Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
Sýtmam Papaza
Baharýn renkli yüzü göründüðünde ki, bu genellikle 23 Nisan'lara denk düþerdi, akþam olup iþinden dönen babamýn elinde bana özel küçücük bir kesekaðýdý olurdu.
Babamýn, her bahar elime tutuþturduðu kesekaðýdýnýn içinden ne çýkacaðýný bilirdim; çaðla badem ve hemen ardýndan yeþil can eriði.
Nisan baþýnda çaðla badem, Mayýs baþýnda can eriði. Ev halkýndan sadece bana özel, babamla aramda bir ritüeldi bu kesekaðýdý alýþveriþi. Diðerlerine caným isterse birer tane tattýrýmdým çaðla yada eriðimden.
Babaanneme can eriðimi uzattýðýmda, önce "istemem safradýr o" der sonra da yüzünü ekþiterek yeþil erikten küçük bir ýsýrýk alýp diðer eliyle kýçýný çimdikler "Eski aðýza yeni taam, ha ha haaayy sýtmam papaza, sýtmam papaza" teranesi tuttururdu. Bizim ailenin kadýnlarýnýn, ilk tadýna baktýklarý turfanda meyve ve sebzeler için söyledikleri bir nakarattýr bu.
Bu nakaratý söylemenin de bir raconu vardý elbet, Cam önüne veya balkona çýkýlýp daðlara taþlara ulu aðaçlara bakarak sað el; meyveyi aðýza götürüp ýsýrdýðý anda, sol el de sol popoyu çimdikliyor olacak ve bir taraftan da "Eski aðýza yeni taam sýtmam papaza, ha ha haaayy, sýtmam papaza, sýtmam papaza" sözcükleri zikredilecek. Ayrýca bu nakarata eþlik edercesine bedenler hafiften sallanýp titretilecek, sözcükler üç kez ardý ardýna tekrarlanacak...
Bu adetin, yaþlý baþlý koskoca kadýnlarca ne þekilde uygulandýðýný ve nasýl bir görüntü sergilediklerini düþünebiliyor musunuz? Bazýlarý, bu nakarata ilaveler de yapýp, "yeni senede yenilerini de yemek nasip olur inþallah" diyerek olayý yaþamýn o ince çizgisinde buluþturuverirlerdi. Rahmetli babaannem ne çok severdi yaþamý, ne çok dua ederdi biraz daha yaþamak için seksenli yaþlarýnda, nazara da inanýrdý ve kendine has nazar dualarý okur daðlara, taþlara, yeþil aðaçlara doðru bakarak kötü enerjileri evimizden ve bedenimizden uzaklaþtýrýrdý.
Hristiyan ve Müslüman ahaliler de kendilerince farklý yorumlamýþlardýr bu turfanda seramonisini, bir rivayete göre; Hýristiyanlarla komþuluk iliþkisi içinde yaþayan Müslümanlar, kendilerinden birine sýtma dileyemeyeceði için öteki dinin büyük lideri (elebaþýsý) papaza sýtma dilemekte bir mahzur görmezlermiþ! O yüzden, mevsimin ilk turfandasýyla tazeleneceklerini uman Müslümanlar, hastalýklarýný da duygusal olarak kendilerinden olmayana doðru defederlermiþ!
Gayrimüslümlerde de benzerlik gösteren bu halk itikatlarýnýn kökenlerine inildiðinde, ilkel toplumlarýn çok tanrýlý dinlerinin doða olaylarýna kadar gitmek mümkündür. Turfanda mevsim meyveleri tadýlýrken olasý bir zehirlenme yada allerji türü keyifsizliklerde, hastalýðý kendilerinden daha güçlü ve Tanrýya yakýn gördükleri papaz efendiye yollamakta bir sakýnca görmemeleri, Hristiyan cemaati arasýnda da varolan "sýtmam papaza" ritüelinin çýkýþ noktasý olsa gerek.
Þamanizmde doðadaki ilk yeþil sürgünlerin gücü yadsýnamaz, bu sürgünler þifa da verir zarar da, azý karar çoðu zarar düsturu yeþil eriði fazla yiyip karýn aðrýsý, mide bulantýsýyla safralar çýkaran çocuklarda kendini gösterir ki; mazallah küçükken kilolarca eriði acýmsý çekirdeðiyle yiyip yuttuðum halde hiç baþýma gelmedi!
Unuttum..!
Bir keresinde, oniki yaþlarýmda filanken erik bahçesine yaptýðýmýz pikniðimizin ertesi günü, kaþýntýdan bütün vücudum kabarmýþtý ve þiþen ayaklarýma sýðmayan ayakkabýlarýmý giyemediðim için babamýn kucaðýnda götürülmüþtüm doktora!
