorlar ve yemek çok aðýr ve yavaþ iþliyor, masadan kalkmak saat 01.00 civarýný buluyor. Hiç acele etmiyorlar, zeytinyaðý ve þarap eþliðinde yemeðin piþirilip hazýrlanmasýný bekliyorlar.
Zeytinyaðý tadým eðitimini veren meslektaþým anlattýklarý ile yaptýklarý birbirini tutmayan bir arkadaþ izlenimini verdi nedense. Çok açýk yazmak istemiyorum belediye baþkanýmýz Ramon’a haksýzlýk edeceðimi düþünüyorum.
02.12.2012 günü o küçük 600 kiþilik, sokaklarýnda bir insan bile göremediðimiz kasaba festival alanýna dönüþüyor ve yüzlerce insaný aðýrlýyor, zeytin ve zeytinyaðlarý, þaraplar, likörler, sabunlar, tadý damaðýmýzda kalan keçi peynirleri, bal sirkeleri, badem ezmeleri yöreye ait ne varsa satýlýyor.
Tam bir þenlik havasýnda insanlar alýþveriþin keyfini sürüyorlar. Lleida valisi ve belediye baþkaný Ramon stantlarý tek tek geziyorlar ne bir koruma ne bir basýn ordusu, birkaç fotoðrafçýdan baþka kimse yok. Festival alanýnýn gezisinden sonra Belediye binasýna geçiyoruz, Foça Belediye Baþkaný ve üyeleri ile sade bir tören eþliðinde defter imzalanýyor. Karþýlýklý ekonomik iliþkilerin arttýrýlmasýna yönelik konular konuþuluyor, Zeynep DELEN, Mücahit KIVRAK ile daha önceden konuþtuðumuz öðrenci deðiþim projesini gündeme getiriyoruz. Öðrencilerin ülkeleri tanýma ve zeytin iþletmelerinde çalýþarak ülkelerinin dýþýndaki zeytinciliði tanýmalarý adýna etkin bir proje olacaðýný anlatýyoruz. Yaklaþýmlar sýcak ve içten yeni oluþumlara yelken açtýðýmýzýn farkýndayýz ve mutluyuz.
Gezi süresince her dediðimizi anlamaya çalýþan, arada kafasý daðýlýp daðýtýrým burayý havasýna giren tercümanýmýz asi kýz Özgür GÜNEÞ’e, bu geziyi hazýrlayan Egede Atölyeden Zeynep DELEN’e, Foça Belediyesi Baþkaný ve il genel meclisi üyelerine, Iþýk Üniversitesi’nden Meltem TÜRKÖZ’e, Mücahit KIVRAK hocama, Lleida Valisi ve Belianes Belediye Baþkaný Ramon ve eþine samimi ve içten duygularý adýna, bu yazýyý hazýrlamak için teþvik ve yardýmlarýný esirgemeyen FOÇAFOÇA’dan Sayýn Nurdan ÇAKIR TEZGÝN’e teþekkür ediyorum.
Sevgi ve saygýlarýmla
Serdar Öçten ÜNSAL
www.hangizeytinyagi.com
"Serdar Öçten ÜNSAL" bütün yazýlarý için týklayýn...