Tayfun ÖZKAYA
KARS’TA GÜZEL ÞEYLER OLUYOR
Kars’ta Boðatepe ve çevresi köylerde güzel þeyler oluyor. 1800 metrede domates yetiþtirmek, kaybolan buðday çeþitlerini canlandýrmak gibi. Boðatepe Çevre ve Yaþam Derneði baþkaný Ýlhan Koçulu ve eþ baþkaný Zümran Ömür ve daha birçok kadýn çevrelerindeki hayatý olumlu yönde deðiþtiriyorlar. Kadýnlar çok güçlü bir önderlik sergiliyor. Derneðin baþarýlarýný anlatmak sayfalar sürer. Bugün sadece ikisinden söz edeceðim. Bu yaz gidip yerinde gördük.
Bu köyler 1800-2200 metre yükseklikteler. Kars’ýn ne kadar soðuk olduðunu biliyorsunuz. Sebze yetiþtirmek zor. Çok yüksek köylerde nerede ise sadece hayvancýlýk yapýlýyor. Biraz daha alçaktaki köylerde hayvancýlýk yanýnda buðday baþta bazý ürünler de yetiþebiliyor. Dernek çalýþmalarýna baþlamadan önce çoðu köyde yazýn dahi sebze yetiþmiyordu. Daha çok tek yanlý beslenme nedeniyle baþta kanser birçok hastalýk kol gezmekte idi. Köylüler baþta “buralarda sebze olmaz” demiþler. Daha sonra her evin yakýnýnda küçük bahçeler kurulmuþ. Maydonoz, roka, tere, soðan vb. birçok yeþillik, ayrýca bazý sebzeler yetiþtiriyorlar. Bazýlarý naylondan küçücük seralar yapmýþlar. Ýlkbaharda evlerinin pencereleri içinde domates fidesi yetiþtirip yazýn bu seralara dikiyorlar. Biraz geçte olsa domates, biber vb. yetiþtiriliyor. Bunlar sayesinde beslenme sistemi iyileþmiþ. Yemek yediðimiz yerlerde hep bu bahçelerden yeþillik, sebze koparýlýp yenildi. Ýlhan Bey “artýk kanser olaylarý daha seyrek görülüyor” dedi. Her bölgenin üretebildiði kadar ürün çeþidi yetiþtirmesinde büyük fayda var. Bunu “yerel üret, yerel tüket“ þeklinde formüle edebiliriz. Kars’ta domates üretilebiliyorsa, baþka yerlerde neler yapýlmaz. Bu uygulamanýn büyük yararlarý var. Gýdalarýn seyahati azalacak. Bu da küresel ýsýnmayý engelleyecek. Þüphesiz ticaret sýfýrlanacak deðil. Her yörede ürün sayýsý çoðalýnca nöbetleþe tarýmýn faydalarý ortaya çýkacak. Tek ürün (monokültür) hastalýk ve zararlýlarýn artmasýna neden oluyor.
Ýkinci konu da yerel buðdaylar. Bunlardan en önemlilerinden biri de kavýlca denilen yerel buðday çeþidi. Bildiðimiz gibi Türkiye buðdayýn ana vataný. Kavýlca antik bir buðday. Bu proje olmasaydý muhtemelen kaybolurdu. Köylerde bunu üretenlerle konuþtuk. Beþ-altý sene evvel buðdayý kimyasal gübre ile üretiyorlardý. Bazýlarý tohuma da para veriyordu. Þimdi sadece hayvan gübresi kullanýyorlar. Tohum da artýk kendilerinden. Verim kavýlcada ve kýrmýzý buðdayda önceye göre kýsmen artmýþ. Masraflar azalýnca gelirleri de önceye göre artmýþ bulunuyor. Kavýlca buðdayý daha pahalý satýlýyor. Köylüler bize kýrmýzý buðday çeþidi 60 kuruþa satýlýrken kavýlcanýn 3-4 TL’ya bile satýldýðýný söylediler. Yerel çeþitlerin besin maddeleri açýsýndan zengin olduðunu araþtýrmalardan biliyoruz. Kavýlcada olduðu gibi çoðunda lezzet de çok iyi oluyor. Konuþtuðumuz köylüler kavýlcadan bulgur yapýldýðýný ve bununla piþirilen pilavýn çok lezzetli olduðunu söylediler. Bir köylü “eskiden kimyasal gübre ile üretilmiþ buðday çeþitlerinden pilav yaptýðýmýzda hiç lezzet almazdýk. Ýstemeyerek yerdik. Pilava burada kaz eti de katarýz. Kavýlca ile yapýlan pilavýn hazmý kolaydýr. Þiþkinlik yapmaz. Çok su içersin “dedi. Kars Boðatepe projesinden anlatacak çok daha güzel þeyler var. Onlarý baþka yazýlara saklayalým.
Kars projesinin baþarýlý olmasýnýn bir önemli nedeni de kadýnlara verilen önem. Kadýnlar projede ve dernek yönetiminde çok önlerde ve aktifler. Zor koþullarda bile uðraþýlýrsa hayatý güzelleþtirmek, refahý arttýrmak mümkün. Yerel tohumlar ve agro ekolojik tarým baþarýya giden yolda önemli araçlar.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...