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...
Baharýn renkli yüzü göründüðünde ki, bu genellikle 23 Nisan'lara denk düþerdi, akþam olup iþinden dönen babamýn elinde bana özel küçücük bir kesekaðýdý olurdu.
Babamýn, her bahar elime tutuþturduðu kesekaðýdýnýn içinden ne çýkacaðýný bilirdim; çaðla badem ve hemen ardýndan yeþil can eriði.
Nisan baþýnda çaðla badem, Mayýs baþýnda can eriði. Ev halkýndan sadece bana özel, babamla aramda bir ritüeldi bu kesekaðýdý alýþveriþi. Diðerlerine caným isterse birer tane tattýrýmdým çaðla yada eriðimden.
Babaanneme can eriðimi uzattýðýmda, önce "istemem safradýr o" der sonra da yüzünü ekþiterek yeþil erikten küçük bir ýsýrýk alýp diðer eliyle kýçýný çimdikler "Eski aðýza yeni taam, ha ha haaayy sýtmam papaza, sýtmam papaza" teranesi tuttururdu. Bizim ailenin kadýnlarýnýn, ilk tadýna baktýklarý turfanda meyve ve sebzeler için söyledikleri bir nakarattýr bu.
Bu nakaratý söylemenin de bir raconu vardý elbet, Cam önüne veya balkona çýkýlýp daðlara taþlara ulu aðaçlara bakarak sað el; meyveyi aðýza götürüp ýsýrdýðý anda, sol el de sol popoyu çimdikliyor olacak ve bir taraftan da "Eski aðýza yeni taam sýtmam papaza, ha ha haaayy, sýtmam papaza, sýtmam papaza" sözcükleri zikredilecek. Ayrýca bu nakarata eþlik edercesine bedenler hafiften sallanýp titretilecek, sözcükler üç kez ardý ardýna tekrarlanacak...
Bu adetin, yaþlý baþlý koskoca kadýnlarca ne þekilde uygulandýðýný ve nasýl bir görüntü sergilediklerini düþünebiliyor musunuz? Bazýlarý, bu nakarata ilaveler de yapýp, "yeni senede yenilerini de yemek nasip olur inþallah" diyerek olayý yaþamýn o ince çizgisinde buluþturuverirlerdi. Rahmetli babaannem ne çok severdi yaþamý, ne çok dua ederdi biraz daha yaþamak için seksenli yaþlarýnda, nazara da inanýrdý ve kendine has nazar dualarý okur daðlara, taþlara, yeþil aðaçlara doðru bakarak kötü enerjileri evimizden ve bedenimizden uzaklaþtýrýrdý.
Hristiyan ve Müslüman ahaliler de kendilerince farklý yorumlamýþlardýr bu turfanda seramonisini, bir rivayete göre; Hýristiyanlarla komþuluk iliþkisi içinde yaþayan Müslümanlar, kendilerinden birine sýtma dileyemeyeceði için öteki dinin büyük lideri (elebaþýsý) papaza sýtma dilemekte bir mahzur görmezlermiþ! O yüzden, mevsimin ilk turfandasýyla tazeleneceklerini uman Müslümanlar, hastalýklarýný da duygusal olarak kendilerinden olmayana doðru defederlermiþ!
Gayrimüslümlerde de benzerlik gösteren bu halk itikatlarýnýn kökenlerine inildiðinde, ilkel toplumlarýn çok tanrýlý dinlerinin doða olaylarýna kadar gitmek mümkündür. Turfanda mevsim meyveleri tadýlýrken olasý bir zehirlenme yada allerji türü keyifsizliklerde, hastalýðý kendilerinden daha güçlü ve Tanrýya yakýn gördükleri papaz efendiye yollamakta bir sakýnca görmemeleri, Hristiyan cemaati arasýnda da varolan "sýtmam papaza" ritüelinin çýkýþ noktasý olsa gerek.
Þamanizmde doðadaki ilk yeþil sürgünlerin gücü yadsýnamaz, bu sürgünler þifa da verir zarar da, azý karar çoðu zarar düsturu yeþil eriði fazla yiyip karýn aðrýsý, mide bulantýsýyla safralar çýkaran çocuklarda kendini gösterir ki; mazallah küçükken kilolarca eriði acýmsý çekirdeðiyle yiyip yuttuðum halde hiç baþýma gelmedi!
Unuttum..!
Bir keresinde, oniki yaþlarýmda filanken erik bahçesine yaptýðýmýz pikniðimizin ertesi günü, kaþýntýdan bütün vücudum kabarmýþtý ve þiþen ayaklarýma sýðmayan ayakkabýlarýmý giyemediðim için babamýn kucaðýnda götürülmüþtüm doktora!
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...