Kars’ta Boðatepe ve çevresi köylerde güzel þeyler oluyor. 1800 metrede domates yetiþtirmek, kaybolan buðday çeþitlerini canlandýrmak gibi. Boðatepe Çevre ve Yaþam Derneði baþkaný Ýlhan Koçulu ve eþ baþkaný Zümran Ömür ve daha birçok kadýn çevrelerindeki hayatý olumlu yönde deðiþtiriyorlar. Kadýnlar çok güçlü bir önderlik sergiliyor. Derneðin baþarýlarýný anlatmak sayfalar sürer. Bugün sadece ikisinden söz edeceðim. Bu yaz gidip yerinde gördük.
Bu köyler 1800-2200 metre yükseklikteler. Kars’ýn ne kadar soðuk olduðunu biliyorsunuz. Sebze yetiþtirmek zor. Çok yüksek köylerde nerede ise sadece hayvancýlýk yapýlýyor. Biraz daha alçaktaki köylerde hayvancýlýk yanýnda buðday baþta bazý ürünler de yetiþebiliyor. Dernek çalýþmalarýna baþlamadan önce çoðu köyde yazýn dahi sebze yetiþmiyordu. Daha çok tek yanlý beslenme nedeniyle baþta kanser birçok hastalýk kol gezmekte idi. Köylüler baþta “buralarda sebze olmaz” demiþler. Daha sonra her evin yakýnýnda küçük bahçeler kurulmuþ. Maydonoz, roka, tere, soðan vb. birçok yeþillik, ayrýca bazý sebzeler yetiþtiriyorlar. Bazýlarý naylondan küçücük seralar yapmýþlar. Ýlkbaharda evlerinin pencereleri içinde domates fidesi yetiþtirip yazýn bu seralara dikiyorlar. Biraz geçte olsa domates, biber vb. yetiþtiriliyor. Bunlar sayesinde beslenme sistemi iyileþmiþ. Yemek yediðimiz yerlerde hep bu bahçelerden yeþillik, sebze koparýlýp yenildi. Ýlhan Bey “artýk kanser olaylarý daha seyrek görülüyor” dedi. Her bölgenin üretebildiði kadar ürün çeþidi yetiþtirmesinde büyük fayda var. Bunu “yerel üret, yerel tüket“ þeklinde formüle edebiliriz. Kars’ta domates üretilebiliyorsa, baþka yerlerde neler yapýlmaz. Bu uygulamanýn büyük yararlarý var. Gýdalarýn seyahati azalacak. Bu da küresel ýsýnmayý engelleyecek. Þüphesiz ticaret sýfýrlanacak deðil. Her yörede ürün sayýsý çoðalýnca nöbetleþe tarýmýn faydalarý ortaya çýkacak. Tek ürün (monokültür) hastalýk ve zararlýlarýn artmasýna neden oluyor.
Ýkinci konu da yerel buðdaylar. Bunlardan en önemlilerinden biri de kavýlca denilen yerel buðday çeþidi. Bildiðimiz gibi Türkiye buðdayýn ana vataný. Kavýlca antik bir buðday. Bu proje olmasaydý muhtemelen kaybolurdu. Köylerde bunu üretenlerle konuþtuk. Beþ-altý sene evvel buðdayý kimyasal gübre ile üretiyorlardý. Bazýlarý tohuma da para veriyordu. Þimdi sadece hayvan gübresi kullanýyorlar. Tohum da artýk kendilerinden. Verim kavýlcada ve kýrmýzý buðdayda önceye göre kýsmen artmýþ. Masraflar azalýnca gelirleri de önceye göre artmýþ bulunuyor. Kavýlca buðdayý daha pahalý satýlýyor. Köylüler bize kýrmýzý buðday çeþidi 60 kuruþa satýlýrken kavýlcanýn 3-4 TL’ya bile satýldýðýný söylediler. Yerel çeþitlerin besin maddeleri açýsýndan zengin olduðunu araþtýrmalardan biliyoruz. Kavýlcada olduðu gibi çoðunda lezzet de çok iyi oluyor. Konuþtuðumuz köylüler kavýlcadan bulgur yapýldýðýný ve bununla piþirilen pilavýn çok lezzetli olduðunu söylediler. Bir köylü “eskiden kimyasal gübre ile üretilmiþ buðday çeþitlerinden pilav yaptýðýmýzda hiç lezzet almazdýk. Ýstemeyerek yerdik. Pilava burada kaz eti de katarýz. Kavýlca ile yapýlan pilavýn hazmý kolaydýr. Þiþkinlik yapmaz. Çok su içersin “dedi. Kars Boðatepe projesinden anlatacak çok daha güzel þeyler var. Onlarý baþka yazýlara saklayalým.
Kars projesinin baþarýlý olmasýnýn bir önemli nedeni de kadýnlara verilen önem. Kadýnlar projede ve dernek yönetiminde çok önlerde ve aktifler. Zor koþullarda bile uðraþýlýrsa hayatý güzelleþtirmek, refahý arttýrmak mümkün. Yerel tohumlar ve agro ekolojik tarým baþarýya giden yolda önemli araçlar.
Tayfun ÖZKAYA
"Tayfun ÖZKAYA" bütün yazýlarý için týklayýn...